ତଥୈଵ ରାଜା କୌନ୍ତେଯୋ ଧର୍ମପୁତ୍ରୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନମୁଖାନ୍ଵୀରାଂଶ୍ଚୋଦଯାମାସ ଭାରତ
ଏହିପରି ରୀତିରେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଧର୍ମର ଅନୁୟାୟୀ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଅନେକ ବୀରମାନେ ଥିବା ସେନାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ।
ଚେଦିକାଶିକରୂଶାନାଂ ନେତାରଂ ଦୃଢଵିକ୍ରମମ୍ । ସେନାପତିମମିତ୍ରଘ୍ନଂ ଧୃଷ୍ଟକେତୁମଥାଦିଶତ୍
ସେ ଚେଦି, କାଶି ଓ କରୂଷ ଦେଶର ଦୃଢ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନେତା ଧୃଷ୍ଟକେତୁଙ୍କୁ ଶତ୍ରୁ ଦଳନ କରିବା ଦକ୍ଷ ସେନାପତି ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ।
ଵିରାଟଂ ଦ୍ରୁପଦଂ ଚୈଵ ଯୁଯୁଧାନଂ ଶିଖଣ୍ଡିନମ୍ । ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯୌ ଚ ମହେଷ୍ଵାସୌ ଯୁଧାମନ୍ଯୂତ୍ତମୌଜସୌ
ବୀରାଟ, ଦ୍ରୁପଦ, ଯୁୟୁଧାନ, ଶିଖଣ୍ଡୀ, ପଞ୍ଚାଳ ଦେଶର ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର ଯୁଧାମନ୍ୟୁ ଓ ଉତ୍ତମଉଜ—
ତେ ଶୂରାଶ୍ଚିତ୍ରଵର୍ମାଣସ୍ତପ୍ତକୁଣ୍ଡଲଧାରିଣଃ। ଆଜ୍ଯାଵସିକ୍ତା ଜ୍ଵଲିତା ଧିଷ୍ଣ୍ଯେଷ୍ଵିଵ ହୁତାଶନାଃ
ସେମାନେ ସୁନ୍ଦର କବଚ ପିନ୍ଧି, ତାପିଥିବା କୁଣ୍ଡଳ ଧାରଣ କରି, ଘୀରେ ଅନ୍ୱିତ ହୋଇ, ଯଜ୍ଞ କୁଣ୍ଡରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ଅଗ୍ନି ପରି ଚମକୁଥିଲେ।
ଅଶୋଭନ୍ତ ମହେଷ୍ଵାସା ଗ୍ରହାଃ ପ୍ରଜ୍ଵଲିତା ଇଵ । ଅଥ ସୈନ୍ଯଂ ଯଥାଯୋଗଂ ପୂଜଯିତ୍ଵା ନରର୍ଷଭଃ
ସେ ମହାଧନୁର୍ଧରମାନେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଗ୍ରହ ପରି ଚମକୁଥିଲେ; ତାପରେ, ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ସେନାକୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ଦିଦେଶ ତାନ୍ଯନୀକାନି ପ୍ରଯାଣାଯ ମହୀପତିଃ। ତେଷାଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋ ରାଜା ସସୈନ୍ଯାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍
ମହୀପତି ସେ ସେନାକୁ ଚାଲିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କଲେ; ଯୁଧିଷ୍ଠିର ରାଜା ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ, ମହାତ୍ମାମାନେ ସହିତ—
ଵ୍ଯାଦିଦେଶ ସବାହ୍ଯାନାଂ ଭକ୍ଷ୍ଯଭୋଜ୍ଯମନୁତ୍ତମମ୍ । ସ ଗଜାଶ୍ଵମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ଯେ ଚ ଶିଲ୍ପୋପଜୀଵିନଃ
ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ, ସେନାର ବାହାର ଲୋକମାନେ, ହାତୀ, ଘୋଡା, ମାନବ ଓ କୌଶଳ ଦ୍ୱାରା ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଭୋଜନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ।
ଅଭିମନ୍ଯୁଂ ବୃହନ୍ତଂ ଚ ଦ୍ରୌପଦେଯାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ । ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନମୁଖାନେତାନ୍ପ୍ରାହିଣୋତ୍ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନଃ
ଅଭିମନ୍ୟୁ, ବୃହନ୍ତ, ଏବଂ ଦ୍ରୌପଦୀର ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେ—ଏହିମାନେ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପଠାଇଲେ।
ଭୀମଂ ଚ ଯୁଯୁଧାନଂ ଚ ପାଣ୍ଡଵଂ ଚ ଧନଂଜଯମ୍। ଦ୍ଵିତୀଯଂ ପ୍ରେଷଯାମାସ ବଲସ୍କନ୍ଧଂ ଯୁଧିଷ୍ଟିରଃ
ଭୀମ, ଯୁୟୁଧାନ ଓ ପାଣ୍ଡବ ଧନଞ୍ଜୟ—ଏହି ଦ୍ୱିତୀୟ ବଳ ଖଣ୍ଡକୁ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପଠାଇଲେ।
ଭାଣ୍ଡଂ ସମାରୋପଯତାଂ ଚରତାଂ ସଂପ୍ରଧାଵତାମ୍ । ହୃଷ୍ଟାନାଂ ତତ୍ର ଯୋଧାନାଂ ଶବ୍ଦୋ ଦିଵମିଵାସ୍ପଶତ୍
ଯୋଧାମାନେ ଉପକରଣ ଚଢ଼ାଇ, ଏଠିଉଠି ଦୌଡ଼ିବା ସମୟରେ, ଆନନ୍ଦିତ ଯୋଧାମାନେ ଏମିତି ଚିତ୍କାର କଲେ, ଯାହା ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁ ପାରିଥିଲା।
ସ୍ଵଯମେଵ ତତଃ ପଶ୍ଚାଦ୍ଵିରାଟଦ୍ରପଦାନ୍ଵିତଃ। ଅଥାପରୈର୍ମହୀପାଲୈଃ ସହ ପ୍ରାଯାନ୍ମହୀପତିଃ
ତାପରେ, ରାଜା ନିଜେ ବୀରାଟ ଓ ଦ୍ରୁପଦ ସହିତ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ସହିତ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ଭୀମଧନ୍ଵାଯତୀ ସେନା ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନେନ ପାଲିତା। ଗଙ୍ଗେଵ ପୂର୍ଣା ସ୍ତିମିତା ସ୍ଯନ୍ଦମାନା ଵ୍ଯଦୃଶ୍ଯତ
ଭୀମ ଧନୁର୍ଧର ଭାବେ ଓ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ସେନା, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ବହୁଥିବା ଗଙ୍ଗା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ତତଃ ପୁନରନୀକାନି ନ୍ଯଯୋଜଯତ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍। ମୋହଯନ୍ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ପୁତ୍ରାଣାଂ ବୁଦ୍ଧିନିଶ୍ଚଯମ୍
ତାପରେ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜା ପୁନି ନିଜ ସେନା ଖଣ୍ଡଗୁଡିକୁ ଏଭଳି ଯୋଜନା କଲେ, ଯାହା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କ ନିଶ୍ଚୟକୁ ଭ୍ରମିତ କରିଦେଲା।
ଦ୍ରୌପଦେଯାନ୍ମହେଷ୍ଵାସାନଭିମନ୍ଯୁଂ ଚ ପାଣ୍ଡଵଃ । ନକୁଲଂ ସହଦେଵଂ ଚ ସର୍ଵାଂଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରଭଦ୍ରକାନ୍
ପାଣ୍ଡବ ଦ୍ରୌପଦୀର ମହାଧନୁର୍ଧର ପୁଅମାନେ, ଅଭିମନ୍ୟୁ, ନକୁଳ, ସହଦେବ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରଭଦ୍ରକମାନେକୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ।
ଦଶ ଚାଶ୍ଵସହସ୍ରାଣି ଦ୍ଵିସହସ୍ତ୍ରାଣି ଦନ୍ତିନାମ୍ । ଅଯୁତଂ ଚ ପଦାତୀନାଂ ରଥାଃ ପଞ୍ଚଶତଂ ତଥା
ଦଶ ହଜାର ଘୋଡା, ଦୁଇ ହଜାର ହାତୀ, ଦଶ ହଜାର ପଦାତି ଓ ପାଞ୍ଚ ଶତ ରଥ—
ଭୀମସେନସ୍ଯ ଦୁର୍ଧର୍ଷଂ ପ୍ରଥମଂ ପ୍ରାଦିଶଦ୍ବଲମ୍ । ମଧ୍ଯମେ ଚ ଵିରାଟଂ ଚ ଜଯତ୍ସେନଂ ଚ ପାଣ୍ଡଵଃ
ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଦୁର୍ଜୟ ପ୍ରଥମ ବଳ ଦିଆଗଲା; ମଧ୍ୟରେ ପାଣ୍ଡବ ବୀରାଟ ଓ ଜୟତ୍ସେନଙ୍କୁ ରଖିଲେ।
ମହାରଥୌ ଚ ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯୌ ଯୁଧାମନ୍ଯୂତ୍ତମୌଜସୌ । ଵୀର୍ଯଵନ୍ତୌ ମହାତ୍ମାନୌ ଯୁଧାମନ୍ଯୂତ୍ତମୌଜସୌ
ପାଞ୍ଚାଳ ଦେଶର ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଥୀ, ଯୁଧାମନ୍ୟୁ ଓ ଉତ୍ତମଉଜ, ଦୁଇଁଜଣ ମହାତ୍ମା ଓ ଶୂରବୀର ଥିଲେ ।
ଅନ୍ଵଯାତାଂ ତଦା ମଧ୍ଯେ ଵାସୁଦେଵଧନଞ୍ଜଯୌ । `ତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୃଥିଵୀପାଲା ନଷ୍ଟମିତ୍ଯେଵ ମେନିରେ। ଅନ୍ତରିକ୍ଷଗତାଃ ସର୍ଵେ ଦେଵାଃ ସେନ୍ଦ୍ରପୁରୋଗମାଃ
ଏହି ସମୟରେ ମଧ୍ୟରେ ବାସୁଦେବ ଓ ଧନଞ୍ଜୟ ଆଗକୁ ଆସିଲେ । ସେମାନେ ଦେଖି ଭୂମିର ରାଜାମାନେ ଭାବିଲେ, ସବୁ ହାରିଗଲା । ଆକାଶରେ ଇନ୍ଦ୍ର ନେତୃତ୍ୱରେ ଯେତେ ଦେବତା ଥିଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଭାବିଲେ ।
ବଭୂଵୁରତିସଂରବ୍ଧାଃ କୃତପ୍ରହରଣା ନରାଃ। ତେଷାଂ ଵିଂଶତିସାହସ୍ରା ହଯାଃ ଶୂରୈରଧିଷ୍ଠିତାଃ । ପଞ୍ଚ ନାଗସହସ୍ରାଣି ରଥଵଂଶାଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ
ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସାହିତ ହେଇ, ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ନେଇ ତୟାରି ହେଲେ । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୀରମାନେ ଚାଳିଥିବା ବିଶ ହଜାର ଘୋଡା, ପାଞ୍ଚ ହଜାର ହାତୀ ଓ ସମସ୍ତ ରଥ ଦଳ ଥିଲା ।
ପଦାତଯଶ୍ଚ ଯେ ଶୂରାଃ କାର୍ମୁକାସିଗଦାଧରାଃ । ସହସ୍ରଶୋଽନ୍ଵଯୁଃ ପଶ୍ଚାଦଗ୍ରତଶ୍ଚ ସହସ୍ରଶଃ
ଯେଉଁ ସେନାପତି ଧନୁ, ତଳୱାର ଓ ଗଦା ଧରିଥିଲେ, ସେମାନେ ହଜାର-ହଜାର ଜଣ ପଛରେ ଓ ଆଗରେ ଚାଲିଥିଲେ ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋ ଯତ୍ର ସୈନ୍ଯେ ସ୍ଵଯମେଵ ବଲାର୍ଣଵେ । ତତ୍ର ତେ ପୃଥିଵୀପାଲା ଭୂଯିଷ୍ଠଂ ପର୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ନିଜେ ସେନାର ସମୁଦ୍ରରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ସେଉଁଠାରେ ଭୂମିର ରାଜାମାନେ ବହୁତ ଭାଗରେ ଅବସ୍ଥାନ ନେଲେ ।
ତତ୍ର ନାଗସହସ୍ରାଣି ହଯାନାମଯୁତାନି ଚ । ତଥା ରଥସହସ୍ରାଣି ପଦାତୀନାଂ ଚ ଭାରତ
ସେଉଁଠାରେ ହଜାର-ହଜାର ହାତୀ, ଦଶ ହଜାର ଘୋଡା, ଏହିପରି ହଜାର-ହଜାର ରଥ ଓ ପଦାଟୀ ଥିଲେ, ହେ ଭାରତ ।
ଚେକିତାନଃ ସ୍ଵସୈନ୍ଯେନ ମହତା ପାର୍ଥିଵର୍ଷଭ । ଧୃଷ୍ଟକେତୁଶ୍ଚ ଚେଦୀନାଂ ପ୍ରଣେତା ପାର୍ଥିଵୋ ଯଯୌ
ଚେକିତାନ ତାଙ୍କ ବଡ଼ ସେନା ସହିତ ଏବଂ ଚେଦି ଦେଶର ରାଜା ଧୃଷ୍ଟକେତୁ ଦୁଇଁଜଣ ଆଗକୁ ଚାଲିଲେ ।
ସାତ୍ଯକିଶ୍ଚ ମହେଷ୍ଵାସୋ ଵୃଷ୍ଣୀନାଂ ପ୍ରଵରୋ ରଥଃ । ଵୃତଃ ଶତସହସ୍ରେଣ ରଥାନାଂ ପ୍ରମୁଦନ୍ବଲୀ
ସାତ୍ୟକି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର ଓ ବୃଷ୍ଣିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଏକ ରଥରେ ବସି, ଏକ ଲକ୍ଷ ରଥ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିଲେ, ଆନନ୍ଦିତ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ ।
କ୍ଷତ୍ରଦେଵବ୍ରହ୍ମଦେଵୌ ରଥସ୍ଥୌ ପୁରୁଷର୍ଷଭୌ । ଜଘନଂ ପାଲଯନ୍ତୌ ଚ ପୃଷ୍ଠତୋଽନୁପ୍ରଜଗ୍ମତୁଃ
କ୍ଷତ୍ରଦେବ ଓ ବ୍ରହ୍ମଦେବ, ଦୁଇଁଜଣ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ରଥରେ ବସି, ପଛରେ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ ଓ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ ।
ଶକଟାପଣଵେଶାଶ୍ଚ ଯାନଂ ଯୁଗ୍ଯଂ ଚ ସର୍ଵଶଃ । ତତ୍ର ନାଗସହସ୍ରାଣି ହଯାନାମଯୁତାନି ଚ । ଫଲ୍ଗୁ ସର୍ଵଂ କଲତ୍ରଂ ଚ ଯତ୍କିଂଚିତ୍କୃଶଦୁର୍ବଲମ୍
ଗଡ଼ି, ଦୋକାନ ଓ ସମସ୍ତ ଯାନ ଯୋଗ୍ୟ ଯାନ, ହଜାର-ହଜାର ହାତୀ ଓ ଦଶ ହଜାର ଘୋଡା, ସମସ୍ତ ଜନନୀ ଓ ଯେଉଁଠି କିଛି ଦୁର୍ବଳ ଓ ଅସୁସ୍ଥ ଥିଲେ, ସେମାନେ ପଛରେ ଚାଲିଥିଲେ ।
କୋଶସଞ୍ଚଯଵାହାଂଶ୍ଚ କୋଷ୍ଠାଗାରଂ ତଥୈଵ ଚ। ଗଜାନୀକେନ ସଂଗୃହ୍ଯ ଶନୈଃ ପ୍ରାଯାଦ୍ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ
ଧନ ଭରିଥିବା ଗଡ଼ି ଓ ଗୋଦାମ ମଧ୍ୟ, ସବୁ ଗଜାନୀକ ଦ୍ୱାରା ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଧୀରେ ଧୀରେ ଆଗକୁ ନେଲେ ।
ତମନ୍ଵଯାତ୍ସତ୍ଯଧୃତିଃ ସୌଚିତ୍ତିର୍ଯୁଦ୍ଧଦୁର୍ମଦଃ। ଶ୍ରେଣିମାନ୍ଵସୁଦାନଶ୍ଚ ପୁତ୍ରଃ କାଶ୍ଯସ୍ଯ ଵା ଵିଭୁଃ
ତାଙ୍କ ପଛରେ ସତ୍ୟଧୃତି, ସୌଚିତ୍ତି, ଯୁଦ୍ଧଦୁର୍ମଦ, ଶ୍ରେଣିମାନ, ବସୁଦାନ ଓ କାଶୀର ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ ।
ରଥା ଵିଂଶତିସାହସ୍ରା ଯେ ତେଷାମନୁଯାଯିନଃ । ହଯାନାଂ ଦଶ କୋଟ୍ଯଶ୍ଚ ମହତାଂ କିଂକିଣୀକିନାମ୍
ବିଶ ହଜାର ରଥ ସେମାନଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲା, ଏବଂ ଦଶ କୋଟି ଘୋଡା, ଯେଉଁଠି ଘଣ୍ଟା ଲାଗିଥିଲା, ତାଙ୍କ ସହିତ ଚାଲିଥିଲେ ।
ଗଜା ଵିଂଶତିସାହସ୍ରା ଈଷାଦନ୍ତାଃ ପ୍ରହାରିଣଃ। କୁଲୀନା ଭିନ୍ନକରଟା ମେଘା ଇଵ ଵିସର୍ପିଣଃ
ବିଶ ହଜାର ହାତୀ, ଅଳ୍ପ ହେଉଥିବା ଦାନ୍ତ ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିପୁଣ, ଉତ୍ତମ କୁଳର, ଭାଙ୍ଗି ଯାଇଥିବା ଶୃଙ୍ଗ ଧରି, ମେଘ ଭଳି ଚଳିଥିଲେ ।