ଅଚିନ୍ତ୍ଯାଃ ଖଲୁ ଯେ ଭାଵା ନ ତାଂସ୍ତର୍କେଣ ସାଧଯେତ୍। ପ୍ରକୃତିଭ୍ଯଃ ପରଂ ଯତ୍ତୁ ତଦଚିନ୍ତ୍ଯସ୍ଯ ଲକ୍ଷଣମ୍
ଯେ ସତ୍ତାଗୁଡ଼ିକ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ତର୍କରେ ସ୍ଥାପିତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ପ୍ରକୃତିରୁ ଯାହା ଅତିକ୍ରମ କରିଛି, ସେଇ ଅଚିନ୍ତ୍ୟର ଲକ୍ଷଣ।
ସୁଦର୍ଶନଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଦ୍ଵୀପଂ ତୁ କୁରୁନନ୍ଦନ। ପରିମଣ୍ଡଲୋ ମହାରାଜ ଦ୍ଵୀପୋଽସୌ ଚକ୍ରସଂସ୍ଥିତଃ
କୁରୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ସୁଦର୍ଶନ ଦ୍ୱୀପ ବିଷୟରେ କହିବି; ଏହି ଦ୍ୱୀପ ଗୋଲାକାର ଓ ଚକ୍ରର ଭଳି ରହିଛି।
ନଦୀଜାଲପ୍ରତିଚ୍ଛନ୍ନଃ ପର୍ଵତୈଶ୍ଚାଭ୍ରସନ୍ନିଭୈଃ । ପୁରୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧାକାରୈ ରମ୍ଯୈର୍ଜନପଦୈସ୍ତଥା
ଏହା ନଦୀର ଜାଲ ଓ ମେଘ ସଦୃଶ ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଆଛାଦିତ, ବିଭିନ୍ନ ଆକାରର ସୁନ୍ଦର ସହର ଓ ଜନପଦ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।
ଵୃକ୍ଷୈଃ ପୁଷ୍ପଫଲୋପେତୈଃ ସଂପନ୍ନଧନଧାନ୍ଯଵାନ୍ । ଲଵଣେନ ସମୁଦ୍ରେଣ ସମନ୍ତାତ୍ପରିଵାରିତଃ
ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଭରିଥିବା ବୃକ୍ଷ, ଅଧିକ ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏହି ଦ୍ୱୀପ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଲୁଣ ଦିଆ ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ।
ଯଥା ହି ପୁରୁଷଃ ପଶ୍ଯେଦାଦର୍ଶେ ମୁଖମାତ୍ମନଃ । ଏଵଂ ସୁଦର୍ଶନଦ୍ଵୀପୋ ଦୃଶ୍ଯତେ ଚନ୍ଦ୍ରମଣ୍ଡଲେ
ଯେପରି ଏକ ଲୋକ ଆଇନାରେ ନିଜ ମୁହଁ ଦେଖିଥାଏ, ସେପରି ସୁଦର୍ଶନ ଦ୍ୱୀପ ଚନ୍ଦ୍ରର ମଣ୍ଡଳରେ ଦେଖାଯାଏ।
ଦ୍ଵିରଶସ୍ତୁ ତତଃ ପ୍ଲକ୍ଷୋ ଦ୍ଵିରଂଶଃ ଶାଲ୍ମଲିର୍ମହାନ୍ । ଦ୍ଵିରଂଶଃ ପିପ୍ପଲସ୍ତସ୍ଯ ଦ୍ଵିରଂଶଶ୍ଚ କୁଶୋ ମହାନ୍। ସର୍ଵୌଷଧିସମାପନ୍ନଃ ପର୍ଵତୈଃ ପରିଵାରିତଃ
ତାପରେ, ଦୁଇ ଗୁଣ ଠାରୁ ବଡ଼ ପ୍ଲକ୍ଷ ଦ୍ୱୀପ; ତାହାଠାରୁ ଦୁଇ ଗୁଣ ବଡ଼ ଶାଲ୍ମଳି; ତାହାଠାରୁ ଦୁଇ ଗୁଣ ବଡ଼ ପିପ୍ପଳ; ତାହାଠାରୁ ଦୁଇ ଗୁଣ ବଡ଼ କୁଶ ଦ୍ୱୀପ, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଔଷଧି ଅଛି ଓ ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ।
ଆପସ୍ତତୋଽନ୍ଯା ଵିଜ୍ଞେଯାଃ ଶେଷଃ ସଂକ୍ଷେପ ଉଚ୍ଯତେ। ତତୋଽନ୍ଯ ଉଚ୍ଯତେ ଚାଯମେନଂ ସଂକ୍ଷେପତଃ ଶ୍ରୃଣୁ
ପାଣି ଛଡ଼ି ଅନ୍ୟ ଉପାଦାନ ମଧ୍ୟ ଅଛି, ଯାହାକୁ ଜାଣିବା ଦରକାର। ଏହାର ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଂଶକୁ ଛୋଟ ଭାବରେ କହିବି। ଏଉଁ, ଆଉ ଏକ ଉପାଦାନ ବିଷୟରେ କହୁଛି, ଏହାକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ ଶୁଣ।
ମେରୋରଥୋତ୍ତରଂ ପାର୍ଶ୍ଵଂ ପୂର୍ଵଂ ଚାଚକ୍ଷ୍ଵ ସଂଜଯ। ନିଖିଲେନ ମହାବୁଦ୍ଧେ ମାଲ୍ଯଵନ୍ତଂ ଚ ପର୍ଵତମ୍
ସଂଜୟ, ମେରୁ ପର୍ବତର ଉତ୍ତର ଦିଗ ଓ ପୂର୍ବ ଦିଗ ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ନନା କର। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ମାଲ୍ୟବନ୍ତ ପର୍ବତକୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ କର।
ଦକ୍ଷିଣେନ ତୁ ନୀଲସ୍ଯ ମେରୋଃ ପାର୍ଶ୍ଵେ ତଥୋତ୍ତରେ। ଉତ୍ତରାଃ କୁରଵୋ ରାଜନ୍ପୁଣ୍ଯାଃ ସିଦ୍ଧନିଷେଵିତାଃ
ନୀଳ ପର୍ବତର ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଏବଂ ମେରୁର ଉତ୍ତର ପାର୍ଶ୍ୱରେ, ରାଜା, ଉତ୍ତର କୁରୁ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି; ଏହା ପବିତ୍ର ଏବଂ ସିଦ୍ଧଗଣଙ୍କର ପ୍ରିୟ ସ୍ଥାନ।
ତତ୍ର ଵୃକ୍ଷା ମଧୁଫଲା ନିତ୍ଯପୁଷ୍ପଫଲୋପଗାଃ। ପୁଷ୍ପାଣି ଚ ସୁଗନ୍ଧୀନି ରସଵନ୍ତି ଫଲାନି ଚ
ସେଠାରେ ଗଛଗୁଡିକ ମଧୁମୟ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସଦା ପୁଷ୍ପ ଓ ଫଳରେ ଭରିଥାନ୍ତି; ପୁଷ୍ପଗୁଡିକ ସୁଗନ୍ଧିତ ଏବଂ ଫଳଗୁଡିକ ରସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ସର୍ଵକାମଫଲାସ୍ତତ୍ର କେଚିଦ୍ଵୃକ୍ଷା ଜନାଧିପ । ଅପରେ କ୍ଷୀରିଣୋ ନାମ ଵୃକ୍ଷାସ୍ତତ୍ର ନରାଧିପ
ମନୁଷ୍ୟ ରାଜା, କିଛି ଗଛ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାର ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି; ଅନ୍ୟ ଗଛଗୁଡିକ 'କ୍ଷୀର ଦେଇଥିବା' ନାମରେ ପରିଚିତ।
ଯେ କ୍ଷରନ୍ତି ସଦା କ୍ଷୀରଂ ଷଡ୍ରସଂ ଚାମୃପୋତମମ୍ । ଵସ୍ତ୍ରାଣି ଚ ପ୍ରସୂଯନ୍ତେ ଫଲେଷ୍ଵାଭରଣାନି ଚ
ଏହି ଗଛଗୁଡିକ ସଦା କ୍ଷୀର ଝରାଇଥାନ୍ତି, ଛଅ ରସ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅମୃତ ସମାନ; ତାଙ୍କର ଫଳରୁ ଜମା ଓ ଅଳଙ୍କାର ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ସର୍ଵା ମଣିମଯୀ ଭୂମିଃ ସୂକ୍ଷ୍ମକାଞ୍ଚନଵାଲୁକା । ସର୍ଵର୍ତୁସୁଖସଂସ୍ପର୍ଶା ନିଷ୍ପଙ୍କା ଚ ଜନାଧିପ । ପୁଷ୍କରିଷ୍ଯଃ ଶୁଭାସ୍ତତ୍ର ସୁଖସ୍ପର୍ଶା ମନୋରମାଃ
ସମସ୍ତ ଭୂମି ମଣିରେ ତିଆରି, ସୂକ୍ଷ୍ମ ସୁନା ରେତ ରହିଛି; ସମସ୍ତ ଋତୁରେ ଛୁଆଁକୁ ସୁଖଦାୟକ, କେହି ମଳ ନାହିଁ, ରାଜା; ସେଠାରେ ଶୁଭ୍ର ପଦ୍ମପୋକରୀ ଅଛି, ସ୍ପର୍ଶରେ ମନୋହର ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ।
ଦେଵଲୋକଚ୍ଯୁତାଃ ସର୍ଵେ ଜାଯନ୍ତେ ତତ୍ର ମାନଵାଃ। ଶୁକ୍ଲାଭିଜନସଂଯନ୍ନାଃ ସର୍ଵେ ସୁପ୍ରିଯଦର୍ଶନାଃ
ସମସ୍ତ ଲୋକ ସେଠାରେ ଦେବଲୋକରୁ ଅବତରିତ, ସମସ୍ତେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବଂଶର ଏବଂ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଦେଖାଯାନ୍ତି।
ମିଥୁନାନି ଚ ଜାଯନ୍ତେ ସ୍ତ୍ରିଯଶ୍ଚାପ୍ସରସୋପମାଃ। ତେଷାଂ ତେ କ୍ଷୀରିଣାଂ କ୍ଷୀରଂ ପିବନ୍ତ୍ଯମୃତସନ୍ନିଭମ୍
ସେଠାରେ ଦମ୍ପତିମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି, ମହିଳାମାନେ ଅପ୍ସରା ସମାନ; ସେମାନେ କ୍ଷୀର ଦେଇଥିବା ଗଛର କ୍ଷୀର ପିଇଥାନ୍ତି, ଯାହା ଅମୃତ ସମାନ।
ମିଥୁନଂ ଜାଯତେ କାଲେ ସମଂ ତଚ୍ଚ ପ୍ରଵର୍ଧତେ। ତୁଲ୍ଯରୂଗୁଣୋପେତଂ ସମଵେଷଂ ତଥୈଵ ଚ
ଦମ୍ପତିମାନେ ଏକ ସମୟରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି, ଏବଂ ସେମାନେ ସାଙ୍ଗରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି; ସମାନ ରୂପ ଓ ଗୁଣରେ ଭରିଥାନ୍ତି, ଏବଂ ଏକାକା ଅପରିଧାନ ମଧ୍ୟ ପିନ୍ଧିଥାନ୍ତି।
ଏଵମେଵାନୁରୂପଂ ଚ ଚକ୍ରଵାକସମଂ ଵିଭୋ । ନିରାପଗାମ ତେ ଲୋକା ନିତ୍ଯଂ ମୁଦିତମାନସାଃ
ଏଭଳି, ସେମାନେ ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀମାନେ ପରି ଏକାତ୍ମ; ସେମାନଙ୍କର ଲୋକ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ, ସଦା ମନ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଥାଏ।
ଦଶଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଶଶଵର୍ଷଶତାନି ଚ । ଜୀଵନ୍ତି ତେ ମହାରାଜ ନ ଚାନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଜହତ୍ଯୁତ
ମହାରାଜା, ସେମାନେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଓ ଶଶୀର ଶତ ବର୍ଷ ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି; ଏବଂ କେବେ ଏକାପରକୁ ଛାଡ଼ି ନାହିଁ।
ଭାରୁଣ୍ଡା ନାମ ଶକୁନାସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣତୁଣ୍ଡା ମହାବଲାଃ । ତାନ୍ନିର୍ହରନ୍ତୀହ ମୃତାନ୍ଦରୀଷୁ ପ୍ରକ୍ଷିପନ୍ତି ଚ
ଭାରୁଣ୍ଡ ନାମକ ଚିଡ଼ିଆମାନେ ଅଛନ୍ତି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଚିହ୍ନ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ସେମାନେ ମୃତ ଦେହକୁ ଉଠାଇ ଗୁହାରେ ରଖିଦିଅନ୍ତି।
ଉତ୍ତରାଃ କୁରଵୋ ରାଜନ୍ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତାସ୍ତେ ସମାସତଃ। ମେରୋଃ ପାର୍ଶ୍ଵମହଂ ପୂର୍ଵଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯଥ ଯଥାତଥମ୍
ରାଜା, ଉତ୍ତର କୁରୁ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଏଭଳି ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି; ଏବେ ମେରୁର ପୂର୍ବ ପାର୍ଶ୍ୱ ବିଷୟରେ ଯଥାର୍ଥ ଭାବରେ କହିବି।
ତସ୍ଯ ମୂର୍ଧାଭିଷେକସ୍ତୁ ଭଦ୍ରାଶ୍ଵସ୍ଯ ଵିଶାଂପତେ । ଭଦ୍ରସାଲଵନଂ ଯତ୍ର କାଲାମ୍ରଶ୍ଚ ମହାଦ୍ରୁମଃ
ଭଦ୍ରାଶ୍ୱର ରାଜ୍ୟର ଅଭିଷେକ ସ୍ଥଳ ଏଠାରେ ଅଛି, ଜନପତି; ଯେଉଁଠି ଭଦ୍ରସାଳ ଅଟା ଓ କାଳାମ୍ବ୍ର ମହାଗଛ ଅଛି।
କାଲାମ୍ରସ୍ତୁ ମହାରାଜ ନିତ୍ଯପୁଷ୍ପଫଲଃ ଶୁଭଃ । ଦ୍ରୁମଶ୍ଚ ଯୋଜନୋତ୍ସେଧଃ ସିଦ୍ଧଚାରଣସେଵିତଃ
ମହାରାଜା, କାଳାମ୍ବ୍ର ଗଛ ଶୁଭ୍ର, ସଦା ପୁଷ୍ପ ଓ ଫଳରେ ଭରିଥାଏ; ଏହା ଅତି ଉଚ୍ଚ, ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ପ୍ରିୟ କରନ୍ତି।
ତତ୍ର ତେ ପୁରୁଷାଃ ଶ୍ଵେତାସ୍ତେଜୋଯୁକ୍ତା ମହାବଲାଃ। ସ୍ତ୍ରିଯଃ କୁମୁଦଵର୍ଣାଶ୍ଚ ସୁନ୍ଦର୍ଯଃ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନାଃ
ସେଠାରେ ପୁରୁଷମାନେ ଧଳା, ଶକ୍ତି ଓ ତେଜରେ ଭରିଥାନ୍ତି; ମହିଳାମାନେ କୁମୁଦ ରଙ୍ଗର, ସୁନ୍ଦର ଓ ଆକର୍ଷଣୀୟ।
ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭାଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଵର୍ଣାଃ ପୂର୍ଵଚନ୍ଦ୍ରନିଭାନନାଃ । ଚନ୍ଦ୍ରଶୀତଲଗାତ୍ର୍ଯଶ୍ଚ ନୃତ୍ତିଗୀତଵିଶାରଦାଃ
ସେମାନେ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଚମକିଥାନ୍ତି, ମୁହଁ ଆଗ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି; ଦେହ ଚନ୍ଦ୍ରର ଶୀତଳତା ଦେଇଥାଏ, ନୃତ୍ୟ ଓ ଗୀତରେ ପ୍ରବୀଣ।
ଦଶଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ତତ୍ରାଯୁର୍ଭରତର୍ଷଭ । କାଲାମ୍ରରସପୀତାସ୍ତେ ନିତ୍ଯଂ ସଂସ୍ଥିତଯୌଵନାଃ
ଓ ଭାରତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଠାରେ ଜୀବନକାଳ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ। କାଳାମ୍ର ଫଳର ରସ ପିଇ ଏମାନେ ସଦା ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ରହନ୍ତି।
ଦକ୍ଷିଣେନ ତୁ ନୀଲସ୍ଯ ନିଷଧସ୍ଯୋତ୍ତରେଣ ତୁ। ସୁଦର୍ଶନୋ ନାମ ମହାଞ୍ଜମ୍ବୂଵୃକ୍ଷଃ ସନାତନଃ
ନୀଳ ପର୍ବତର ଦକ୍ଷିଣ ଓ ନିଷଧର ଉତ୍ତରରେ, ସୁଦର୍ଶନ ନାମକ ଏକ ବଡ଼ ଓ ଚିରଯୁଗୀ ଜାମ୍ବୁ ଗଛ ଅଛି।
ସର୍ଵକାମଫଲଃ ପୁଣ୍ଯଃ ସିଦ୍ଧଚାରଣସେଵିତଃ। ତସ୍ଯ ନାମ୍ନା ସମାଖ୍ଯାତୋ ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପଃ ସନାତନଃ
ଏହି ଗଛ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ପବିତ୍ର ଓ ସିଦ୍ଧ ଚାରଣମାନେ ଏଠି ସେବା କରନ୍ତି। ଏହି ଗଛର ନାମରୁ ଏହି ପୁରାତନ ଦ୍ୱୀପକୁ ଜାମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ଡାକାଯାଏ।
ଯୋଜନାନାଂ ସହସ୍ତ୍ରଂ ଚ ଶତଂ ଚ ଭରତର୍ଷଭ । ଉତ୍ସେଧୋ ଵୃକ୍ଷରାଜସ୍ଯ ଦିଵସ୍ପୃଙ୍ଭନୁଜେଶ୍ଵର
ଓ ଭାରତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଗଛର ଉଚ୍ଚତା ହଜାର ଏକଶ ଯୋଜନ।
ଅରତ୍ନୀନାଂ ସହସ୍ରଂ ଚ ଶତାନି ଦଶ ପଞ୍ଚ ଚ । ପରିଣାହସ୍ତୁ ଵୃକ୍ଷସ୍ଯ ଫଲାନାଂ ରସଭେଦିନାମ୍
ଏହି ଗଛର ପରିଧି ପନ୍ଦର ହଜାର ଅରତ୍ନି। ଫଳମାନେ ବିଭିନ୍ନ ରସରେ ଭରି ଗଛକୁ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି।
ପତମାନାନି ତାନ୍ଯୁର୍ଵୀ କୁର୍ଵନ୍ତି ଵିପୁଲଂ ସ୍ଵନମ୍ । ମୁଞ୍ଚନ୍ତି ଚ ରସଂ ରାଜଂସ୍ତସ୍ମିନ୍ରଜତସନ୍ନିଭମ୍
ଏହି ଫଳମାନେ ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିବାବେଳେ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଏଠାରୁ ରଜତ ଭଳି ରସ ବହିଯାଏ।