ମହୋତ୍ସାହା ମହାତ୍ମାନୋ ଧାର୍ମିକାଃ ସତ୍ଯଵାଦିନଃ। ପ୍ରିଯଦର୍ଶନା ଵପୁଷ୍ମନ୍ତୋ ମହାଵୀର୍ଯା ଧନୁର୍ଧରାଃ
ସେମାନେ ମହାଉତ୍ସାହୀ, ମହାତ୍ମା, ଧାର୍ମିକ, ସତ୍ୟ କଥା କହୁଥିବା, ଦେଖିବାକୁ ପ୍ରିୟ, ଶରୀରରେ ଆକର୍ଷଣୀୟ, ମହାବୀର୍ୟ ଓ ଧନୁର୍ଧର।
ଵରାର୍ହା ଯୁଧି ଜାଯନ୍ତେ କ୍ଷତ୍ରିଯାଃ ଶୂରସତ୍ତମାଃ। ତ୍ରେତାଯାଂ କ୍ଷତ୍ରିଯା ରାଜନ୍ସର୍ଵେ ଵୈ ଚକ୍ରଵର୍ତିନଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ସମ୍ମାନ ଯୋଗ୍ୟ, ଜନ୍ମିଥିବା କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୂର; 'ତ୍ରେତା' ଯୁଗରେ, ହେ ରାଜା, ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଚକ୍ରବର୍ତୀ ଥିଲେ।
ସର୍ଵଵର୍ଣାଶ୍ଚ ଜାଯନ୍ତେ ସଦା ଚୈଵ ଚ ଦ୍ଵାପରେ । ମହୋତ୍ସାହା ଵୀର୍ଯଵନ୍ତଃ ପରସ୍ପରଜଯୈଷିଣଃ
'ଦ୍ୱାପର' ଯୁଗରେ ସବୁ ଜାତିର ଲୋକ ସଦା ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ସେମାନେ ମହାଉତ୍ସାହୀ ଓ ବୀର୍ୟବାନ୍, ଏକାପର ଉପରେ ଜୟ ଚାହିଁଥିଲେ।
ତେଜସାଲ୍ପେନ ସଂଯୁକ୍ତାଃ କ୍ରୋଧନାଃ ପୁରୁଷା ନୃପ। ଲୁବ୍ଧା ଅନୃତକାଶ୍ଚୈଵ ତିଷ୍ଯେ ଜାଯନ୍ତି ଭାରତ
ହେ ରାଜା, 'ତିଷ୍ୟ' ଯୁଗରେ ଲୋକମାନେ କମ୍ ତେଜସ୍ବୀ, କ୍ରୋଧୀ, ଲୋଭୀ ଓ ଅସତ୍ୟ କଥା କହୁଥିବା, ହେ ଭାରତ।
ଈର୍ଷ୍ଯା ମାନସ୍ତଥା କ୍ରୋଧୋ ମାଯାଽସୂଯା ତଥୈଵ ଚ। ତିଷ୍ଯେ ଭଵତି ଭୂତାନାଂ ରାଗୋ ଲୋଭଶ୍ଚ ଭାରତ
'ତିଷ୍ୟ' ଯୁଗରେ, ହେ ଭାରତ, ପ୍ରାଣୀମାନେ ଇର୍ଷ୍ୟା, ଅଭିମାନ, କ୍ରୋଧ, ଚତୁର୍ୟ, ଇର୍ଷ୍ୟା, ରାଗ ଓ ଲୋଭରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ସଂକ୍ଷେପୋ ଵର୍ତତେ ରାଜନ୍ଦ୍ଵାପରେଽସ୍ମିନ୍ନରାଧିପ । ଗୁଣୋତ୍ତରଂ ହୈମଵତଂ ହରିଵର୍ଷଂ ତତଃ ପରମ୍
ହେ ରାଜା, ଏହି 'ଦ୍ୱାପର' ଯୁଗରେ କ୍ଷୟ ଆସିଛି; ତାପରେ ହିମାଳୟ ଅଞ୍ଚଳ ଓ ହରିବର୍ଷ ଗୁଣରେ ଅଧିକ।
ଜମ୍ବୂଖଣ୍ଡସ୍ତ୍ଵଯା ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଯଥାଵଦିହ ସଞ୍ଜଯ। ଵିଷ୍କମ୍ଭମସ୍ଯ ପ୍ରବ୍ରୂହି ପରିମାଣଂ ତୁ ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ହେ ସଞ୍ଜୟ, ତୁମେ ଜମ୍ବୁଦ୍ବୀପକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ନନା କରିଛ; ଏବେ ତାହାର ପ୍ରସ୍ତାର ଓ ଏକାଏକି ମାପ ବିଷୟରେ କହ।
ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ପ୍ରମାଣଂ ଚ ସମ୍ଯଗଚ୍ଛିଦ୍ରଦର୍ଶନମ୍ । ଶାକଦ୍ଵୀପଂ ଚ ମେ ବ୍ରୂହି କୁଶଦ୍ଵୀପଂ ଚ ସଞ୍ଜଯ
ସମୁଦ୍ରର ମାପ ଓ ଏହାର ଏକାଏକି ବିସ୍ତାର ବିଷୟରେ ଠିକ୍ ଭାବରେ କହ; ଏବଂ ଶାକଦ୍ବୀପ ଓ କୁଶଦ୍ବୀପ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ କହ, ହେ ସଞ୍ଜୟ।
ଶାଲ୍ମଲିଂ ଚୈଵ ତତ୍ତ୍ଵେନ କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ଵୀପଂ ତଥୈଵ ଚ। ବ୍ରୂହି ଗାଵଲ୍ଗଣେ ସର୍ଵଂ ରାହୋଃ ସୋମାର୍କଯୋସ୍ତଥା
ଗାବଲଗଣ, ଶାଲମଳୀ ଦ୍ୱୀପ ଓ କ୍ରଉଞ୍ଚ ଦ୍ୱୀପ ବିଷୟରେ ଏବଂ ରାହୁ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପର୍କରେ ମୋତେ ସଠିକ୍ ଭାବରେ କହ।
ରାଜନ୍ସୁବହଵୋ ଦ୍ଵୀପା ଯୈରିଦଂ ସନ୍ତତଂ ଜଗତ୍। ସପ୍ତ ଦ୍ଵୀପାନ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଚନ୍ଦ୍ରାଦିତ୍ଯୌ ଗ୍ରହଂ ତଥା
ରାଜା, ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ଅନେକ ଦ୍ୱୀପ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଛି; ମୁଁ ସାତି ଦ୍ୱୀପ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଗ୍ରହଗୁଡିକ ବିଷୟରେ କଥାହେବି।
ଅଷ୍ଟାଦଶ ସହସ୍ରାଣି ଯୋଜନାନି ଵିଶାଂପତେ। ଷଟ୍ ଶତାନି ଚ ପୂର୍ଣାନି ଵିଷ୍କମ୍ଭୋ ଜମ୍ବୁପର୍ଵତଃ
ମହାମାନବ, ଜମ୍ବୁ ପର୍ବତର ବ୍ୟାସ ଅଠାର ହଜାର ଛଉ ଶହ ଯୋଜନ ଅଟୁଟ ଅଛି।
ଲାଵଣସ୍ଯ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ଵିଷ୍କମ୍ଭୋ ଦ୍ଵିଗୁଣଃ ସ୍ମୃତଃ । ନାନାଜନପଦାକୀର୍ଣୋ ମଣିଵିଦ୍ରୁମଚିତ୍ରିତଃ
ଲବଣ ସମୁଦ୍ରର ବ୍ୟାସ ଏହାଠାରୁ ଦୁଇ ଗୁଣା ବଡ଼; ଏହା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଜନପଦରେ ଭରିଥିବା, ମଣି ଓ ପାଗୁଣା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।
ନୈକଧାତୁଵିଚିତ୍ରୈଶ୍ଚ ପର୍ଵତୈରୁପଶୋଭିତଃ। ସିଦ୍ଧଚାରଣସଂକୀର୍ଣଃ ସାଗରଃ ପରିମଣ୍ଡଲଃ
ଏହି ଗୋଳ ସମୁଦ୍ର ବିଭିନ୍ନ ଧାତୁ ଓ ଖଣିଜର ପର୍ବତ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଏଠାରେ ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ଭରି ଅଛନ୍ତି।
ଶାକଦ୍ଵୀପଂ ଚ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଥାଵଦିହ ପାର୍ଥିଵ । ଶୃଣୁ ମେ ତ୍ଵଂ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ବ୍ରୁଵତଃ କୁରୁନନ୍ଦନ
ପାର୍ଥିବ, ଏଠି ମୁଁ ଶାକ ଦ୍ୱୀପ ବିଷୟରେ ଯଥାଯଥ ଭାବରେ କହିବି; କୁରୁନନ୍ଦନ, ମୋ କଥା ଭଲଭାବେ ଶୁଣ।
ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପପରମାଣେନ ଦ୍ଵିଗୁଣଃ ସ ନରାଧିପ । ଵିଷ୍କମ୍ଭେଣ ମହାରାଜ ସାଗରୋଽପି ଵିଭାଗଶଃ
ମହାରାଜା, ଶାକ ଦ୍ୱୀପର ବ୍ୟାସ ଜମ୍ବୁ ଦ୍ୱୀପରୁ ଦୁଇ ଗୁଣା ବଡ଼, ଏହାର ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଏହି ଅନୁପାତରେ।
କ୍ଷୀରୋଦୋ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯେନ ସଂପରିଵାରିତାଃ । ତତ୍ର ପୁଣ୍ଯା ଜନପଦାସ୍ତତ୍ର ନ ମ୍ରିଯତେ ଜନଃ। କୁତ ଏଵ ହି ଦୁର୍ଭିକ୍ଷଂ କ୍ଷମାତେଜୋଯୁତା ହି ତେ
ଭାରତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କ୍ଷୀର ସମୁଦ୍ର ଏହାକୁ ଘିରିଛି; ଏଠି ଜନପଦଗୁଡିକ ପବିତ୍ର, ଏଠି ଲୋକମାନେ ମରନ୍ତିନାହିଁ; ଭୂମି ଓ ଶକ୍ତିର ଉପରେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଥିବାରୁ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ କିପରି ହେବ?
ଶାକଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ସଂକ୍ଷେପୋ ଯଥାଵଦ୍ଭରତର୍ଷଭ। ଉକ୍ତ ଏଷ ମହାରାଜ କିମନ୍ଯତ୍କଥଯାମି ତେ
ଭାରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶାକ ଦ୍ୱୀପର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ବିବରଣୀ ଏପରି ଦିଆଯାଇଛି, ମହାରାଜା, ଆଉ କଣ କହିବି?
ଶାକଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ସଂକ୍ଷେପୋ ଯଥାଵଦିହ ସଞ୍ଜଯ । ଉକ୍ତସ୍ତ୍ଵଯା ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଵିସ୍ତରଂ ବ୍ରୂହି ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ସଂଜୟ, ଏଠି ତୁମେ ଶାକ ଦ୍ୱୀପର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ବିବରଣୀ ଦେଇଛ; ବଡ଼ ଜ୍ଞାନୀ, ଏବେ ଏହାକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ଏବଂ ସତ୍ୟରେ କହ।
ତଥୈଵ ପର୍ଵତା ରାଜନ୍ସପ୍ତାତ୍ର ମଣିଭୂଷିତାଃ। ରତ୍ନାକରାସ୍ତଥା ନଦ୍ଯସ୍ତେଷାଂ ନାମାନି ମେ ଶୃଣୁ
ଏହିପରି, ରାଜା, ଏଠି ସାତି ମଣି ଦ୍ୱାରା ଭୂଷିତ ପର୍ବତ, ରତ୍ନ ଖଣି ଓ ନଦୀ ଅଛି; ତାଙ୍କର ନାମ ମୋଠାରୁ ଶୁଣ।
ଅତୀଵ ଗୁଣଵତ୍ସର୍ଵଂ ତତ୍ର ପୁଣ୍ଯଂ ଜନାଧିପ
ମହାମାନବ, ଏଠି ସମସ୍ତ କିଛି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁଣବତ୍ତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ପବିତ୍ର।
ଦେଵର୍ଷିଗନ୍ଧର୍ଵଯୁତଃ ପ୍ରଥମୋ ମେରୁରୁଚ୍ଯତେ। ପ୍ରାଗାଯତୋ ମହାରାଜ ମଲଯୋ ନାମ ପର୍ଵତଃ
ପ୍ରଥମ ପର୍ବତ ମେରୁ, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବ, ଋଷି ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଅଛନ୍ତି; ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ମହାରାଜା, ମଲୟ ନାମକ ପର୍ବତ ଆଛି।
ତତୋ ମେଘାଃ ପ୍ରଵର୍ତନ୍ତେ ପ୍ରଭଵନ୍ତି ଚ ସର୍ଵଶଃ । ତତଃ ପରେଣ କୌରଵ୍ଯ ଜଲଧାରୋ ମହାଗିରିଃ
ସେଠାରୁ ମେଘ ଉପଜି ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି; ତାହା ପରେ, କୌରବ୍ୟ, ଜଳଧାର ନାମକ ମହାପର୍ବତ ଅଛି।
ତତୋ ନିତ୍ଯୁମୁପାଦତ୍ତେ ଵାସଵଃ ପରମଂ ଜଲମ୍। ତତୋ ଵର୍ଷଂ ପ୍ରଭଵତି ଵର୍ଷକାଲେ ଜନେଶ୍ଵର
ସେଠାରୁ ବାସବ ସର୍ବଦା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜଳ ନେଇଥାନ୍ତି; ଏଠାରୁ ବର୍ଷା ଋତୁରେ ବର୍ଷା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ଜନେଶ୍ୱର।
ଉଚ୍ଚୈର୍ଗିରୀ ରୈଵତକୋ ଯତ୍ର ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା। ରେଵତୀ ଦିଵି ନକ୍ଷତ୍ରଂ ପିତାମହକୃତୋ ଵିଧିଃ
ଉଚ୍ଚ ପର୍ବତ ରୈବତକ ଏଠି ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ରେବତୀ ନକ୍ଷତ୍ର ସଦା ଆକାଶରେ ବସିଛି; ପିତାମହଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ବିଧି ହୋଇଛି।
ଉତ୍ତରେଣ ତୁ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଶ୍ଯାମୋ ନାମ ମହାଗିରିଃ । ନଵମେଘପ୍ରଭଃ ପ୍ରାଂଶୁଃ ଶ୍ରୀମାନୁଜ୍ଜ୍ଵଲଵିଗ୍ରହଃ । ଯତଃ ଶ୍ଯାମତ୍ଵମାପନ୍ନାଃ ପ୍ରଜା ଜନପଦେଶ୍ଵର
ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଶ୍ୟାମ ନାମକ ମହାପର୍ବତ ଅଛି; ନୂତନ ମେଘର ଭଳି ଶ୍ୟାମ, ଉଚ୍ଚ, ଶ୍ରୀମୟ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେହ; ଏଠାରୁ ଜନପଦର ଲୋକମାନେ ଶ୍ୟାମ ଚିହ୍ନ ଅନୁଭବିଛନ୍ତି।
ସୁମହାନ୍ସଂଶଯୋ ମେଽଦ୍ଯ ପ୍ରୋକ୍ତୋଽଯଂ ସଞ୍ଜଯ ତ୍ଵଯା। ପ୍ରଜାଃ କଥଂ ସୂତପୁତ୍ର ସଂପ୍ରାପ୍ତାଃ ଶ୍ଯାମତାମିହ
ସଂଜୟ, ଆଜି ମୋର ଏକ ବଡ଼ ସନ୍ଦେହ କୁହିଛ; ସୁତପୁତ୍ର, ଏଠିର ଲୋକମାନେ କିପରି ଶ୍ୟାମ ଚିହ୍ନ ପାଇଲେ?
ସର୍ଵେଷ୍ଵେଵ ମହାରାଜ ଦ୍ଵୀପେଷୁ କୁରୁନନ୍ଦନ। ଗୌରଃ କୃଷ୍ଣଶ୍ଚ ପତଗସ୍ତଯୋର୍ଵର୍ଣାନ୍ତରେ ନୃପ
ହେ ରାଜା, ସମସ୍ତ ଦ୍ବୀପରେ, ହେ କୁରୁବଂଶୀ, ପକ୍ଷୀ ଧଳା ଓ କଳା ରଙ୍ଗରେ ଦେଖାଯାଏ; ଏହି ଦୁଇ ରଙ୍ଗରେ ଏକ ଭିନ୍ନତା ରହିଛି, ହେ ନୃପତି।
ଶ୍ଯାମୋ ଯସ୍ମାତ୍ପ୍ରଵୃତ୍ତୋ ଵୈ ତସ୍ମାଚ୍ଛ୍ଯାମୋ ଗିରିଃସ୍ମୃତଃ
ଯେହেতୁ ପାହାଡ଼ଟି କଳା, ତେଣୁ ଏହାକୁ 'ଶ୍ୟାମ' ନାମରେ ଡାକାଯାଏ।
ତତଃ ପରଂ କୌରଵେନ୍ଦ୍ର ଦୁର୍ଗଶୈଲୋ ମହୋଦଯଃ । କେସରଃ କେସରଯୁତୋ ଯତୋ ଵାତଃ ପ୍ରଵର୍ତତେ
ତାପରେ, ହେ କୁରୁବଂଶର ମୁଖ୍ୟ, ଦୁର୍ଗା ପାହାଡ଼ ଅତି ବଡ଼ ଏବଂ ଉଚ୍ଚତାରେ ପ୍ରଚୁର; ସେଠାରେ ସୁନା ଫୁଲ ଫୁଟେ, ଏବଂ ସେଠାରୁ ପବନ ବହିବା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।
ତେଷାଂ ଯୋଜନଵିଷ୍କମ୍ଭୋ ଦ୍ଵିଗୁଣଃ ପ୍ରଵିଭାଗଶଃ। ଵର୍ଷାଣି ତେଷୁ କୌରଵ୍ଯ ସପ୍ତୋକ୍ତାନି ମନୀଷିଭିଃ
ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରସ୍ତାର ଦୁଇଗୁଣା ହୁଏ, ଏହା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ; ସେଠି, ହେ କୁରୁବଂଶୀ, ସାତଟି ଅଞ୍ଚଳ ବିଦ୍ୟମାନ ବୋଲି ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହିଛନ୍ତି।