ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋ ଯତ୍ର ସୈନ୍ଯେ ସ୍ଵଯମେଵ ବଲାର୍ଣଵେ । ତତ୍ର ତେ ପୃଥିଵୀପାଲା ଭୂଯିଷ୍ଠଂ ପର୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ନିଜେ ସେନାର ସମୁଦ୍ରରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ସେଉଁଠାରେ ଭୂମିର ରାଜାମାନେ ବହୁତ ଭାଗରେ ଅବସ୍ଥାନ ନେଲେ ।
ତତ୍ର ନାଗସହସ୍ରାଣି ହଯାନାମଯୁତାନି ଚ । ତଥା ରଥସହସ୍ରାଣି ପଦାତୀନାଂ ଚ ଭାରତ
ସେଉଁଠାରେ ହଜାର-ହଜାର ହାତୀ, ଦଶ ହଜାର ଘୋଡା, ଏହିପରି ହଜାର-ହଜାର ରଥ ଓ ପଦାଟୀ ଥିଲେ, ହେ ଭାରତ ।
ଚେକିତାନଃ ସ୍ଵସୈନ୍ଯେନ ମହତା ପାର୍ଥିଵର୍ଷଭ । ଧୃଷ୍ଟକେତୁଶ୍ଚ ଚେଦୀନାଂ ପ୍ରଣେତା ପାର୍ଥିଵୋ ଯଯୌ
ଚେକିତାନ ତାଙ୍କ ବଡ଼ ସେନା ସହିତ ଏବଂ ଚେଦି ଦେଶର ରାଜା ଧୃଷ୍ଟକେତୁ ଦୁଇଁଜଣ ଆଗକୁ ଚାଲିଲେ ।
ସାତ୍ଯକିଶ୍ଚ ମହେଷ୍ଵାସୋ ଵୃଷ୍ଣୀନାଂ ପ୍ରଵରୋ ରଥଃ । ଵୃତଃ ଶତସହସ୍ରେଣ ରଥାନାଂ ପ୍ରମୁଦନ୍ବଲୀ
ସାତ୍ୟକି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର ଓ ବୃଷ୍ଣିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଏକ ରଥରେ ବସି, ଏକ ଲକ୍ଷ ରଥ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିଲେ, ଆନନ୍ଦିତ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ ।
କ୍ଷତ୍ରଦେଵବ୍ରହ୍ମଦେଵୌ ରଥସ୍ଥୌ ପୁରୁଷର୍ଷଭୌ । ଜଘନଂ ପାଲଯନ୍ତୌ ଚ ପୃଷ୍ଠତୋଽନୁପ୍ରଜଗ୍ମତୁଃ
କ୍ଷତ୍ରଦେବ ଓ ବ୍ରହ୍ମଦେବ, ଦୁଇଁଜଣ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ରଥରେ ବସି, ପଛରେ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ ଓ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ ।
ଶକଟାପଣଵେଶାଶ୍ଚ ଯାନଂ ଯୁଗ୍ଯଂ ଚ ସର୍ଵଶଃ । ତତ୍ର ନାଗସହସ୍ରାଣି ହଯାନାମଯୁତାନି ଚ । ଫଲ୍ଗୁ ସର୍ଵଂ କଲତ୍ରଂ ଚ ଯତ୍କିଂଚିତ୍କୃଶଦୁର୍ବଲମ୍
ଗଡ଼ି, ଦୋକାନ ଓ ସମସ୍ତ ଯାନ ଯୋଗ୍ୟ ଯାନ, ହଜାର-ହଜାର ହାତୀ ଓ ଦଶ ହଜାର ଘୋଡା, ସମସ୍ତ ଜନନୀ ଓ ଯେଉଁଠି କିଛି ଦୁର୍ବଳ ଓ ଅସୁସ୍ଥ ଥିଲେ, ସେମାନେ ପଛରେ ଚାଲିଥିଲେ ।
କୋଶସଞ୍ଚଯଵାହାଂଶ୍ଚ କୋଷ୍ଠାଗାରଂ ତଥୈଵ ଚ। ଗଜାନୀକେନ ସଂଗୃହ୍ଯ ଶନୈଃ ପ୍ରାଯାଦ୍ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ
ଧନ ଭରିଥିବା ଗଡ଼ି ଓ ଗୋଦାମ ମଧ୍ୟ, ସବୁ ଗଜାନୀକ ଦ୍ୱାରା ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଧୀରେ ଧୀରେ ଆଗକୁ ନେଲେ ।
ତମନ୍ଵଯାତ୍ସତ୍ଯଧୃତିଃ ସୌଚିତ୍ତିର୍ଯୁଦ୍ଧଦୁର୍ମଦଃ। ଶ୍ରେଣିମାନ୍ଵସୁଦାନଶ୍ଚ ପୁତ୍ରଃ କାଶ୍ଯସ୍ଯ ଵା ଵିଭୁଃ
ତାଙ୍କ ପଛରେ ସତ୍ୟଧୃତି, ସୌଚିତ୍ତି, ଯୁଦ୍ଧଦୁର୍ମଦ, ଶ୍ରେଣିମାନ, ବସୁଦାନ ଓ କାଶୀର ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ ।
ରଥା ଵିଂଶତିସାହସ୍ରା ଯେ ତେଷାମନୁଯାଯିନଃ । ହଯାନାଂ ଦଶ କୋଟ୍ଯଶ୍ଚ ମହତାଂ କିଂକିଣୀକିନାମ୍
ବିଶ ହଜାର ରଥ ସେମାନଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲା, ଏବଂ ଦଶ କୋଟି ଘୋଡା, ଯେଉଁଠି ଘଣ୍ଟା ଲାଗିଥିଲା, ତାଙ୍କ ସହିତ ଚାଲିଥିଲେ ।
ଗଜା ଵିଂଶତିସାହସ୍ରା ଈଷାଦନ୍ତାଃ ପ୍ରହାରିଣଃ। କୁଲୀନା ଭିନ୍ନକରଟା ମେଘା ଇଵ ଵିସର୍ପିଣଃ
ବିଶ ହଜାର ହାତୀ, ଅଳ୍ପ ହେଉଥିବା ଦାନ୍ତ ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିପୁଣ, ଉତ୍ତମ କୁଳର, ଭାଙ୍ଗି ଯାଇଥିବା ଶୃଙ୍ଗ ଧରି, ମେଘ ଭଳି ଚଳିଥିଲେ ।
ଷଷ୍ଟିର୍ନାଗସହସ୍ରାଣି ଦଶାନ୍ଯାନି ଚ ଭାରତ । ଯୁଧିଷ୍ଠିରସ୍ଯ ଯାନ୍ଯାସନ୍ଯୁଧି ସେନା ମହାତ୍ମନଃ
ଷଷ୍ଟି ହଜାର ହାତୀ ଓ ଅନ୍ୟ ଦଶ ହଜାର ହାତୀ, ହେ ଭାରତ, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ମହାତ୍ମା ସେନାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ ।
କ୍ଷରନ୍ତ ଇଵ ଜୀମୂତାଃ ପ୍ରଭିନ୍ନକରଟାମୁଖାଃ । ରାଜାନମନ୍ଵଯୁଃ ପଶ୍ଚାଚ୍ଚଲନ୍ତ ଇଵ ପର୍ଵତାଃ
ଭାଙ୍ଗି ଯାଇଥିବା ମେଘ ମୁଖ ଭଳି ହାତୀମାନେ, ଜଳ ଭଳି ଝରିବା ପରି, ରାଜାଙ୍କୁ ପଛରେ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ, ପାହାଡ଼ ଭଳି ଚାଲିଥିଲେ ।
ଏଵଂ ତସ୍ଯ ବଲଂ ଭୀମଂ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରସ୍ଯ ଧୀମତଃ । ଯଦାଶ୍ରିତ୍ଯାଥ ଯୁଯୁଧେ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରଂ ସୁଯୋଧନମ୍
ଏଭଳି କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ସେନା, ଯାହା ଉପରେ ଭରସା କରି ସେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ସୁୟୋଧନଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ ।
ତତୋଽନ୍ଯେ ଶତଶଃ ପଶ୍ଚାତ୍ସହସ୍ରାଯୁତଶୋ ନରାଃ। ନର୍ଦନ୍ତଃ ପ୍ରଯଯୁସ୍ତେଷାଣନୀକାନି ସହସ୍ରଶଃ
ତାପରେ ଅନ୍ୟ ଶତ-ଶତ, ହଜାର-ହଜାର ଓ ଦଶ ହଜାର ଯୋଦ୍ଧା, ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ କରି, ଆଗକୁ ଚାଲିଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ଦଳ ମଧ୍ୟ ହଜାର-ହଜାର ଥିଲା ।
ତତ୍ର ଭେରୀସହସ୍ରାଣି ଶଙ୍ଖାନାମଯୁତାନି ଚ । ନ୍ଯଵାଦଯନ୍ତ ସଂହୃଷ୍ଟାଃ ସହସ୍ରାଯୁତଶୋ ନରାଃ
ସେଠାରେ ହଜାର ହଜାର ଢୋଲ ଓ ଦଶ ହଜାର ଶଂଖ ମନେ ମନେ ଆନନ୍ଦରେ ଉଡାଇଲେ, ହଜାର ହଜାର ଲୋକ ଏହି ସବୁ ଉଡାଇ ଦେଲେ।
ତତଃ ପୂର୍ଵାପରେ ସୈନ୍ଯେ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ଭଗଵାନୃଷିଃ। ସର୍ଵଵେଦଵିଦାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵ୍ଯାସଃ ସତ୍ଯଵତୀସୁତଃ
ତାପରେ, ଦୁଇ ଦଳକୁ ଦେଖି, ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁଅ ଏବଂ ସମସ୍ତ ବେଦର ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟାସ ମହାର୍ଷି କଥା କହିଲେ।
ଭଵିଷ୍ଯତି ରଣେ ଘୋରେ ଭରତାନାଂ ପିତାମହଃ । ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଦର୍ଶୀ ଭଗଵାନ୍ଭୂତଭଵ୍ଯଭଵିଷ୍ଯଵିତ୍
ଏହି ଦିବ୍ୟ ଦର୍ଶୀ, ଯେଉଁଠି ପୂର୍ବ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ଜାଣିଥାନ୍ତି, ଦେଖିଲେ ଯେ ଭୀଷ୍ମ, ଭାରତଙ୍କ ପିତାମହ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ପତିବେ।
ଵୈଚିତ୍ରଵୀର୍ଯଂ ରାଜାନଂ ରହସ୍ସ୍ଥମିଦମବ୍ରଵୀତ୍ । ଶୋଚନ୍ତମାର୍ତଂ ଧ୍ଯାଯନ୍ତଂ ପୁତ୍ରାଣାମନଯଂ ତଦା
ସେ ରହସ୍ୟରେ ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟଙ୍କ ପୁଅ ରାଜା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ, ଯିଏ ଦୁଃଖରେ ଏବଂ ପୁଅମାନଙ୍କ ଅନ୍ୟାୟ ଭାବି ଦୁଃଖିତ ଥିଲେ, କଥା କହିଲେ।
ରାଜନ୍ପରିକାଲାସ୍ତେ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚାନ୍ଯେ ଚ ପାର୍ଥିଵାଃ। ତେ ହିଂସନ୍ତୀଵ ସଙ୍ଗ୍ରାମେ ସମାସାଦ୍ଯେତରେତରମ୍
ରାଜା, ତୁମର ପୁଅମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ନିଜ ନିଜ ଭାଗ୍ୟକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି; ଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନେ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଆଘାତ କରୁଛନ୍ତି, ଏହା ଭାଗ୍ୟର ଦେଖା।
ତେଷୁ କାଲପରୀତେଷୁ ଵିନଶ୍ଯତ୍ସ୍ଵେଵ ଭାରତ । କାଲପର୍ଯାଯମାହାଯ ମା ସ୍ମ ଶୋକେ ମନଃ କୃଥା
ଏମାନେ କାଳରେ ଆବୃତ ହୋଇ ନଷ୍ଟ ହେଉଛନ୍ତି, ଭାରତ, ତୁମ ମନ ଦୁଃଖରେ ଭରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାଳର ଚଳନା ବୁଝିବା ପରେ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଯଦି ଚେଚ୍ଛସି ସଂଗ୍ରାମଂ ଦ୍ରୁଷ୍ଟୁମେନଂ ଵିଶାଂପତେ । ଚକ୍ଷୁର୍ଦଦାନି ତେ ପୁତ୍ର ଯୁଦ୍ଧମେତନ୍ନିଶାମଯା
ଯଦି ତୁମେ ଏହି ଯୁଦ୍ଧକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ରାଜା, ମୁଁ ତୁମକୁ ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇବି; ତୁମ ପୁଅମାନଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଦେଖ।
ନ ରୋଚଯେ ଜ୍ଞାତିଵଧଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିସତ୍ତମ
ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ନିଜ ପରିଜନଙ୍କ ବଧ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ।
ତସ୍ମିନ୍ନନିଚ୍ଛତି ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ସଂଗ୍ରାମଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛତି। ଵରାଣାମୀଶ୍ଵରୋ ଵ୍ଯାସଃ ସଂଜଯାଯ ଵରଂ ଦଦୌ
ସେ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ; ତେଣୁ ବ୍ୟାସ, ଦୟାର ମାଲିକ, ସଂଜୟଙ୍କୁ ଏକ ଦୟା ଦେଲେ।
ଏଷ ତେ ସଂଜଯୋ ରାଜନ୍ଯୁଦ୍ଧମେତଦ୍ଵଦିଷ୍ଯତି। ଏତସ୍ଯ ସର୍ଵଂ ସଂଗ୍ରାମେ ନ ପରୋକ୍ଷଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଏହି ସଂଜୟ ତୁମକୁ ଏହି ଯୁଦ୍ଧର ବିବରଣୀ ଦେବେ, ରାଜା; ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧରେ କିଛି ଲୁଚି ରହିବ ନାହିଁ।
ଚକ୍ଷୁଷା ସଂଜଯୋ ରାଜନ୍ଦିଵ୍ଯେନୈଵ ସମନ୍ଵିତଃ । କଥଯିଷ୍ଯତି ତେ ଯୁଦ୍ଧଂ ସର୍ଵଜ୍ଞଶ୍ଚ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ସହିତ ସଂଜୟ ତୁମକୁ ଯୁଦ୍ଧର ବିବରଣୀ କହିବେ, ରାଜା, ଏବଂ ସେ ସବୁ କିଛି ଜାଣିବେ।
ପ୍ରକାଶଂ ଵାଽପ୍ରକାଶଂ ଵା ଦିଵା ଵା ଯଦି ଵା ନିଶି । ମନସା ଚିନ୍ତିତମପି ସର୍ଵଂ ଵେତ୍ସ୍ଯତି ସଂଜଯଃ
ଖୋଲା ଭାବରେ କିମ୍ବା ଲୁଚି ଭାବରେ, ଦିନ କିମ୍ବା ରାତି, ମନରେ ଭାବିଥିବା କିଛି ମଧ୍ୟ — ସଂଜୟ ସବୁ କିଛି ଜାଣିବେ।
ନୈନଂ ଶସ୍ତ୍ରାଣି ଭେତ୍ସ୍ଯନ୍ତି ନୈନଂ ବାଧିଷ୍ଯତେ ଶ୍ରମଃ । ଗାଵଲ୍ଗଣିରଯଂ ଜୀଵନ୍ଯୁଦ୍ଧାଦସ୍ମାଦ୍ଵିମୋକ୍ଷ୍ଯତେ
ତାଙ୍କୁ କୌଣସି ଅସ୍ତ୍ର ଆଘାତ କରିପାରିବ ନାହିଁ, ଶ୍ରମ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ବିପଦ ଦେଇପାରିବ ନାହିଁ; ଏହି ଗାବଲ୍ଗଣ ଯୁଦ୍ଧରୁ ସୁସ୍ଥ ରହିବେ।
ଅହଂ ତୁ କୀର୍ତିମେତେଷାଂ କରୂଣାଂ ଭରତର୍ଷଭ । ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ପ୍ରଥଯିଷ୍ଯାମି ମା ଶୁଚଃ
ମୁଁ ତ ଭାରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ବୀରମାନଙ୍କ ଏବଂ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର କୀର୍ତି ପ୍ରଚାର କରିବି; ତୁମେ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଦିଷ୍ଟମେତନ୍ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ନାଭିଶୋଚିତୁମର୍ହସି । ନ ଚୈଵ ଶକ୍ଯଂ ସଂଯନ୍ତୁଂ ଯତୋ ଧର୍ମସ୍ତତୋ ଜଯଃ
ଏହା ଭାଗ୍ୟ, ନରସିଂହ; ତୁମେ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯେଉଁଠି ଧର୍ମ ଅଛି, ସେଉଁଠି ଜୟ ଅଛି।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ ଭଗଵାନ୍କୁରୂଣାଂ ପ୍ରତିତାମହଃ । ପୁନରେଵ ମହାଭାଗୋ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରମୁଵାଚ ହ
ଏଭଳି କହି, କୁରୁମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ପିତାମହ ବ୍ୟାସ ପୁନି ମହାଭାଗ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।