ଯଦି ଚେଚ୍ଛସି ସଂଗ୍ରାମଂ ଦ୍ରୁଷ୍ଟୁମେନଂ ଵିଶାଂପତେ । ଚକ୍ଷୁର୍ଦଦାନି ତେ ପୁତ୍ର ଯୁଦ୍ଧମେତନ୍ନିଶାମଯା
ଯଦି ତୁମେ ଏହି ଯୁଦ୍ଧକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ରାଜା, ମୁଁ ତୁମକୁ ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇବି; ତୁମ ପୁଅମାନଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଦେଖ।
ନ ରୋଚଯେ ଜ୍ଞାତିଵଧଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିସତ୍ତମ
ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ନିଜ ପରିଜନଙ୍କ ବଧ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ।
ତସ୍ମିନ୍ନନିଚ୍ଛତି ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ସଂଗ୍ରାମଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛତି। ଵରାଣାମୀଶ୍ଵରୋ ଵ୍ଯାସଃ ସଂଜଯାଯ ଵରଂ ଦଦୌ
ସେ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ; ତେଣୁ ବ୍ୟାସ, ଦୟାର ମାଲିକ, ସଂଜୟଙ୍କୁ ଏକ ଦୟା ଦେଲେ।
ଏଷ ତେ ସଂଜଯୋ ରାଜନ୍ଯୁଦ୍ଧମେତଦ୍ଵଦିଷ୍ଯତି। ଏତସ୍ଯ ସର୍ଵଂ ସଂଗ୍ରାମେ ନ ପରୋକ୍ଷଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଏହି ସଂଜୟ ତୁମକୁ ଏହି ଯୁଦ୍ଧର ବିବରଣୀ ଦେବେ, ରାଜା; ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧରେ କିଛି ଲୁଚି ରହିବ ନାହିଁ।
ଚକ୍ଷୁଷା ସଂଜଯୋ ରାଜନ୍ଦିଵ୍ଯେନୈଵ ସମନ୍ଵିତଃ । କଥଯିଷ୍ଯତି ତେ ଯୁଦ୍ଧଂ ସର୍ଵଜ୍ଞଶ୍ଚ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ସହିତ ସଂଜୟ ତୁମକୁ ଯୁଦ୍ଧର ବିବରଣୀ କହିବେ, ରାଜା, ଏବଂ ସେ ସବୁ କିଛି ଜାଣିବେ।
ପ୍ରକାଶଂ ଵାଽପ୍ରକାଶଂ ଵା ଦିଵା ଵା ଯଦି ଵା ନିଶି । ମନସା ଚିନ୍ତିତମପି ସର୍ଵଂ ଵେତ୍ସ୍ଯତି ସଂଜଯଃ
ଖୋଲା ଭାବରେ କିମ୍ବା ଲୁଚି ଭାବରେ, ଦିନ କିମ୍ବା ରାତି, ମନରେ ଭାବିଥିବା କିଛି ମଧ୍ୟ — ସଂଜୟ ସବୁ କିଛି ଜାଣିବେ।
ନୈନଂ ଶସ୍ତ୍ରାଣି ଭେତ୍ସ୍ଯନ୍ତି ନୈନଂ ବାଧିଷ୍ଯତେ ଶ୍ରମଃ । ଗାଵଲ୍ଗଣିରଯଂ ଜୀଵନ୍ଯୁଦ୍ଧାଦସ୍ମାଦ୍ଵିମୋକ୍ଷ୍ଯତେ
ତାଙ୍କୁ କୌଣସି ଅସ୍ତ୍ର ଆଘାତ କରିପାରିବ ନାହିଁ, ଶ୍ରମ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ବିପଦ ଦେଇପାରିବ ନାହିଁ; ଏହି ଗାବଲ୍ଗଣ ଯୁଦ୍ଧରୁ ସୁସ୍ଥ ରହିବେ।
ଅହଂ ତୁ କୀର୍ତିମେତେଷାଂ କରୂଣାଂ ଭରତର୍ଷଭ । ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ପ୍ରଥଯିଷ୍ଯାମି ମା ଶୁଚଃ
ମୁଁ ତ ଭାରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ବୀରମାନଙ୍କ ଏବଂ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର କୀର୍ତି ପ୍ରଚାର କରିବି; ତୁମେ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଦିଷ୍ଟମେତନ୍ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ନାଭିଶୋଚିତୁମର୍ହସି । ନ ଚୈଵ ଶକ୍ଯଂ ସଂଯନ୍ତୁଂ ଯତୋ ଧର୍ମସ୍ତତୋ ଜଯଃ
ଏହା ଭାଗ୍ୟ, ନରସିଂହ; ତୁମେ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯେଉଁଠି ଧର୍ମ ଅଛି, ସେଉଁଠି ଜୟ ଅଛି।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ ଭଗଵାନ୍କୁରୂଣାଂ ପ୍ରତିତାମହଃ । ପୁନରେଵ ମହାଭାଗୋ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରମୁଵାଚ ହ
ଏଭଳି କହି, କୁରୁମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ପିତାମହ ବ୍ୟାସ ପୁନି ମହାଭାଗ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ଇହ ଯୁଦ୍ଧେ ମହାରାଜ ଭଵିଷ୍ଯତି ମହାନ୍କ୍ଷଯଃ । ତଥେହ ଚ ନିମିତ୍ତାନି ଭଯଦାନ୍ଯୁପଲକ୍ଷଯେ
ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ, ମହାରାଜା, ବଡ଼ ନଷ୍ଟ ହେବ; ଏଠାରେ ମୁଁ ଅନେକ ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁନ ଦେଖୁଛି।
ଶ୍ଯେନା ଗୃଧ୍ରାଶ୍ଚ କାକାଶ୍ଚ କାଙ୍କାଶ୍ଚ ସହିତା ବକୈଃ । ସଂପତନ୍ତି ଧ୍ଵଜାଗ୍ରେଷୁ ସମଵାଯାଂଶ୍ଚ କୁର୍ଵତେ
ଗୃଧ୍ର, ଶ୍ୟେନ, କାକ, କାଂକ ଓ ବକମାନେ ଏକସାଥି ଧ୍ୱଜର ଶିରା ଉପରେ ଉଡି ଆସୁଛନ୍ତି ଏବଂ ଏଠାରେ ଏକତ୍ର ହେଉଛନ୍ତି।
ଅଭ୍ଯଗ୍ରଂ ଚ ପ୍ରପଶ୍ଯନ୍ତି ଯୁଦ୍ଧମାନନ୍ଦିନୋ ଦ୍ଵିଜାଃ । କ୍ରଵ୍ଯାଦା ଭକ୍ଷଯିଷ୍ଯନ୍ତି ମାଂସାନି ଗଜଵାଜିନାଂ
ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖି ଦ୍ୱିଜମାନେ ଖୁସିରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଉଛନ୍ତି; ମୃଗପକ୍ଷୀମାନେ ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାଙ୍କ ମାଂସ ଖାଇବେ।
କଟାକଟେତି ଵାଶନ୍ତୋ ଭୈରଵା ଭଯଵେଦିନଃ । କଙ୍କାଃ କ୍ରୋଶନ୍ତି ମଧ୍ଯାହ୍ନେ ଦକ୍ଷିଣାମଭିତୋ ଦିଶଂ
ଭୟଙ୍କର ଶିଆଳମାନେ 'କଟାକଟ' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି; ଧୂସରପାକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି।
ଉଭେ ପୂର୍ଵାପରେ ସନ୍ଧ୍ଯେ ନିତ୍ଯଂ ପଶ୍ଯାମି ଭାରତ । ଉଦଯାସ୍ତମନେ ସୂର୍ଯଂ କବନ୍ଧୈଃ ପରିଵାରିତମ୍
ହେ ଭାରତ, ମୁଁ ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତମୟ ସମୟରେ ମୁଣ୍ଡହୀନ ଦେହମାନେ ଘେରି ରହିଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖେଁ।
ଶ୍ଵେତଲୋହିତପର୍ଯନ୍ତାଃ କୃଷ୍ଣାଗ୍ରୀଵାଃ ସଵିଦ୍ଯୁତଃ । ତ୍ରିଵର୍ଣାଃ ପରିଘାଃ ସନ୍ଧୌ ଭାନୁମାଵାରଯନ୍ତ୍ଯୁତ
ଧଳା ଓ ଲାଲ୍ ଧାରରେ, କଳା ଗଳା ଓ ବିଜୁଳିରେ ଚମକୁଥିବା, ଏହି ତିନି ରଙ୍ଗର ହାଲୋ ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଢାକି ଦେଉଛି।
ଜ୍ଵଲିତାର୍କେ .......ତ୍ରଂ ନିର୍ଵିଶେଷଦିନକ୍ଷପମ୍ । ଚନ୍ଦ୍ରୋଽଭୂତଗ୍ନିଵର୍ଣଶ୍ଚ ପଦ୍ମଵର୍ଣେ ନଭସ୍ତଲେ
ଜ୍ୱଳନ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାପରେ ଦିନ ଓ ରାତିର ଅନ୍ତର ହରାଯାଏ; ଚନ୍ଦ୍ରମା ଆଗ୍ନିର ରଙ୍ଗରେ, ଆକାଶରେ ପଦ୍ମ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ।
ଆଲକ୍ଷେ ପ୍ରଭଯା ହୀନାଂ ପୌର୍ଣମାସୀଂ ଚ କୀର୍ତିକୀମ୍ । ଚନ୍ଦ୍ରୋଽଭୂଦଗ୍ନିଵର୍ଣଶ୍ଚ ପଦ୍ମଵର୍ଣେ ନଭସ୍ତଲେ
ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ଯାହା ଆଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସେଇ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଏବେ ଆଲୋକହୀନ; ଚନ୍ଦ୍ରମା ଆଗ୍ନିର ରଙ୍ଗରେ, ଆକାଶରେ ପଦ୍ମ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ।
ସ୍ଵପ୍ସ୍ଯନ୍ତି ନିହତା ଵୀରା ଭୂମିମାଵୃତ୍ଯ ପାର୍ଥିଵାଃ । ରାଜାନୋ ରାଜପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ଶୂରାଃ ପରିଘବାହଵଃ
ପୃଥିବୀକୁ ଢାକି ଦେଇ, ନିହତ ଶୂରବୀର, ରାଜା, ରାଜପୁତ୍ର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଶୟନ କରିବେ ।
ଅନ୍ତରିକ୍ଷେ ଵରାହସ୍ଯ ପୃଷଦଂଶକସ୍ଯ ଚୋଭଯୋଃ। ପ୍ରଣାଦଂ ଯୁଧ୍ଯତୋ ରାତ୍ରୌ ରୌଦ୍ରଂ ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରଲକ୍ଷଯେ
ରାତିରେ ଆକାଶରେ ମୁଁ ସବୁବେଳେ ଦେଖୁଛି, ବନ୍ଦର ଓ ଶ୍ୟାଳ ଦୁଇଁଜଣ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ବେଳେ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରୁଛନ୍ତି ।
ଦେଵତାପ୍ରତିମାଶ୍ଚୈଵ କମ୍ପନ୍ତି ଚ ହସନ୍ତି ଚ। ଵମନ୍ତି ରୁଧିରଂ ଚାସ୍ଯୈଃ ସ୍ଵିଦ୍ଯନ୍ତି ପ୍ରପତନ୍ତି ଚ
ଦେବତାଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତିମାନେ କମ୍ପିଯାନ୍ତି, ହସନ୍ତି, ମୁଁହରୁ ରକ୍ତ ବମ୍ ହୁଅନ୍ତି, ଘମେଇଯାନ୍ତି ଓ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି ।
ଅନାହତା ଦୁନ୍ଦୁଭଯଃ ପ୍ରଣଦନ୍ତି ଵିଶାଂପତେ । ଅଯୁକ୍ତାଶ୍ଚ ପ୍ରଵର୍ତନ୍ତେ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ମହାରଥାଃ
ଅନ୍ୟ କିଛି ଛୁଆଁନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଢୋଳ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ବାଜୁଛି, ଏ ରାଜା, ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କର ରଥ ଯୁତି ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଚାଲିଯାଉଛି ।
କୋକିଲାଃ ଶତପତ୍ରାଶ୍ଚ ଚାଷା ଭାସାଃ ଶୁକାସ୍ତଥା । ସାରସାଶ୍ଚ ମଯୂରାଶ୍ଚ ଵାଚୋ ମୁଞ୍ଚନ୍ତି ଦାରୁଣାଃ
କୋଇଲୀ, ପଦ୍ମ, ଚାଷା ପକ୍ଷୀ, ଧେନ୍କି, ପୋପିଅ, ସାରସ, ଓ ମୟୂର — ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି କରୁଛନ୍ତି।
ଗୃହୀତଶସ୍ତ୍ରାଃ କ୍ରୋଶନ୍ତି ଚର୍ମିଣୋ ଵାଜିପୃଷ୍ଠଗାଃ । ଅରୁଣୋଦଯେ ପ୍ରଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଶତଶଃ ଶଲଭଵ୍ରଜାଃ
ବେଶ୍ମ ପିନ୍ଧି, ହସ୍ତରେ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି, ଘୋଡ଼ାରେ ଚଢ଼ିଥିବା ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି; ଉଷାକାଳେ ଶତଶଃ ପୋକାମାନେ ଝୁଣ୍ଡାକାରେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।
ଉଭେ ସନ୍ଧ୍ଯେ ପ୍ରକାଶନ୍ତେ ଦିଶୋ ଦାହସମନ୍ଵିତେ। ପର୍ଜନ୍ଯଃ ପାଂସୁଵର୍ଷୀ ଚ ମାଂସଵର୍ଷୀ ଚ ଭାରତ
ଉଷା ଓ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ସମସ୍ତ ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ଅଗ୍ନିରେ ଜ୍ୱଳିଉଛି; ହେ ଭାରତ, ମେଘମାନେ ଧୂଳି ଓ ମାଂସ ବର୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।
ଯା ଚୈଷା ଵିଶ୍ରୁତା ରାଜଂସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ସାଧୁସଂମତା। ଅରୁନ୍ଧତୀ ତଯାପ୍ଯେଷ ଵସିଷ୍ଠଃ ପୃଷ୍ଠତଃ କୃତଃ
ଯିଏ ଏହି ଅରୁନ୍ଧତୀ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ସମ୍ମାନିତ, ସେଉଁଠି ବସିଷ୍ଠ ଏବେ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।
ରୋହିଣୀଂ ପୀଡଯନ୍ନେଷ ସ୍ଥିତୋ ରାଜଞ୍ଶନୈଶ୍ଚରଃ । ଵ୍ଯାଵୃତ୍ତଂ ଲକ୍ଷ୍ମ ସୋମସ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯତି ମହଦ୍ଭଯମ୍
ରୋହିଣୀ ଉପରେ ଶନି ଦବାଇ ରହିଛନ୍ତି, ରାଜା; ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଚିହ୍ନ ହଟିଯାଇଛି — ଏହାରୁ ବଡ଼ ଭୟ ଆସିବ।
ଅନଭ୍ରେ ଚ ମହାଘୋରସ୍ତନିତଂ ଶ୍ରୂଯତେ ଭୃଶମ୍ । ଵାହନାନାଂ ଚ ରୁଦତାଂ ନିପତନ୍ତ୍ଯୁଶ୍ରୁବିନ୍ଦଵଃ
ମেঘ ନଥିବା ଆକାଶରେ ଭୟଙ୍କର ତ୍ରାସଦାୟକ ଡାକ୍ ଶୁଣାଯାଉଛି; ପଶୁମାନେ କାନ୍ଦୁଥିବା ବେଳେ ତାଙ୍କର ଆଖିରୁ ଲୁହ ଝରିପଡ଼ୁଛି।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଯଯୌ ଵ୍ଯାସୋ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଯ ଧୀମତେ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୋଽପି ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଧ୍ଯାନମେଵାନ୍ଵପଦ୍ଯତ
ଏଭଳି କହି ବ୍ୟାସ ଚାଲିଗଲେ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର; ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଏହା ଶୁଣି ଧ୍ୟାନରେ ବସିଗଲେ।
ସ ମୁହୂର୍ତମିଵ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଵିନିଃଶ୍ଵସ୍ଯ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ । ସଂଜଯଂ ସଂଶିତାତ୍ମାନମପୃଚ୍ଛଦ୍ରତର୍ଷଭ
କିଛି ସମୟ ଧ୍ୟାନ କରି, ବାରମ୍ବାର ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ନେଇ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଦୃଢ଼ ମନରେ ସଂଜୟଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।