ଷଷ୍ଟିର୍ନାଗସହସ୍ରାଣି ଦଶାନ୍ଯାନି ଚ ଭାରତ । ଯୁଧିଷ୍ଠିରସ୍ଯ ଯାନ୍ଯାସନ୍ଯୁଧି ସେନା ମହାତ୍ମନଃ
ଷଷ୍ଟି ହଜାର ହାତୀ ଓ ଅନ୍ୟ ଦଶ ହଜାର ହାତୀ, ହେ ଭାରତ, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ମହାତ୍ମା ସେନାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ ।
କ୍ଷରନ୍ତ ଇଵ ଜୀମୂତାଃ ପ୍ରଭିନ୍ନକରଟାମୁଖାଃ । ରାଜାନମନ୍ଵଯୁଃ ପଶ୍ଚାଚ୍ଚଲନ୍ତ ଇଵ ପର୍ଵତାଃ
ଭାଙ୍ଗି ଯାଇଥିବା ମେଘ ମୁଖ ଭଳି ହାତୀମାନେ, ଜଳ ଭଳି ଝରିବା ପରି, ରାଜାଙ୍କୁ ପଛରେ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ, ପାହାଡ଼ ଭଳି ଚାଲିଥିଲେ ।
ଏଵଂ ତସ୍ଯ ବଲଂ ଭୀମଂ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରସ୍ଯ ଧୀମତଃ । ଯଦାଶ୍ରିତ୍ଯାଥ ଯୁଯୁଧେ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରଂ ସୁଯୋଧନମ୍
ଏଭଳି କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ସେନା, ଯାହା ଉପରେ ଭରସା କରି ସେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ସୁୟୋଧନଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ ।
ତତୋଽନ୍ଯେ ଶତଶଃ ପଶ୍ଚାତ୍ସହସ୍ରାଯୁତଶୋ ନରାଃ। ନର୍ଦନ୍ତଃ ପ୍ରଯଯୁସ୍ତେଷାଣନୀକାନି ସହସ୍ରଶଃ
ତାପରେ ଅନ୍ୟ ଶତ-ଶତ, ହଜାର-ହଜାର ଓ ଦଶ ହଜାର ଯୋଦ୍ଧା, ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ କରି, ଆଗକୁ ଚାଲିଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ଦଳ ମଧ୍ୟ ହଜାର-ହଜାର ଥିଲା ।
ତତ୍ର ଭେରୀସହସ୍ରାଣି ଶଙ୍ଖାନାମଯୁତାନି ଚ । ନ୍ଯଵାଦଯନ୍ତ ସଂହୃଷ୍ଟାଃ ସହସ୍ରାଯୁତଶୋ ନରାଃ
ସେଠାରେ ହଜାର ହଜାର ଢୋଲ ଓ ଦଶ ହଜାର ଶଂଖ ମନେ ମନେ ଆନନ୍ଦରେ ଉଡାଇଲେ, ହଜାର ହଜାର ଲୋକ ଏହି ସବୁ ଉଡାଇ ଦେଲେ।
ତତଃ ପୂର୍ଵାପରେ ସୈନ୍ଯେ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ଭଗଵାନୃଷିଃ। ସର୍ଵଵେଦଵିଦାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵ୍ଯାସଃ ସତ୍ଯଵତୀସୁତଃ
ତାପରେ, ଦୁଇ ଦଳକୁ ଦେଖି, ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁଅ ଏବଂ ସମସ୍ତ ବେଦର ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟାସ ମହାର୍ଷି କଥା କହିଲେ।
ଭଵିଷ୍ଯତି ରଣେ ଘୋରେ ଭରତାନାଂ ପିତାମହଃ । ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଦର୍ଶୀ ଭଗଵାନ୍ଭୂତଭଵ୍ଯଭଵିଷ୍ଯଵିତ୍
ଏହି ଦିବ୍ୟ ଦର୍ଶୀ, ଯେଉଁଠି ପୂର୍ବ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ଜାଣିଥାନ୍ତି, ଦେଖିଲେ ଯେ ଭୀଷ୍ମ, ଭାରତଙ୍କ ପିତାମହ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ପତିବେ।
ଵୈଚିତ୍ରଵୀର୍ଯଂ ରାଜାନଂ ରହସ୍ସ୍ଥମିଦମବ୍ରଵୀତ୍ । ଶୋଚନ୍ତମାର୍ତଂ ଧ୍ଯାଯନ୍ତଂ ପୁତ୍ରାଣାମନଯଂ ତଦା
ସେ ରହସ୍ୟରେ ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟଙ୍କ ପୁଅ ରାଜା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ, ଯିଏ ଦୁଃଖରେ ଏବଂ ପୁଅମାନଙ୍କ ଅନ୍ୟାୟ ଭାବି ଦୁଃଖିତ ଥିଲେ, କଥା କହିଲେ।
ରାଜନ୍ପରିକାଲାସ୍ତେ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚାନ୍ଯେ ଚ ପାର୍ଥିଵାଃ। ତେ ହିଂସନ୍ତୀଵ ସଙ୍ଗ୍ରାମେ ସମାସାଦ୍ଯେତରେତରମ୍
ରାଜା, ତୁମର ପୁଅମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ନିଜ ନିଜ ଭାଗ୍ୟକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି; ଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନେ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଆଘାତ କରୁଛନ୍ତି, ଏହା ଭାଗ୍ୟର ଦେଖା।
ତେଷୁ କାଲପରୀତେଷୁ ଵିନଶ୍ଯତ୍ସ୍ଵେଵ ଭାରତ । କାଲପର୍ଯାଯମାହାଯ ମା ସ୍ମ ଶୋକେ ମନଃ କୃଥା
ଏମାନେ କାଳରେ ଆବୃତ ହୋଇ ନଷ୍ଟ ହେଉଛନ୍ତି, ଭାରତ, ତୁମ ମନ ଦୁଃଖରେ ଭରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାଳର ଚଳନା ବୁଝିବା ପରେ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଯଦି ଚେଚ୍ଛସି ସଂଗ୍ରାମଂ ଦ୍ରୁଷ୍ଟୁମେନଂ ଵିଶାଂପତେ । ଚକ୍ଷୁର୍ଦଦାନି ତେ ପୁତ୍ର ଯୁଦ୍ଧମେତନ୍ନିଶାମଯା
ଯଦି ତୁମେ ଏହି ଯୁଦ୍ଧକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ରାଜା, ମୁଁ ତୁମକୁ ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇବି; ତୁମ ପୁଅମାନଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଦେଖ।
ନ ରୋଚଯେ ଜ୍ଞାତିଵଧଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିସତ୍ତମ
ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ନିଜ ପରିଜନଙ୍କ ବଧ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ।
ତସ୍ମିନ୍ନନିଚ୍ଛତି ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ସଂଗ୍ରାମଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛତି। ଵରାଣାମୀଶ୍ଵରୋ ଵ୍ଯାସଃ ସଂଜଯାଯ ଵରଂ ଦଦୌ
ସେ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ; ତେଣୁ ବ୍ୟାସ, ଦୟାର ମାଲିକ, ସଂଜୟଙ୍କୁ ଏକ ଦୟା ଦେଲେ।
ଏଷ ତେ ସଂଜଯୋ ରାଜନ୍ଯୁଦ୍ଧମେତଦ୍ଵଦିଷ୍ଯତି। ଏତସ୍ଯ ସର୍ଵଂ ସଂଗ୍ରାମେ ନ ପରୋକ୍ଷଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଏହି ସଂଜୟ ତୁମକୁ ଏହି ଯୁଦ୍ଧର ବିବରଣୀ ଦେବେ, ରାଜା; ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧରେ କିଛି ଲୁଚି ରହିବ ନାହିଁ।
ଚକ୍ଷୁଷା ସଂଜଯୋ ରାଜନ୍ଦିଵ୍ଯେନୈଵ ସମନ୍ଵିତଃ । କଥଯିଷ୍ଯତି ତେ ଯୁଦ୍ଧଂ ସର୍ଵଜ୍ଞଶ୍ଚ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ସହିତ ସଂଜୟ ତୁମକୁ ଯୁଦ୍ଧର ବିବରଣୀ କହିବେ, ରାଜା, ଏବଂ ସେ ସବୁ କିଛି ଜାଣିବେ।
ପ୍ରକାଶଂ ଵାଽପ୍ରକାଶଂ ଵା ଦିଵା ଵା ଯଦି ଵା ନିଶି । ମନସା ଚିନ୍ତିତମପି ସର୍ଵଂ ଵେତ୍ସ୍ଯତି ସଂଜଯଃ
ଖୋଲା ଭାବରେ କିମ୍ବା ଲୁଚି ଭାବରେ, ଦିନ କିମ୍ବା ରାତି, ମନରେ ଭାବିଥିବା କିଛି ମଧ୍ୟ — ସଂଜୟ ସବୁ କିଛି ଜାଣିବେ।
ନୈନଂ ଶସ୍ତ୍ରାଣି ଭେତ୍ସ୍ଯନ୍ତି ନୈନଂ ବାଧିଷ୍ଯତେ ଶ୍ରମଃ । ଗାଵଲ୍ଗଣିରଯଂ ଜୀଵନ୍ଯୁଦ୍ଧାଦସ୍ମାଦ୍ଵିମୋକ୍ଷ୍ଯତେ
ତାଙ୍କୁ କୌଣସି ଅସ୍ତ୍ର ଆଘାତ କରିପାରିବ ନାହିଁ, ଶ୍ରମ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ବିପଦ ଦେଇପାରିବ ନାହିଁ; ଏହି ଗାବଲ୍ଗଣ ଯୁଦ୍ଧରୁ ସୁସ୍ଥ ରହିବେ।
ଅହଂ ତୁ କୀର୍ତିମେତେଷାଂ କରୂଣାଂ ଭରତର୍ଷଭ । ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ପ୍ରଥଯିଷ୍ଯାମି ମା ଶୁଚଃ
ମୁଁ ତ ଭାରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ବୀରମାନଙ୍କ ଏବଂ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର କୀର୍ତି ପ୍ରଚାର କରିବି; ତୁମେ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଦିଷ୍ଟମେତନ୍ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ନାଭିଶୋଚିତୁମର୍ହସି । ନ ଚୈଵ ଶକ୍ଯଂ ସଂଯନ୍ତୁଂ ଯତୋ ଧର୍ମସ୍ତତୋ ଜଯଃ
ଏହା ଭାଗ୍ୟ, ନରସିଂହ; ତୁମେ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯେଉଁଠି ଧର୍ମ ଅଛି, ସେଉଁଠି ଜୟ ଅଛି।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ ଭଗଵାନ୍କୁରୂଣାଂ ପ୍ରତିତାମହଃ । ପୁନରେଵ ମହାଭାଗୋ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରମୁଵାଚ ହ
ଏଭଳି କହି, କୁରୁମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ପିତାମହ ବ୍ୟାସ ପୁନି ମହାଭାଗ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ଇହ ଯୁଦ୍ଧେ ମହାରାଜ ଭଵିଷ୍ଯତି ମହାନ୍କ୍ଷଯଃ । ତଥେହ ଚ ନିମିତ୍ତାନି ଭଯଦାନ୍ଯୁପଲକ୍ଷଯେ
ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ, ମହାରାଜା, ବଡ଼ ନଷ୍ଟ ହେବ; ଏଠାରେ ମୁଁ ଅନେକ ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁନ ଦେଖୁଛି।
ଶ୍ଯେନା ଗୃଧ୍ରାଶ୍ଚ କାକାଶ୍ଚ କାଙ୍କାଶ୍ଚ ସହିତା ବକୈଃ । ସଂପତନ୍ତି ଧ୍ଵଜାଗ୍ରେଷୁ ସମଵାଯାଂଶ୍ଚ କୁର୍ଵତେ
ଗୃଧ୍ର, ଶ୍ୟେନ, କାକ, କାଂକ ଓ ବକମାନେ ଏକସାଥି ଧ୍ୱଜର ଶିରା ଉପରେ ଉଡି ଆସୁଛନ୍ତି ଏବଂ ଏଠାରେ ଏକତ୍ର ହେଉଛନ୍ତି।
ଅଭ୍ଯଗ୍ରଂ ଚ ପ୍ରପଶ୍ଯନ୍ତି ଯୁଦ୍ଧମାନନ୍ଦିନୋ ଦ୍ଵିଜାଃ । କ୍ରଵ୍ଯାଦା ଭକ୍ଷଯିଷ୍ଯନ୍ତି ମାଂସାନି ଗଜଵାଜିନାଂ
ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖି ଦ୍ୱିଜମାନେ ଖୁସିରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଉଛନ୍ତି; ମୃଗପକ୍ଷୀମାନେ ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାଙ୍କ ମାଂସ ଖାଇବେ।
କଟାକଟେତି ଵାଶନ୍ତୋ ଭୈରଵା ଭଯଵେଦିନଃ । କଙ୍କାଃ କ୍ରୋଶନ୍ତି ମଧ୍ଯାହ୍ନେ ଦକ୍ଷିଣାମଭିତୋ ଦିଶଂ
ଭୟଙ୍କର ଶିଆଳମାନେ 'କଟାକଟ' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି; ଧୂସରପାକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି।
ଉଭେ ପୂର୍ଵାପରେ ସନ୍ଧ୍ଯେ ନିତ୍ଯଂ ପଶ୍ଯାମି ଭାରତ । ଉଦଯାସ୍ତମନେ ସୂର୍ଯଂ କବନ୍ଧୈଃ ପରିଵାରିତମ୍
ହେ ଭାରତ, ମୁଁ ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତମୟ ସମୟରେ ମୁଣ୍ଡହୀନ ଦେହମାନେ ଘେରି ରହିଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖେଁ।
ଶ୍ଵେତଲୋହିତପର୍ଯନ୍ତାଃ କୃଷ୍ଣାଗ୍ରୀଵାଃ ସଵିଦ୍ଯୁତଃ । ତ୍ରିଵର୍ଣାଃ ପରିଘାଃ ସନ୍ଧୌ ଭାନୁମାଵାରଯନ୍ତ୍ଯୁତ
ଧଳା ଓ ଲାଲ୍ ଧାରରେ, କଳା ଗଳା ଓ ବିଜୁଳିରେ ଚମକୁଥିବା, ଏହି ତିନି ରଙ୍ଗର ହାଲୋ ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଢାକି ଦେଉଛି।
ଜ୍ଵଲିତାର୍କେ .......ତ୍ରଂ ନିର୍ଵିଶେଷଦିନକ୍ଷପମ୍ । ଚନ୍ଦ୍ରୋଽଭୂତଗ୍ନିଵର୍ଣଶ୍ଚ ପଦ୍ମଵର୍ଣେ ନଭସ୍ତଲେ
ଜ୍ୱଳନ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାପରେ ଦିନ ଓ ରାତିର ଅନ୍ତର ହରାଯାଏ; ଚନ୍ଦ୍ରମା ଆଗ୍ନିର ରଙ୍ଗରେ, ଆକାଶରେ ପଦ୍ମ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ।
ଆଲକ୍ଷେ ପ୍ରଭଯା ହୀନାଂ ପୌର୍ଣମାସୀଂ ଚ କୀର୍ତିକୀମ୍ । ଚନ୍ଦ୍ରୋଽଭୂଦଗ୍ନିଵର୍ଣଶ୍ଚ ପଦ୍ମଵର୍ଣେ ନଭସ୍ତଲେ
ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ଯାହା ଆଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସେଇ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଏବେ ଆଲୋକହୀନ; ଚନ୍ଦ୍ରମା ଆଗ୍ନିର ରଙ୍ଗରେ, ଆକାଶରେ ପଦ୍ମ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ।
ସ୍ଵପ୍ସ୍ଯନ୍ତି ନିହତା ଵୀରା ଭୂମିମାଵୃତ୍ଯ ପାର୍ଥିଵାଃ । ରାଜାନୋ ରାଜପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ଶୂରାଃ ପରିଘବାହଵଃ
ପୃଥିବୀକୁ ଢାକି ଦେଇ, ନିହତ ଶୂରବୀର, ରାଜା, ରାଜପୁତ୍ର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଶୟନ କରିବେ ।
ଅନ୍ତରିକ୍ଷେ ଵରାହସ୍ଯ ପୃଷଦଂଶକସ୍ଯ ଚୋଭଯୋଃ। ପ୍ରଣାଦଂ ଯୁଧ୍ଯତୋ ରାତ୍ରୌ ରୌଦ୍ରଂ ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରଲକ୍ଷଯେ
ରାତିରେ ଆକାଶରେ ମୁଁ ସବୁବେଳେ ଦେଖୁଛି, ବନ୍ଦର ଓ ଶ୍ୟାଳ ଦୁଇଁଜଣ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ବେଳେ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରୁଛନ୍ତି ।