ଯଥାଵିଧି ଯଥାନ୍ଯାଯଂ କ୍ରିଯାଃ ସର୍ଵାସ୍ତ୍ଵକାରଯତ୍। ଦନ୍ତୈଃ ଶୁକ୍ଲୈଃ ଶିଖରିଭିଃସିଂହସଂହନନୋଽଭଵତ୍
ସେ ସମସ୍ତ ନିୟମ ଓ ନ୍ୟାୟ ଅନୁଯାୟୀ ସଂସ୍କାର କାର୍ଯ୍ୟ କରାଇଲେ। ଶିଶୁର ଦାନ୍ତ ହାତୀଦାନ୍ତ ପରି ଧଳା ହେଲା ଏବଂ ଦେହ ଶିଂହ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲା।
ଚକ୍ରାଙ୍କିତକରଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ସ୍ଵଯଂ ଵିଷ୍ଣୁରିଵାପରଃ। `ଚତୁଷ୍କିଷ୍କୁର୍ମହାତେଜା ମହାମୂର୍ଧା ମହାବଲଃ
ତାଙ୍କର ହାତରେ ଚକ୍ର ଚିହ୍ନ ଥିଲା, ଶ୍ରୀମାନ୍ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ସେ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଏକ ବିଷ୍ଣୁ ପରି ଲାଗୁଥିଲେ—ବିଶାଳ ଛାତି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
କୁମାରୋ ଦେଵଗର୍ଭାଭଃ ସ ତତ୍ରାଶୁ ଵ୍ଯଵର୍ଧତ। `ଋଷେର୍ଭଯାତ୍ତୁ ଦୁଷ୍ଯନ୍ତଃ ସ୍ମରନ୍ନୈଵାହ୍ଵଯତ୍ତଦା
ସେ ଶିଶୁ ଦେବତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ଶୀଘ୍ର ବଡ଼ ହେଲେ। କିନ୍ତୁ ଋଷିଙ୍କ ଭୟରେ ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ସେଠିକୁ ଡାକିଲେ ନାହିଁ, ଯଦିଓ ସେ ମନେ କରୁଥିଲେ।
ଗତେ କାଲେ ତୁ ମହତି ନ ସସ୍ମାର ତପୋଧନାମ୍।' ଷଡ୍ଵର୍ଷେଷୁ ତତୋ ବାଲଃ କଣ୍ଵାଶ୍ରମପଦଂ ପ୍ରତି
ଅନେକ ସମୟ ବିତିଗଲା, ରାଜା ତପସ୍ୱୀଙ୍କୁ ମନେ କଲେ ନାହିଁ। ଛଅ ବର୍ଷ ପରେ ଶିଶୁ କଣ୍ବଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଯିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଵ୍ଯାଘ୍ରାନ୍ସିଂହାନ୍ଵରାହାଂଶ୍ଚ ଵୃକାଂଶ୍ଚ ମହିଷାଂସ୍ତଥା। `ଋକ୍ଷାଂଶ୍ଚାଭ୍ଯହନଦ୍ଵ୍ଯାଲାନ୍ପଦ୍ଭ୍ଯାମାଶ୍ରମପୀଡକାନ୍
ସେ ପାଦରେ ଆଶ୍ରମକୁ ଅସୁବିଧା ଦେଉଥିବା ବାଘ, ସିଂହ, ବନ୍ଦର, ଏଠିକି ବନ୍ୟପଶୁମାନେ—ମହିଷ, ଭାଲୁକୁ ଓ ଓଲିଆ ପଶୁମାନେଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ।
ବଲାଦ୍ଭୁଜାଭ୍ଯାଂ ସଂଗୃହ୍ଯ ବଲଵାନ୍ସଂନିଯମ୍ଯ ଚ।' ବଦ୍ଧ୍ଵା ଵୃକ୍ଷେଷୁ ଦୌଷ୍ଯନ୍ତିରାଶ୍ରମସ୍ଯ ସମନ୍ତତଃ
ସେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଦୁଇହାତରେ ସେମାନେଙ୍କୁ ଧରି, ବସ କରି, ଆଶ୍ରମ ଚାରିପାଖରେ ଗଛକୁ ବାନ୍ଧିଦେଲେ।
ଆରୁରୋହ ଦ୍ରୁମାଂଶ୍ଚୈଵ କ୍ରୀଡନ୍ସ୍ମ ପରିଧାଵତି। `ଵନଂ ଚ ଲୋଡଯାମାସ ସିଂହଵ୍ଯାଘ୍ରଗଣୈର୍ଵୃତମ୍
ସେ ଗଛ ଚଢ଼ି, ଖେଳି, ଦୌଡ଼ିବାରେ ମନ ଲଗାଇଥିଲେ। ସିଂହ ଓ ବାଘ ଥିବା ଜଙ୍ଗଲରେ ସେ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଖେଳୁଥିଲେ।
ତତଶ୍ଚ ରାକ୍ଷସାନ୍ସର୍ଵାନ୍ପିଶାଚାଂଶ୍ଚ ରିପୂନ୍ରଣେ। ମୁଷ୍ଟିଯୁଦ୍ଧେନ ତାନ୍ହତ୍ଵା ଋଷୀନାରାଧଯତ୍ତଦା
ତାପରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ ଓ ପିଶାଚ ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କୁ ନିଜ ମୁଠିରେ ମାରିଦେଲେ ଏବଂ ଏଭଳି କରି ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ।
କଶ୍ଚିଦ୍ଦିତିସୁତସ୍ତଂ ତୁ ହନ୍ତୁକାମୋ ମହାବଲଃ। ଵଧ୍ଯମାନାଂସ୍ତୁ ଦୈତେଯାନମର୍ଷୀ ତଂ ସମଭ୍ଯଯାତ୍
ଦିତିର ଏକ ପୁତ୍ର, ଯିଏ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦୈତ୍ୟମାନେ ମରୁଥିବାରେ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଆସିଲେ।
ତମାଗତଂ ପ୍ରହସ୍ଯୈଵ ବାହୁଭ୍ଯାଂ ପରିଗୃହ୍ଯ ଚ। ଦୃଢଂ ଚାବଧ୍ଯ ବାହୁଭ୍ଯାଂ ପୀଡଯାମାସ ତଂ ତଦା
ସେ ଆସିବା ସମୟରେ ଶିଶୁ ହସିଲେ, ଦୁଇହାତରେ ଧରି, ଭଲଭାବେ ବାନ୍ଧିଦେଲେ ଏବଂ ତାକୁ ଦମନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ମର୍ଦିତୋ ନ ଶଶାକାସ୍ମାନ୍ମୋଚିତୁଂ ବଲଵତ୍ତଯା। ପ୍ରାକ୍ରୋଶଦ୍ଭୈରଵଂ ତତ୍ର ଦ୍ଵାରେଭ୍ଯୋ ନିଃସୃତଂ ତ୍ଵସୃକ୍
ଶିଶୁର ଶକ୍ତିରେ ଚେପି ଯିବାରୁ ସେ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିଲେ ନାହିଁ; ମୁଖରୁ ରକ୍ତ ବହିଲା ଏବଂ ଦ୍ୱାର ନିକଟରେ ଭୟରେ ଚିତ୍କାର କଲେ।
ତେନ ଶବ୍ଦେନ ଵିତ୍ରସ୍ତା ମୃଗାଃ ସିଂହାଦଯୋ ଗଣାଃ। ସୁସ୍ରୁଵୁଶ୍ଚ ଶକୃନ୍ମୂତ୍ରମାଶ୍ରମସ୍ଥାଶ୍ଚ ସୁସ୍ରୁଵୁଃ
ସେଇ ଶବ୍ଦରେ ହରିଣ, ସିଂହ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଶୁମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ, ଆଶ୍ରମରେ ଥିବାମାନେ ଭୟରେ ଦେହ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ନିରସୁଂ ଜାନୁଭିଃ କୃତ୍ଵା ଵିସସର୍ଜ ଚ ସୋଽପତତ୍। ତଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିସ୍ମଯଂ ଜଗ୍ମୁଃ କୁମାରସ୍ଯ ଵିଚେଷ୍ଟିତମ୍
ସେ ଜଣେ ଘୁଞ୍ଚି ଘୁଞ୍ଚି ଦୌଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ ଏବଂ ପଡ଼ିଗଲେ। ଏହା ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଶିଶୁର କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।
ନିତ୍ଯକାଲଂ ଵଧ୍ଯମାନା ଦୈତେଯା ରାକ୍ଷସୈଃ ସହ। କୁମାରସ୍ଯ ଭଯାଦେଵ ନୈଵ ଜଗ୍ମୁସ୍ତଦାଶ୍ରମମ୍
ଶିଶୁ ଦ୍ୱାରା ସବୁବେଳେ ଦୈତ୍ୟ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ମରୁଥିଲେ, ତେଣୁ ତାଙ୍କ ଭୟରେ ସେମାନେ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିବା ବନ୍ଦ କରିଦେଲେ।
ତତୋଽସ୍ଯ ନାମ ଚକ୍ରୁସ୍ତେ କଣ୍ଵାଶ୍ରମନିଵାସିନଃ। କଣ୍ଵେନ ସହିତାଃ ସର୍ଵେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କର୍ମାତିମାନୁଷମ୍
ତାପରେ କଣ୍ବ ଓ ଆଶ୍ରମବାସୀ ସମସ୍ତେ ଏହି ଶିଶୁଙ୍କର ଅତିମାନବୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ତାଙ୍କୁ ଏକ ନାମ ରଖିଲେ।
ଅସ୍ତ୍ଵଯଂ ସର୍ଵଦମନଃ ସର୍ଵଂ ହି ଦମଯତ୍ଯସୌ। ସ ସର୍ଵଦମନୋ ନାମ କୁମାରଃ ସମପଦ୍ଯତ
‘ଏହି ଶିଶୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦମନ କରୁଛନ୍ତି, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ସର୍ବଦମନ ନାମ ଦିଅନ୍ତୁ।’ ଏଭଳି ଶିଶୁର ନାମ ସର୍ବଦମନ ହେଲା।
ଵିକ୍ରମେଣୌଜସା ଚୈଵ ବଲେନ ଚ ସମନ୍ଵିତଃ। `ଅପ୍ରେଷଯତି ଦୁଷ୍ଯନ୍ତେ ମହିଷ୍ଯାସ୍ତନଯସ୍ଯ ଚ
ସେ ଶୂରତା, ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦୁଃଖିତ ରାଣୀ କିମ୍ବା ପୁଅଙ୍କୁ କେବେ ବି ଦୂରେ ପଠାଏ ନାହିଁ।
ପାଣ୍ଡୁଭାଵପରୀତାଙ୍ଗୀଂ ଚିନ୍ତଯା ସମଭିପ୍ଲୁତାମ୍। ଲମ୍ବାଲକାଂ କୃଶାଂ ଦୀନାଂ ତଥା ମଲିନଵାସସମ୍
ତାଙ୍କର ଦେହ ପାଳି ଚାନ୍ଦ୍ରମା ପରି, ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଯାଇଛି, କେଶ ଖୋଲା, ଦୁର୍ବଳ, ଦୁଃଖିତ ଓ ମେଳା କପଡ଼ା ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି।
ଶକୁନ୍ତଲାଂ ଚ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ପ୍ରଦଧ୍ଯୌ ସ ମୁନିସ୍ତଦା। ଶାସ୍ତ୍ରାଣି ସର୍ଵଵେଦାଶ୍ଚ ଦ୍ଵାଦଶାବ୍ଦସ୍ଯ ଚାଭଵନ୍
ଶକୁନ୍ତଳାଙ୍କୁ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି, ସେ ଋଷି ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର, ବେଦ ଓ ବାରହ ବର୍ଷ ବିତିଗଲା ବୋଲି ଚିନ୍ତା କଲେ।
ତଂ କୁମାରମୃଷିର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କର୍ମ ଚାସ୍ଯାତିମାନୁଷମ୍। ସମଯୋ ଯୌଵରାଜ୍ଯାଯ ଇତ୍ଯନୁଧ୍ଯାଯ ସ ଦ୍ଵିଜଃ
ସେ ଋଷି ଛୁଆଁଟିଏଙ୍କୁ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଅସାଧାରଣ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ଏହିବେ ଯୁବରାଜ୍ୟ ଦେବା ସମୟ ଆସିଛି ବୋଲି ଭାବିଲେ।
ଶୃଣୁ ଭଦ୍ରେ ମମ ସୁତେ ମମ ଵାକ୍ଯଂ ଶୁଚିସ୍ମିତେ
ମୋ ପୁଅ, ମୋ କଥା ଶୁଣ, ହେ ଶୁଭ୍ର ହସିଥିବା ମୋ ଝିଅ।
ପତିଵ୍ରତାନାଂ ନାରୀଣାଂ ଵିଶିଷ୍ଟମିତି ଚୋଚ୍ଯତେ। ପତିଶୁଶ୍ରୂଷଣଂ ପୂର୍ଵଂ ମନୋଵାକ୍କାଯଚେଷ୍ଟିତୈଃ
ପତିନିଷ୍ଠା ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପତିଙ୍କୁ ମନ, କଥା ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସେବା କରିବାକୁ ସର୍ବୋପରି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅନୁଜ୍ଞାତା ମଯା ପୂର୍ଵଂ ପୂଜଯୈତଦ୍ଵ୍ରତଂ ତଵ। ଏତେନୈଵ ଚ ଵୃତ୍ତେନ ପୁଣ୍ଯାଁଲ୍ଲୋକାନଵାପ୍ଯ ଚ
ମୋର ଅନୁମତିରେ ତୁମେ ଏହି ବ୍ରତ ରଖିଛ, ଏହି ଆଚରଣ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ପୁଣ୍ୟ ଲୋକ ପାଇପାରିବ।
ତସ୍ଯାନ୍ତେ ମାନୁଷେ ଲୋକେ ଵିଶିଷ୍ଟାଂ ତପ୍ସ୍ଯସେ ଶ୍ରିଯମ୍। ତସ୍ମାଦ୍ଭଦ୍ରେଽଦ୍ଯ ଯାତଵ୍ଯଂ ସମୀପଂ ପୌରଵସ୍ଯ ହ
ଏହା ପରେ ମାନବ ଲୋକରେ ତୁମେ ବିଶେଷ ଶ୍ରୀ ପାଇବ, ତେଣୁ ହେ ଭଦ୍ରେ, ଆଜି ପୌରବବଂଶୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବା ଉଚିତ।
ସ୍ଵଯଂ ନାଯାତି ମତ୍ଵା ତେ ଗତଂ କାଲଂ ଶୁଚିସ୍ମିତେ। ଗତ୍ଵାଽଽରାଧଯ ରାଜାନଂ ଦୁଷ୍ଯନ୍ତଂ ହିତକାମ୍ଯଯା
ସେ ନିଜେ ଆସୁନାହାନ୍ତି, ସମୟ ବିତିଗଲା ବୋଲି ଭାବି, ହେ ଶୁଭ୍ର ହସିଥିବା, ତୁମେ ଯାଇ ରାଜା ଦୁଷ୍ୟନ୍ତଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ପ୍ରସନ୍ନ କର।
ଦୌଷ୍ଯନ୍ତିଂ ଯୌଵରାଜ୍ଯସ୍ଥଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରୀତିମଵାପ୍ସ୍ଯସି। ଦେଵତାନାଂ ଗୁରୂଣାଂ ଚ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ଚ ଭାମିନି
ଦୁଷ୍ୟନ୍ତଙ୍କୁ ଯୁବରାଜ୍ୟରେ ବସିଥିବା ଦେଖି ତୁମର ଆନନ୍ଦ ହେବ; ଦେବତା, ବଡ଼ମାନେ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ପାଇଁ ଏହା ମଙ୍ଗଳକର।
ଭର୍ତୄଣାଂ ଚ ଵିଶେଷେମ ହିତଂ ସଂଗମନଂ ଭଵେତ୍। ତସ୍ମାତ୍ପୁତ୍ରି କୁମାରେଣ ଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ମତ୍ପ୍ରିଯେପ୍ସଯା
ପତିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିଶେଷ କରି ଏହି ମିଳନ ଉପକୃତିକର; ତେଣୁ ମୋ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ, ଝିଅ, ପୁଅ ସହିତ ଯିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରତିଵାକ୍ଯଂ ନ ଦଦ୍ଯାସ୍ତ୍ଵଂ ଶପିତା ମମ ପାଦଯୋଃ
ତୁମେ କୌଣସି ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେବା ନାହିଁ; ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ବନ୍ଧିତ ଅଛ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସୁତାଂ ତତ୍ର ପୌତ୍ରଂ କଣ୍ଵୋଽଭ୍ଯଭାଷତ। ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ଚ ବାହୁଭ୍ଯାଂ ମୂର୍ଧ୍ନ୍ଯୁପାଘ୍ରାଯ ପୌରଵମ୍
ଏଭଳି କହି, କଣ୍ବ ତାଙ୍କ ଝିଅଙ୍କୁ ଓ ପଉତ୍ରକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ପୌରବଙ୍କୁ ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ଧରି, ମୁଣ୍ଡ ଘ୍ରାଣ କଲେ।
ସୋମଵଂଶୋଦ୍ଭଵୋ ରାଜା ଦୁଷ୍ଯନ୍ତ ଇତି ଵିଶ୍ରୁତଃ। ତସ୍ଯାଗ୍ରମହିଷୀ ଚୈଷା ତଵ ମାତା ଶୁଚିଵ୍ରତା
ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ନାମକ ରାଜା ସୋମବଂଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି; ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ଚରିତ୍ର ନାରୀ ତାଙ୍କର ପ୍ରଧାନ ରାଣୀ ଓ ତୁମ ମାଆ।