ଇହ ଯୁଦ୍ଧେ ମହାରାଜ ଭଵିଷ୍ଯତି ମହାନ୍କ୍ଷଯଃ । ତଥେହ ଚ ନିମିତ୍ତାନି ଭଯଦାନ୍ଯୁପଲକ୍ଷଯେ
ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ, ମହାରାଜା, ବଡ଼ ନଷ୍ଟ ହେବ; ଏଠାରେ ମୁଁ ଅନେକ ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁନ ଦେଖୁଛି।
ଶ୍ଯେନା ଗୃଧ୍ରାଶ୍ଚ କାକାଶ୍ଚ କାଙ୍କାଶ୍ଚ ସହିତା ବକୈଃ । ସଂପତନ୍ତି ଧ୍ଵଜାଗ୍ରେଷୁ ସମଵାଯାଂଶ୍ଚ କୁର୍ଵତେ
ଗୃଧ୍ର, ଶ୍ୟେନ, କାକ, କାଂକ ଓ ବକମାନେ ଏକସାଥି ଧ୍ୱଜର ଶିରା ଉପରେ ଉଡି ଆସୁଛନ୍ତି ଏବଂ ଏଠାରେ ଏକତ୍ର ହେଉଛନ୍ତି।
ଅଭ୍ଯଗ୍ରଂ ଚ ପ୍ରପଶ୍ଯନ୍ତି ଯୁଦ୍ଧମାନନ୍ଦିନୋ ଦ୍ଵିଜାଃ । କ୍ରଵ୍ଯାଦା ଭକ୍ଷଯିଷ୍ଯନ୍ତି ମାଂସାନି ଗଜଵାଜିନାଂ
ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖି ଦ୍ୱିଜମାନେ ଖୁସିରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଉଛନ୍ତି; ମୃଗପକ୍ଷୀମାନେ ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାଙ୍କ ମାଂସ ଖାଇବେ।
କଟାକଟେତି ଵାଶନ୍ତୋ ଭୈରଵା ଭଯଵେଦିନଃ । କଙ୍କାଃ କ୍ରୋଶନ୍ତି ମଧ୍ଯାହ୍ନେ ଦକ୍ଷିଣାମଭିତୋ ଦିଶଂ
ଭୟଙ୍କର ଶିଆଳମାନେ 'କଟାକଟ' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି; ଧୂସରପାକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି।
ଉଭେ ପୂର୍ଵାପରେ ସନ୍ଧ୍ଯେ ନିତ୍ଯଂ ପଶ୍ଯାମି ଭାରତ । ଉଦଯାସ୍ତମନେ ସୂର୍ଯଂ କବନ୍ଧୈଃ ପରିଵାରିତମ୍
ହେ ଭାରତ, ମୁଁ ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତମୟ ସମୟରେ ମୁଣ୍ଡହୀନ ଦେହମାନେ ଘେରି ରହିଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖେଁ।
ଶ୍ଵେତଲୋହିତପର୍ଯନ୍ତାଃ କୃଷ୍ଣାଗ୍ରୀଵାଃ ସଵିଦ୍ଯୁତଃ । ତ୍ରିଵର୍ଣାଃ ପରିଘାଃ ସନ୍ଧୌ ଭାନୁମାଵାରଯନ୍ତ୍ଯୁତ
ଧଳା ଓ ଲାଲ୍ ଧାରରେ, କଳା ଗଳା ଓ ବିଜୁଳିରେ ଚମକୁଥିବା, ଏହି ତିନି ରଙ୍ଗର ହାଲୋ ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଢାକି ଦେଉଛି।
ଜ୍ଵଲିତାର୍କେ .......ତ୍ରଂ ନିର୍ଵିଶେଷଦିନକ୍ଷପମ୍ । ଚନ୍ଦ୍ରୋଽଭୂତଗ୍ନିଵର୍ଣଶ୍ଚ ପଦ୍ମଵର୍ଣେ ନଭସ୍ତଲେ
ଜ୍ୱଳନ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାପରେ ଦିନ ଓ ରାତିର ଅନ୍ତର ହରାଯାଏ; ଚନ୍ଦ୍ରମା ଆଗ୍ନିର ରଙ୍ଗରେ, ଆକାଶରେ ପଦ୍ମ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ।
ଆଲକ୍ଷେ ପ୍ରଭଯା ହୀନାଂ ପୌର୍ଣମାସୀଂ ଚ କୀର୍ତିକୀମ୍ । ଚନ୍ଦ୍ରୋଽଭୂଦଗ୍ନିଵର୍ଣଶ୍ଚ ପଦ୍ମଵର୍ଣେ ନଭସ୍ତଲେ
ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ଯାହା ଆଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସେଇ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଏବେ ଆଲୋକହୀନ; ଚନ୍ଦ୍ରମା ଆଗ୍ନିର ରଙ୍ଗରେ, ଆକାଶରେ ପଦ୍ମ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ।
ସ୍ଵପ୍ସ୍ଯନ୍ତି ନିହତା ଵୀରା ଭୂମିମାଵୃତ୍ଯ ପାର୍ଥିଵାଃ । ରାଜାନୋ ରାଜପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ଶୂରାଃ ପରିଘବାହଵଃ
ପୃଥିବୀକୁ ଢାକି ଦେଇ, ନିହତ ଶୂରବୀର, ରାଜା, ରାଜପୁତ୍ର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଶୟନ କରିବେ ।
ଅନ୍ତରିକ୍ଷେ ଵରାହସ୍ଯ ପୃଷଦଂଶକସ୍ଯ ଚୋଭଯୋଃ। ପ୍ରଣାଦଂ ଯୁଧ୍ଯତୋ ରାତ୍ରୌ ରୌଦ୍ରଂ ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରଲକ୍ଷଯେ
ରାତିରେ ଆକାଶରେ ମୁଁ ସବୁବେଳେ ଦେଖୁଛି, ବନ୍ଦର ଓ ଶ୍ୟାଳ ଦୁଇଁଜଣ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ବେଳେ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରୁଛନ୍ତି ।
ଦେଵତାପ୍ରତିମାଶ୍ଚୈଵ କମ୍ପନ୍ତି ଚ ହସନ୍ତି ଚ। ଵମନ୍ତି ରୁଧିରଂ ଚାସ୍ଯୈଃ ସ୍ଵିଦ୍ଯନ୍ତି ପ୍ରପତନ୍ତି ଚ
ଦେବତାଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତିମାନେ କମ୍ପିଯାନ୍ତି, ହସନ୍ତି, ମୁଁହରୁ ରକ୍ତ ବମ୍ ହୁଅନ୍ତି, ଘମେଇଯାନ୍ତି ଓ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି ।
ଅନାହତା ଦୁନ୍ଦୁଭଯଃ ପ୍ରଣଦନ୍ତି ଵିଶାଂପତେ । ଅଯୁକ୍ତାଶ୍ଚ ପ୍ରଵର୍ତନ୍ତେ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ମହାରଥାଃ
ଅନ୍ୟ କିଛି ଛୁଆଁନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଢୋଳ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ବାଜୁଛି, ଏ ରାଜା, ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କର ରଥ ଯୁତି ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଚାଲିଯାଉଛି ।
କୋକିଲାଃ ଶତପତ୍ରାଶ୍ଚ ଚାଷା ଭାସାଃ ଶୁକାସ୍ତଥା । ସାରସାଶ୍ଚ ମଯୂରାଶ୍ଚ ଵାଚୋ ମୁଞ୍ଚନ୍ତି ଦାରୁଣାଃ
କୋଇଲୀ, ପଦ୍ମ, ଚାଷା ପକ୍ଷୀ, ଧେନ୍କି, ପୋପିଅ, ସାରସ, ଓ ମୟୂର — ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି କରୁଛନ୍ତି।
ଗୃହୀତଶସ୍ତ୍ରାଃ କ୍ରୋଶନ୍ତି ଚର୍ମିଣୋ ଵାଜିପୃଷ୍ଠଗାଃ । ଅରୁଣୋଦଯେ ପ୍ରଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଶତଶଃ ଶଲଭଵ୍ରଜାଃ
ବେଶ୍ମ ପିନ୍ଧି, ହସ୍ତରେ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି, ଘୋଡ଼ାରେ ଚଢ଼ିଥିବା ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି; ଉଷାକାଳେ ଶତଶଃ ପୋକାମାନେ ଝୁଣ୍ଡାକାରେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।
ଉଭେ ସନ୍ଧ୍ଯେ ପ୍ରକାଶନ୍ତେ ଦିଶୋ ଦାହସମନ୍ଵିତେ। ପର୍ଜନ୍ଯଃ ପାଂସୁଵର୍ଷୀ ଚ ମାଂସଵର୍ଷୀ ଚ ଭାରତ
ଉଷା ଓ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ସମସ୍ତ ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ଅଗ୍ନିରେ ଜ୍ୱଳିଉଛି; ହେ ଭାରତ, ମେଘମାନେ ଧୂଳି ଓ ମାଂସ ବର୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।
ଯା ଚୈଷା ଵିଶ୍ରୁତା ରାଜଂସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ସାଧୁସଂମତା। ଅରୁନ୍ଧତୀ ତଯାପ୍ଯେଷ ଵସିଷ୍ଠଃ ପୃଷ୍ଠତଃ କୃତଃ
ଯିଏ ଏହି ଅରୁନ୍ଧତୀ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ସମ୍ମାନିତ, ସେଉଁଠି ବସିଷ୍ଠ ଏବେ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।
ରୋହିଣୀଂ ପୀଡଯନ୍ନେଷ ସ୍ଥିତୋ ରାଜଞ୍ଶନୈଶ୍ଚରଃ । ଵ୍ଯାଵୃତ୍ତଂ ଲକ୍ଷ୍ମ ସୋମସ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯତି ମହଦ୍ଭଯମ୍
ରୋହିଣୀ ଉପରେ ଶନି ଦବାଇ ରହିଛନ୍ତି, ରାଜା; ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଚିହ୍ନ ହଟିଯାଇଛି — ଏହାରୁ ବଡ଼ ଭୟ ଆସିବ।
ଅନଭ୍ରେ ଚ ମହାଘୋରସ୍ତନିତଂ ଶ୍ରୂଯତେ ଭୃଶମ୍ । ଵାହନାନାଂ ଚ ରୁଦତାଂ ନିପତନ୍ତ୍ଯୁଶ୍ରୁବିନ୍ଦଵଃ
ମেঘ ନଥିବା ଆକାଶରେ ଭୟଙ୍କର ତ୍ରାସଦାୟକ ଡାକ୍ ଶୁଣାଯାଉଛି; ପଶୁମାନେ କାନ୍ଦୁଥିବା ବେଳେ ତାଙ୍କର ଆଖିରୁ ଲୁହ ଝରିପଡ଼ୁଛି।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଯଯୌ ଵ୍ଯାସୋ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଯ ଧୀମତେ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୋଽପି ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଧ୍ଯାନମେଵାନ୍ଵପଦ୍ଯତ
ଏଭଳି କହି ବ୍ୟାସ ଚାଲିଗଲେ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର; ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଏହା ଶୁଣି ଧ୍ୟାନରେ ବସିଗଲେ।
ସ ମୁହୂର୍ତମିଵ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଵିନିଃଶ୍ଵସ୍ଯ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ । ସଂଜଯଂ ସଂଶିତାତ୍ମାନମପୃଚ୍ଛଦ୍ରତର୍ଷଭ
କିଛି ସମୟ ଧ୍ୟାନ କରି, ବାରମ୍ବାର ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ନେଇ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଦୃଢ଼ ମନରେ ସଂଜୟଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ସଂଜଯେମେ ମହୀପାଲାଃ ଶୂରା ଯୁଦ୍ଧାଭିନନ୍ଦିନଃ । ଅନ୍ଯୋନ୍ଯମଭିନିଘ୍ନନ୍ତି ଶସ୍ତ୍ରୈରୁଚ୍ଚାଵଚୈରିହ
ସଞ୍ଜୟ, ଏହି ରାଜାମାନେ ସାହସିକ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆଗ୍ରହ କରୁଛନ୍ତି; ସେମାନେ ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଏକାପରକୁ ଆକ୍ରମଣ କରୁଛନ୍ତି।
ପାର୍ଥିଵାଃ ପୃଥିଵୀହେତୋଃ ସମଭିତ୍ଯଜ୍ଯ ଜୀଵିତମ୍ । ନ ଵା ଶାମ୍ଯନ୍ତି ନିଘ୍ନନ୍ତୋ ଵର୍ଧଯନ୍ତି ଯମକ୍ଷଯମ୍
ପୃଥିବୀ ପାଇଁ ଏହି ରାଜାମାନେ ସେମାନଙ୍କର ଜୀବନକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି; ଏକାପରକୁ ମାରିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ରୁକୁନାହାନ୍ତି, ବରଂ ଯମର ରାଜ୍ୟକୁ ବଢାଇ ଦେଉଛନ୍ତି।
ଭୌମମୈଶ୍ଵର୍ଯମିଚ୍ଛନ୍ତୋ ନ ମୃଷ୍ଯନ୍ତେ ପରସ୍ପରମ୍ । ମନ୍ଯେ ବହୁଗୁଣା ଭୂମିସ୍ତନ୍ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ ସଂଜଯ
ଭୂମିର ଶାସନ ପାଇଁ ଇଛା କରୁଥିବା ଏହି ରାଜାମାନେ ଏକାପରକୁ ମାନିପାରୁନାହାନ୍ତି; ମୁଁ ଭାବୁଛି, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଅନେକ ଗୁଣ ଅଛି—ସଞ୍ଜୟ, ତୁମେ ଏହା ବିଷୟରେ ମୋତେ କହ।
ବହୂନି ଚ ସହସ୍ରାଣି ପ୍ରଯୁତାନ୍ଯର୍ବୁଦାନି ଚ। କୋଟ୍ଯଶ୍ଚ ଲୋକଵୀରାଣାଂ ସମେତାଃ କୁରୁଜାଙ୍ଗଲେ
କୁରୁ ମାଇଦାନରେ ଅନେକ ହଜାର, ଦଶ ହଜାର, ଲକ୍ଷ, କୋଟି ନାୟକମାନେ ଏକଠା ହୋଇଛନ୍ତି।
ଦେଶାନାଂ ଚ ପରୀମାଣଂ ନଗରାଣାଂ ଚ ସଂଜଯ । ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ତତ୍ତ୍ଵେନ ଯତ ଏତେ ସମାଗତାଃ
ସଞ୍ଜୟ, ଏହି ଲୋକମାନେ ଯେଉଁ ଦେଶ ଏବଂ ନଗରରୁ ଆସିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସଠିକ ପରିମାଣ ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
ଦିଵ୍ଯବୁଦ୍ଧିପ୍ରଦୀପେନ ଯୁକ୍ତସ୍ତ୍ଵଂ ଜ୍ଞାନଚକ୍ଷୁଷା। ପ୍ରଭାଵାତ୍ତସ୍ଯ ଵିପ୍ରର୍ଷେର୍ଵ୍ଯାସସ୍ଯାମିତତେଜସଃ
ତୁମେ ଦିବ୍ୟ ବୁଦ୍ଧିର ଆଲୋକ ଓ ଜ୍ଞାନର ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଅନୁପ୍ରାଣିତ; ଅମିତ ତେଜସ୍ୱୀ ବ୍ୟାସ ଋଷିଙ୍କର ଶକ୍ତି ତୁମେ ଅଧିକାର କରିଛ।
ଯଥାପ୍ରଜ୍ଞଂ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଭୌମାନ୍ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତେ ଗୁଣାନ୍। ଶାସ୍ତ୍ରଚକ୍ଷୁରଵେକ୍ଷସ୍ଵ ନମସ୍ତେ ଭରତର୍ଷଭ
ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ମୋର ଜ୍ଞାନ ଅନୁଯାୟୀ ମୁଁ ତୁମକୁ ପୃଥିବୀର ଗୁଣ ବିଷୟରେ କହିବି; ଶାସ୍ତ୍ର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖ, ଭାରତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ଦ୍ଵିଵିଧାନୀହ ଭୂତାନି ଚରାଣି ସ୍ଥାଵରାଣି ଚ। ତ୍ରସାନାଂ ତ୍ରିଵିଧା ଯୋନିରଣ୍ଡସ୍ଵେଦଜରାଯୁଜାଃ
ଏଠାରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଦୁଇ ପ୍ରକାର—ଚଳ ଓ ଅଚଳ; ଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ ତିନି ପ୍ରକାର ଜନ୍ମ ରଖନ୍ତି—ଡିଉଁରୁ, ପସିନାରୁ ଓ ଗର୍ଭରୁ।
ତ୍ରସାନାଂ ଖଲୁ ସର୍ଵେଷାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ରାଜଞ୍ଜରାଯୁଜାଃ। ଜରାଯୁଜାନାଂ ପ୍ରଵରା ମାନଵାଃ ପଶଵଶ୍ଚ ଯେ
ରାଜା, ସମସ୍ତ ଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ସବୁଠୁ ଉତ୍ତମ; ଏହି ମଧ୍ୟରୁ ମଣିଷ ଓ କିଛି ପଶୁ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ନାନାରୂପଧରା ରାଜଂସ୍ତେଷାଂ ଭେଦାଶ୍ଚତୁର୍ଦଶ । ଵେଦୋକ୍ତାଃ ପୃଥିଵୀପାଲ ଯେଷୁ ଯଜ୍ଞାଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତାଃ
ରାଜା, ସେମାନେ ନାନା ଆକୃତି ଧାରଣ କରନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚଉଦ ଭିନ୍ନ ଶ୍ରେଣୀ ଅଛି, ଯାହା ବେଦରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଏବଂ ଯେଉଁଠି ଯଜ୍ଞ ନିର୍ମିତ।