ଦେଵା ଵୈକୁଣ୍ଠ ଇତ୍ଯାଦ୍ଦୁର୍ଵେଦା ଵିଷ୍ଣୁରିତି ପ୍ରଭୁମ୍
ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ 'ବୈକୁଣ୍ଠ' ବୋଲି ଡାକନ୍ତି; ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତାଙ୍କୁ 'ବିଷ୍ଣୁ' ଭଗବାନ୍ ଭାବରେ ଜାଣନ୍ତି।
ଭାରତସ୍ଯାସ୍ଯ ଵର୍ଷସ୍ଯ ତଥା ହୈମଵତସ୍ଯ ଚ। ପ୍ରମାଣମାଯୁଷଃ ସୂତ ବଲଂ ଚାପି ଶୁଭାଶୁଭମ୍
ହେ ସୂତ, ଏହି ଭାରତ ଦେଶ ଓ ହିମାଳୟ ଅଞ୍ଚଳର ଜୀବନର ଦୀର୍ଘତା, ଶକ୍ତି, ଭଲ ଓ ମନ୍ଦ ଦିଗ୍ଗୁଡିକ ବିଷୟରେ ମୋତେ କହ।
ଅନାଗତମତିକ୍ରାନ୍ତଂ ଵର୍ତମାନଂ ଚ ସଂଜଯ । ଆଚକ୍ଷ୍ଵ ମେ ଵିସ୍ତରେଣ ହରିଵର୍ଷଂ ତଥୈଵ ଚ
ହେ ସଞ୍ଜୟ, ଯେଉଁ ଘଟଣା ଆସିବାକୁ ଅଛି, ଯେଉଁ ଘଟିଗଲା, ଏବଂ ଏବେ ଘଟୁଛି, ଏହା ସହିତ ହରିବର୍ଷ ବିଷୟରେ ମୋତେ ଏକାଏକି ଭାବରେ ଖୋଲା କର।
ଚତ୍ଵାରି ଭାରତେ ଵର୍ଷେ ଯୁଗାନି ଭରତର୍ଷଭ। କୃତଂ ତ୍ରେତା ଦ୍ଵାପରଂ ଚ ତିଷ୍ଯଂ ଚ କୁରୁଵର୍ଧନ
ହେ ଭାରତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭାରତ ଦେଶରେ ଚାରିଟି ଯୁଗ ଅଛି—କୃତ, ତ୍ରେତା, ଦ୍ୱାପର ଓ ତିଷ୍ୟ, ହେ କୁରୁବଂଶର ବୃଦ୍ଧିକାରୀ।
ପୂର୍ଵଂ କୃତଯୁଗଂ ନାମ ତତସ୍ରେତାଯୁଗଂ ପ୍ରଭୋ । ସଂକ୍ଷେପାଦ୍ଦ୍ଵାପରସ୍ଯାଥ ତତସ୍ତିଷ୍ଯଂ ପ୍ରଵର୍ତତେ
ପ୍ରଥମେ 'କୃତ' ଯୁଗ ନାମକ ଯୁଗ ଆସେ, ତାପରେ 'ତ୍ରେତା' ଯୁଗ, ତାପରେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବରେ 'ଦ୍ୱାପର' ଯୁଗ, ଏବଂ ତାପରେ 'ତିଷ୍ୟ' ଯୁଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।
ଚତ୍ଵାରି ତୁ ସହସ୍ରାଣି ଵର୍ଷାଣାଂ କୁରୁସତ୍ତମ। ଆଯୁଃସଂଖ୍ଯା କୃତଯୁଗେ ସଂଖ୍ଯାତା ରାଜସତ୍ତମ
ହେ କୁରୁମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, 'କୃତ' ଯୁଗରେ ଜୀବନର ଦୀର୍ଘତା ଚାରି ହଜାର ବର୍ଷ ଥିଲା, ହେ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ତଥା ତ୍ରୀଣି ସହସ୍ରାଣି ତ୍ରେତାଯାଂ ମନୁଜାଧିପ । ଦ୍ଵେ ସହସ୍ରେ ଦ୍ଵାପରେ ତୁ ଭୁଵି ତିଷ୍ଠନ୍ତି ସାଂପ୍ରତମ୍
ଏହିପରି, ହେ ମନୁଷ୍ୟର ମହାରାଜ, 'ତ୍ରେତା' ଯୁଗରେ ତିନି ହଜାର ବର୍ଷ ଥିଲା; 'ଦ୍ୱାପର' ଯୁଗରେ ଦୁଇ ହଜାର ବର୍ଷ ପୃଥିବୀରେ ଅଛି।
ନ ପ୍ରମାଣସ୍ଥିତିର୍ହ୍ଯସ୍ତି ତିଷ୍ଯେଽସ୍ମିନ୍ଭରତର୍ଷଭ । ଗର୍ଭସ୍ଥାଶ୍ଚ ମ୍ରିଯନ୍ତେଽତ୍ର ତଥା ଜାତା ମ୍ରିଯନ୍ତି ଚ
ହେ ଭାରତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, 'ତିଷ୍ୟ' ଯୁଗରେ ଜୀବନର କୌଣସି ନିଶ୍ଚିତ ମାପ ନାହିଁ; ଏଠାରେ କେହି ଗର୍ଭରେ ମରିଯାନ୍ତି, କେହି ଜନ୍ମ ନେଇ ମରିଯାନ୍ତି।
ମହାବଲା ମହାସତ୍ଵାଃ ପ୍ରଜ୍ଞାଗୁଣସମନ୍ଵିତାଃ। ପ୍ରଜାଯନ୍ତେ ଚ ଜାତାଶ୍ଚ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ
ସେ ସମୟରେ ମହାଶକ୍ତି, ମହାସ୍ବଭାବ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଗୁଣରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୋକ ଶତେ ଓ ହଜାରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।
ଜାତାଃ କୃତଯୁଗେ ରାଜନ୍ଧନିନଃ ପ୍ରଯଦର୍ଶନାଃ । ପ୍ରଜାଯନ୍ତେ ଚ ଜାତାଶ୍ଚ ମୁନଯୋ ଵୈ ତପୋଧନାଃ
ହେ ରାଜା, 'କୃତ' ଯୁଗରେ ଜନ୍ମିଥିବା ଲୋକ ଧନୀ ଓ ଦେଖିବାକୁ ଭଲ; ଏବଂ ଏହି ଯୁଗରେ ତପସ୍ଵୀ ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।
ମହୋତ୍ସାହା ମହାତ୍ମାନୋ ଧାର୍ମିକାଃ ସତ୍ଯଵାଦିନଃ। ପ୍ରିଯଦର୍ଶନା ଵପୁଷ୍ମନ୍ତୋ ମହାଵୀର୍ଯା ଧନୁର୍ଧରାଃ
ସେମାନେ ମହାଉତ୍ସାହୀ, ମହାତ୍ମା, ଧାର୍ମିକ, ସତ୍ୟ କଥା କହୁଥିବା, ଦେଖିବାକୁ ପ୍ରିୟ, ଶରୀରରେ ଆକର୍ଷଣୀୟ, ମହାବୀର୍ୟ ଓ ଧନୁର୍ଧର।
ଵରାର୍ହା ଯୁଧି ଜାଯନ୍ତେ କ୍ଷତ୍ରିଯାଃ ଶୂରସତ୍ତମାଃ। ତ୍ରେତାଯାଂ କ୍ଷତ୍ରିଯା ରାଜନ୍ସର୍ଵେ ଵୈ ଚକ୍ରଵର୍ତିନଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ସମ୍ମାନ ଯୋଗ୍ୟ, ଜନ୍ମିଥିବା କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୂର; 'ତ୍ରେତା' ଯୁଗରେ, ହେ ରାଜା, ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଚକ୍ରବର୍ତୀ ଥିଲେ।
ସର୍ଵଵର୍ଣାଶ୍ଚ ଜାଯନ୍ତେ ସଦା ଚୈଵ ଚ ଦ୍ଵାପରେ । ମହୋତ୍ସାହା ଵୀର୍ଯଵନ୍ତଃ ପରସ୍ପରଜଯୈଷିଣଃ
'ଦ୍ୱାପର' ଯୁଗରେ ସବୁ ଜାତିର ଲୋକ ସଦା ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ସେମାନେ ମହାଉତ୍ସାହୀ ଓ ବୀର୍ୟବାନ୍, ଏକାପର ଉପରେ ଜୟ ଚାହିଁଥିଲେ।
ତେଜସାଲ୍ପେନ ସଂଯୁକ୍ତାଃ କ୍ରୋଧନାଃ ପୁରୁଷା ନୃପ। ଲୁବ୍ଧା ଅନୃତକାଶ୍ଚୈଵ ତିଷ୍ଯେ ଜାଯନ୍ତି ଭାରତ
ହେ ରାଜା, 'ତିଷ୍ୟ' ଯୁଗରେ ଲୋକମାନେ କମ୍ ତେଜସ୍ବୀ, କ୍ରୋଧୀ, ଲୋଭୀ ଓ ଅସତ୍ୟ କଥା କହୁଥିବା, ହେ ଭାରତ।
ଈର୍ଷ୍ଯା ମାନସ୍ତଥା କ୍ରୋଧୋ ମାଯାଽସୂଯା ତଥୈଵ ଚ। ତିଷ୍ଯେ ଭଵତି ଭୂତାନାଂ ରାଗୋ ଲୋଭଶ୍ଚ ଭାରତ
'ତିଷ୍ୟ' ଯୁଗରେ, ହେ ଭାରତ, ପ୍ରାଣୀମାନେ ଇର୍ଷ୍ୟା, ଅଭିମାନ, କ୍ରୋଧ, ଚତୁର୍ୟ, ଇର୍ଷ୍ୟା, ରାଗ ଓ ଲୋଭରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ସଂକ୍ଷେପୋ ଵର୍ତତେ ରାଜନ୍ଦ୍ଵାପରେଽସ୍ମିନ୍ନରାଧିପ । ଗୁଣୋତ୍ତରଂ ହୈମଵତଂ ହରିଵର୍ଷଂ ତତଃ ପରମ୍
ହେ ରାଜା, ଏହି 'ଦ୍ୱାପର' ଯୁଗରେ କ୍ଷୟ ଆସିଛି; ତାପରେ ହିମାଳୟ ଅଞ୍ଚଳ ଓ ହରିବର୍ଷ ଗୁଣରେ ଅଧିକ।
ଜମ୍ବୂଖଣ୍ଡସ୍ତ୍ଵଯା ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଯଥାଵଦିହ ସଞ୍ଜଯ। ଵିଷ୍କମ୍ଭମସ୍ଯ ପ୍ରବ୍ରୂହି ପରିମାଣଂ ତୁ ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ହେ ସଞ୍ଜୟ, ତୁମେ ଜମ୍ବୁଦ୍ବୀପକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ନନା କରିଛ; ଏବେ ତାହାର ପ୍ରସ୍ତାର ଓ ଏକାଏକି ମାପ ବିଷୟରେ କହ।
ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ପ୍ରମାଣଂ ଚ ସମ୍ଯଗଚ୍ଛିଦ୍ରଦର୍ଶନମ୍ । ଶାକଦ୍ଵୀପଂ ଚ ମେ ବ୍ରୂହି କୁଶଦ୍ଵୀପଂ ଚ ସଞ୍ଜଯ
ସମୁଦ୍ରର ମାପ ଓ ଏହାର ଏକାଏକି ବିସ୍ତାର ବିଷୟରେ ଠିକ୍ ଭାବରେ କହ; ଏବଂ ଶାକଦ୍ବୀପ ଓ କୁଶଦ୍ବୀପ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ କହ, ହେ ସଞ୍ଜୟ।
ଶାଲ୍ମଲିଂ ଚୈଵ ତତ୍ତ୍ଵେନ କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ଵୀପଂ ତଥୈଵ ଚ। ବ୍ରୂହି ଗାଵଲ୍ଗଣେ ସର୍ଵଂ ରାହୋଃ ସୋମାର୍କଯୋସ୍ତଥା
ଗାବଲଗଣ, ଶାଲମଳୀ ଦ୍ୱୀପ ଓ କ୍ରଉଞ୍ଚ ଦ୍ୱୀପ ବିଷୟରେ ଏବଂ ରାହୁ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପର୍କରେ ମୋତେ ସଠିକ୍ ଭାବରେ କହ।
ରାଜନ୍ସୁବହଵୋ ଦ୍ଵୀପା ଯୈରିଦଂ ସନ୍ତତଂ ଜଗତ୍। ସପ୍ତ ଦ୍ଵୀପାନ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଚନ୍ଦ୍ରାଦିତ୍ଯୌ ଗ୍ରହଂ ତଥା
ରାଜା, ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ଅନେକ ଦ୍ୱୀପ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଛି; ମୁଁ ସାତି ଦ୍ୱୀପ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଗ୍ରହଗୁଡିକ ବିଷୟରେ କଥାହେବି।
ଅଷ୍ଟାଦଶ ସହସ୍ରାଣି ଯୋଜନାନି ଵିଶାଂପତେ। ଷଟ୍ ଶତାନି ଚ ପୂର୍ଣାନି ଵିଷ୍କମ୍ଭୋ ଜମ୍ବୁପର୍ଵତଃ
ମହାମାନବ, ଜମ୍ବୁ ପର୍ବତର ବ୍ୟାସ ଅଠାର ହଜାର ଛଉ ଶହ ଯୋଜନ ଅଟୁଟ ଅଛି।
ଲାଵଣସ୍ଯ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ଵିଷ୍କମ୍ଭୋ ଦ୍ଵିଗୁଣଃ ସ୍ମୃତଃ । ନାନାଜନପଦାକୀର୍ଣୋ ମଣିଵିଦ୍ରୁମଚିତ୍ରିତଃ
ଲବଣ ସମୁଦ୍ରର ବ୍ୟାସ ଏହାଠାରୁ ଦୁଇ ଗୁଣା ବଡ଼; ଏହା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଜନପଦରେ ଭରିଥିବା, ମଣି ଓ ପାଗୁଣା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।
ନୈକଧାତୁଵିଚିତ୍ରୈଶ୍ଚ ପର୍ଵତୈରୁପଶୋଭିତଃ। ସିଦ୍ଧଚାରଣସଂକୀର୍ଣଃ ସାଗରଃ ପରିମଣ୍ଡଲଃ
ଏହି ଗୋଳ ସମୁଦ୍ର ବିଭିନ୍ନ ଧାତୁ ଓ ଖଣିଜର ପର୍ବତ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଏଠାରେ ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ଭରି ଅଛନ୍ତି।
ଶାକଦ୍ଵୀପଂ ଚ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଥାଵଦିହ ପାର୍ଥିଵ । ଶୃଣୁ ମେ ତ୍ଵଂ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ବ୍ରୁଵତଃ କୁରୁନନ୍ଦନ
ପାର୍ଥିବ, ଏଠି ମୁଁ ଶାକ ଦ୍ୱୀପ ବିଷୟରେ ଯଥାଯଥ ଭାବରେ କହିବି; କୁରୁନନ୍ଦନ, ମୋ କଥା ଭଲଭାବେ ଶୁଣ।
ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପପରମାଣେନ ଦ୍ଵିଗୁଣଃ ସ ନରାଧିପ । ଵିଷ୍କମ୍ଭେଣ ମହାରାଜ ସାଗରୋଽପି ଵିଭାଗଶଃ
ମହାରାଜା, ଶାକ ଦ୍ୱୀପର ବ୍ୟାସ ଜମ୍ବୁ ଦ୍ୱୀପରୁ ଦୁଇ ଗୁଣା ବଡ଼, ଏହାର ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଏହି ଅନୁପାତରେ।
କ୍ଷୀରୋଦୋ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯେନ ସଂପରିଵାରିତାଃ । ତତ୍ର ପୁଣ୍ଯା ଜନପଦାସ୍ତତ୍ର ନ ମ୍ରିଯତେ ଜନଃ। କୁତ ଏଵ ହି ଦୁର୍ଭିକ୍ଷଂ କ୍ଷମାତେଜୋଯୁତା ହି ତେ
ଭାରତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କ୍ଷୀର ସମୁଦ୍ର ଏହାକୁ ଘିରିଛି; ଏଠି ଜନପଦଗୁଡିକ ପବିତ୍ର, ଏଠି ଲୋକମାନେ ମରନ୍ତିନାହିଁ; ଭୂମି ଓ ଶକ୍ତିର ଉପରେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଥିବାରୁ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ କିପରି ହେବ?
ଶାକଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ସଂକ୍ଷେପୋ ଯଥାଵଦ୍ଭରତର୍ଷଭ। ଉକ୍ତ ଏଷ ମହାରାଜ କିମନ୍ଯତ୍କଥଯାମି ତେ
ଭାରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶାକ ଦ୍ୱୀପର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ବିବରଣୀ ଏପରି ଦିଆଯାଇଛି, ମହାରାଜା, ଆଉ କଣ କହିବି?
ଶାକଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ସଂକ୍ଷେପୋ ଯଥାଵଦିହ ସଞ୍ଜଯ । ଉକ୍ତସ୍ତ୍ଵଯା ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଵିସ୍ତରଂ ବ୍ରୂହି ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ସଂଜୟ, ଏଠି ତୁମେ ଶାକ ଦ୍ୱୀପର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ବିବରଣୀ ଦେଇଛ; ବଡ଼ ଜ୍ଞାନୀ, ଏବେ ଏହାକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ଏବଂ ସତ୍ୟରେ କହ।
ତଥୈଵ ପର୍ଵତା ରାଜନ୍ସପ୍ତାତ୍ର ମଣିଭୂଷିତାଃ। ରତ୍ନାକରାସ୍ତଥା ନଦ୍ଯସ୍ତେଷାଂ ନାମାନି ମେ ଶୃଣୁ
ଏହିପରି, ରାଜା, ଏଠି ସାତି ମଣି ଦ୍ୱାରା ଭୂଷିତ ପର୍ବତ, ରତ୍ନ ଖଣି ଓ ନଦୀ ଅଛି; ତାଙ୍କର ନାମ ମୋଠାରୁ ଶୁଣ।
ଅତୀଵ ଗୁଣଵତ୍ସର୍ଵଂ ତତ୍ର ପୁଣ୍ଯଂ ଜନାଧିପ
ମହାମାନବ, ଏଠି ସମସ୍ତ କିଛି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁଣବତ୍ତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ପବିତ୍ର।