ପସ୍ପର୍ଶ ଚାପି ପାଣିଭ୍ଯାଂ ସୁତାଂ ଶ୍ରୀମିଵରୂପିଣୀମ୍
ସେ ତାଙ୍କର ହାତରେ ଶୋଭାମୟୀ ଝିଅକୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ।
ଅଦ୍ଯପ୍ରଭୃତି ଦେଵୀ ତ୍ଵଂ ଦୁଷ୍ଯନ୍ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ପତିଵ୍ରତାନାଂ ଯା ଵୃତ୍ତିସ୍ତାଂ ଵୃତ୍ତିମନୁପାଲଯ
ଏହି ଦିନଠାରୁ, ମହିଳେ, ତୁମେ ମହାତ୍ମା ଦୁଷ୍ୟନ୍ତଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା। ପତିନିଷ୍ଠା ନାରୀମାନେ ଯେପରି ଆଚରଣ କରନ୍ତି, ସେହିପରି ଆଚରଣ କର।
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଧର୍ମାତ୍ମା ତାଂ ଵିଶୁଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥମସ୍ପୃଶତ୍। ସ୍ପୃଷ୍ଟମାତ୍ରେ ଶରୀରେ ତୁ ପରଂ ହର୍ଷମଵାପ ସା
ଏପରି କହି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ତାଙ୍କୁ ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ ଆଉ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଶରୀରକୁ ମାତ୍ର ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ସହିତ, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ।
ପ୍ରତିଜ୍ଞାଯ ଚ ଦୁଷ୍ଯନ୍ତେ ପ୍ରତିଯାତେ ଦିନେ ଦିନେ। `ଗର୍ଭଶ୍ଚ ଵଵୃଧେ ତସ୍ଯାଂ ରାଜପୁତ୍ର୍ଯାଂ ମହାତ୍ମନଃ
ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ଦେଇଯିବା ପରେ, ତାଙ୍କର ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପରେ, ରାଜକୁମାରୀ ଦିନକୁ ଦିନ ମହାତ୍ମାଙ୍କର ସନ୍ତାନକୁ ଗର୍ଭରେ ବଢ଼ାଇଲେ।
ଶକୁନ୍ତଲା ଚିନ୍ତଯନ୍ତୀ ରାଜାନଂ କାର୍ଯଗୌରଵାତ୍। ଦିଵାରାତ୍ରମନିଦ୍ରୈଵ ସ୍ନାନଭୋଜନଵର୍ଜିତା
ଶକୁନ୍ତଳା ତାଙ୍କର କଷ୍ଟ ଓ ଦାୟିତ୍ୱ ଭାବି, ରାଜାଙ୍କୁ ନିତି ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ। ସେ ଦିନ ଓ ରାତି ନିଦ୍ରାହୀନ ରହି, ସ୍ନାନ ଓ ଖାଦ୍ୟକୁ ଅବହେଳା କରୁଥିଲେ।
ରାଜପ୍ରେଷଣିକା ଵିପ୍ରାଶ୍ଚତୁରଙ୍ଗବଲାନ୍ଵିତାଃ। ଅଦ୍ଯ ଶ୍ଵୋ ଵା ପରଶ୍ଵୋ ଵା ସମାଯାନ୍ତୀତି ନିସ୍ଚିତା
ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଥିଲେ ଯେ, ରାଜାଙ୍କର ଦୂତ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ସେନା ଆଜି, କିମ୍ବା ଆସନ୍ତା କିମ୍ବା ପରଦିନ ଆସିବେ।
ଦିନାନ୍ପକ୍ଷାନୃତୂନ୍ମାସାନଯନାନି ଚ ସର୍ଵଶଃ। ଗଣ୍ଯମାନାନି ଵର୍ଷାଣି ଵ୍ଯତୀଯୁସ୍ତ୍ରୀଣି ଭାରତ
ଦିନ, ପକ୍ଷ, ଋତୁ, ମାସ ଓ ସମସ୍ତ ବର୍ଷ ଗଣିଗଣି ତିନି ବର୍ଷ କଟିଗଲା, ହେ ଭାରତ।
ତ୍ରିଷୁ ଵର୍ଷେଷୁ ପୂର୍ଣେଷୁ ଋଷେର୍ଵଚନଗୌରଵାତ୍। ଋଷିପତ୍ନ୍ଯଃ ସୁବହୁଶୋ ହେତୁମଦ୍ଵାକ୍ଯମବ୍ରୁଵନ୍
ତିନି ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ଋଷିଙ୍କର କଥାକୁ ମାନି, ଋଷିଙ୍କର ଘରବାଡ଼ୀ ମହିଳାମାନେ ତାଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର ଉପଦେଶ ଦେଲେ।
ଶୃଣୁ ଭଦ୍ରେ ଲୋକଵୃତ୍ତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଯଦ୍ରୋଚତେ ତଵ। ତତ୍କୁରୁଷ୍ଵ ହିତଂ ଦେଵି ନାଵମାନ୍ଯଂ ଗୁରୋର୍ଵଚଃ
“ଶୁଣ, ଭଲମଣିଷ, ଲୋକମାନେ କେମିତି ଚାଲନ୍ତି। ଶୁଣି, ଯାହା ତୁମକୁ ଭଲ ଲାଗେ, ସେହି କର। ଦେବୀ, ଗୁରୁଙ୍କର କଥାକୁ କେବେ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯାହା ଉପକାରୀ, ସେହି କର।”
ଦେଵାନାଂ ଦୈଵତଂ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଵିପ୍ରାଣାମଗ୍ନିର୍ବ୍ରହ୍ମ ଚ। ନାରୀଣାଂ ଦୈଵତଂ ଭର୍ତା ଲୋକାନାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଗୁରୁଃ
ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଗ୍ନି ଓ ବ୍ରହ୍ମା; ନାରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱାମୀ ଦେବତା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତ ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗୁରୁ।
ସୂତିକାଲେ ପ୍ରସୂଷ୍ଵେତି ଭଗଵାଂସ୍ତେ ପିତାଽବ୍ରଵୀତ୍। କରିଷ୍ଯାମୀତି କର୍ତଵ୍ଯଂ ତଦା ତେ ସୁକୃତଂ ଭଵେତ୍
ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ସମୟରେ, ତୁମ ପିତା, ପୂଜ୍ୟ, କହିଥିଲେ: 'ମୋ କଥା ମାନ।' ସେହି କଥା ମାନିଲେ, ତୁମର କର୍ମ ଶୁଭ ହେବ।
ପତ୍ନୀନାଂ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସାଧୁ ସାଧ୍ଵିତ୍ଯଚିନ୍ତଯତ୍।' ଗର୍ଭଂ ସୁଷାଵ ଵାମୋରୂଃ କୁମାରମମିତୌଜସମ୍
ଘରବାଡ଼ୀ ମହିଳାମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ଭାବିଲେ, 'ଭଲ, ଏହି ଭଲ।' ତାପରେ ସେ ସୁନ୍ଦର ଉରୁଅଳି ନାରୀ ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ତ୍ରିଷୁ ଵର୍ଷେଷୁ ପୂର୍ଣେଷୁ ପ୍ରାଜାଯତ ଶକୁନ୍ତଲା। ରୂପୌଦାର୍ଯଗୁଣୋପେତଂ ଦୌଷ୍ଯନ୍ତିଂ ଜନମେଜଯ
ତିନି ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲାପରେ, ଶକୁନ୍ତଳା ଦୁଷ୍ୟନ୍ତଙ୍କ ପୁଅ, ରୂପ, ଉଦାରତା ଓ ଗୁଣରେ ଉତ୍ତମ ଏକ ସନ୍ତାନକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ହେ ଜନମେଜୟ।
ଜାତେ' ତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରିକ୍ଷାତ୍ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିଃ ପପାତ ହ। ଦେଵଦୁନ୍ଦୁଭଯୋ ନେଦୁର୍ନନୃତୁଶ୍ଚାପ୍ସରୋଗଣାଃ
ସେ ଜନ୍ମ ନେବା ସମୟରେ, ଆକାଶରୁ ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି ହେଲା; ଦେବତାଙ୍କ ଢୋଳ ବାଜିଲା, ଏବଂ ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କଲେ।
ଗାଯଦ୍ଭିର୍ମଧୁରଂ ତତ୍ର ଦେଵୈଃ ଶକ୍ରୋଽଭ୍ଯୁଵାଚ ହ। ଶକୁନ୍ତଲେ ତଵ ସୁତଶ୍ଚକ୍ରଵର୍ତୀ ଭଵିଷ୍ଯତି
ସେଠାରେ ଦେବତାମାନେ ମଧୁର ଗୀତ ଗାଉଥିବାବେଳେ, ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ: 'ଶକୁନ୍ତଳା, ତୁମ ପୁଅ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିର ରାଜା ହେବ।'
ବଲଂ ତେଜଶ୍ଚ ରୂପଂ ଚ ନ ସମଂ ଭୁଵି କେନଚିତ୍। ଆହର୍ତା ଵାଜିମେଧସ୍ଯ ଶତସଙ୍ଖ୍ଯସ୍ଯ ପୌରଵଃ
ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି, ତେଜ ଓ ରୂପ ପୃଥିବୀରେ କାହା ସହିତ ମିଳିବ ନାହିଁ; ସେ, ପୌରବ, ଶତ ଟି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିବେ।
ଅନେକାରପି ସାହସ୍ରୈ ରାଜସୂଯାଦିଭିର୍ମଖୈଃ। ସ୍ଵାର୍ଥଂ ବ୍ରାହ୍ମଣସାତ୍କୃତ୍ଵା ଦକ୍ଷିଣାମମିତାଂ ଦଦତ୍
ଅନେକ ରାଜସୂୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଯଜ୍ଞ କରି, ସେ ନିଜ କାମ ସାଧିବେ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଅପାର ଦାନ ଦେବେ।
ଦେଵତାନାଂ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କଣ୍ଵାଶ୍ରମନିଵାସିନଃ। ସଭାଜଯନ୍ତଃ କଣ୍ଵସ୍ଯ ସୁତାଂ ସର୍ଵେ ମହର୍ଷଯଃ
ଦେବତାମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, କଣ୍ବ ଆଶ୍ରମରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ମହାର୍ଷିମାନେ କଣ୍ବଙ୍କ ଝିଅକୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ଶକୁନ୍ତଲା ଚ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ପରଂ ହର୍ଷମଵାପ ସା। ଦ୍ଵିଜାନାହୂଯ ମୁନିଭିଃ ସତ୍କୃତ୍ଯ ଚ ମହାଯଶାଃ
ଶକୁନ୍ତଳା ଏହି କଥା ଶୁଣି ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଡାକିଲେ ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଋଷିମାନେ ସେମାନେଙ୍କୁ ଆଦର ସହିତ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ଜାତକର୍ମାଦିସଂସ୍କାରଂ କଣ୍ଵଃ ପୁଣ୍ଯଵତାଂ ଵରଃ। ତସ୍ଯାଥ କାରଯାମାସ ଵର୍ଧମାନସ୍ଯ ଚାସକୃତ୍
ପୁଣ୍ୟବାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ କଣ୍ବ ଏହି ଶିଶୁଙ୍କ ପାଇଁ ଜନ୍ମସଂସ୍କାର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସଂସ୍କାର ସମସ୍ତ କ୍ରମେ କରାଇଲେ, ଏବଂ ଶିଶୁ ବଡ଼ ହେଉଥିବା ସମୟରେ ପୁନିପୁନି ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ କରାଇଲେ।
ଯଥାଵିଧି ଯଥାନ୍ଯାଯଂ କ୍ରିଯାଃ ସର୍ଵାସ୍ତ୍ଵକାରଯତ୍। ଦନ୍ତୈଃ ଶୁକ୍ଲୈଃ ଶିଖରିଭିଃସିଂହସଂହନନୋଽଭଵତ୍
ସେ ସମସ୍ତ ନିୟମ ଓ ନ୍ୟାୟ ଅନୁଯାୟୀ ସଂସ୍କାର କାର୍ଯ୍ୟ କରାଇଲେ। ଶିଶୁର ଦାନ୍ତ ହାତୀଦାନ୍ତ ପରି ଧଳା ହେଲା ଏବଂ ଦେହ ଶିଂହ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲା।
ଚକ୍ରାଙ୍କିତକରଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ସ୍ଵଯଂ ଵିଷ୍ଣୁରିଵାପରଃ। `ଚତୁଷ୍କିଷ୍କୁର୍ମହାତେଜା ମହାମୂର୍ଧା ମହାବଲଃ
ତାଙ୍କର ହାତରେ ଚକ୍ର ଚିହ୍ନ ଥିଲା, ଶ୍ରୀମାନ୍ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ସେ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଏକ ବିଷ୍ଣୁ ପରି ଲାଗୁଥିଲେ—ବିଶାଳ ଛାତି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
କୁମାରୋ ଦେଵଗର୍ଭାଭଃ ସ ତତ୍ରାଶୁ ଵ୍ଯଵର୍ଧତ। `ଋଷେର୍ଭଯାତ୍ତୁ ଦୁଷ୍ଯନ୍ତଃ ସ୍ମରନ୍ନୈଵାହ୍ଵଯତ୍ତଦା
ସେ ଶିଶୁ ଦେବତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ଶୀଘ୍ର ବଡ଼ ହେଲେ। କିନ୍ତୁ ଋଷିଙ୍କ ଭୟରେ ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ସେଠିକୁ ଡାକିଲେ ନାହିଁ, ଯଦିଓ ସେ ମନେ କରୁଥିଲେ।
ଗତେ କାଲେ ତୁ ମହତି ନ ସସ୍ମାର ତପୋଧନାମ୍।' ଷଡ୍ଵର୍ଷେଷୁ ତତୋ ବାଲଃ କଣ୍ଵାଶ୍ରମପଦଂ ପ୍ରତି
ଅନେକ ସମୟ ବିତିଗଲା, ରାଜା ତପସ୍ୱୀଙ୍କୁ ମନେ କଲେ ନାହିଁ। ଛଅ ବର୍ଷ ପରେ ଶିଶୁ କଣ୍ବଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଯିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଵ୍ଯାଘ୍ରାନ୍ସିଂହାନ୍ଵରାହାଂଶ୍ଚ ଵୃକାଂଶ୍ଚ ମହିଷାଂସ୍ତଥା। `ଋକ୍ଷାଂଶ୍ଚାଭ୍ଯହନଦ୍ଵ୍ଯାଲାନ୍ପଦ୍ଭ୍ଯାମାଶ୍ରମପୀଡକାନ୍
ସେ ପାଦରେ ଆଶ୍ରମକୁ ଅସୁବିଧା ଦେଉଥିବା ବାଘ, ସିଂହ, ବନ୍ଦର, ଏଠିକି ବନ୍ୟପଶୁମାନେ—ମହିଷ, ଭାଲୁକୁ ଓ ଓଲିଆ ପଶୁମାନେଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ।
ବଲାଦ୍ଭୁଜାଭ୍ଯାଂ ସଂଗୃହ୍ଯ ବଲଵାନ୍ସଂନିଯମ୍ଯ ଚ।' ବଦ୍ଧ୍ଵା ଵୃକ୍ଷେଷୁ ଦୌଷ୍ଯନ୍ତିରାଶ୍ରମସ୍ଯ ସମନ୍ତତଃ
ସେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଦୁଇହାତରେ ସେମାନେଙ୍କୁ ଧରି, ବସ କରି, ଆଶ୍ରମ ଚାରିପାଖରେ ଗଛକୁ ବାନ୍ଧିଦେଲେ।
ଆରୁରୋହ ଦ୍ରୁମାଂଶ୍ଚୈଵ କ୍ରୀଡନ୍ସ୍ମ ପରିଧାଵତି। `ଵନଂ ଚ ଲୋଡଯାମାସ ସିଂହଵ୍ଯାଘ୍ରଗଣୈର୍ଵୃତମ୍
ସେ ଗଛ ଚଢ଼ି, ଖେଳି, ଦୌଡ଼ିବାରେ ମନ ଲଗାଇଥିଲେ। ସିଂହ ଓ ବାଘ ଥିବା ଜଙ୍ଗଲରେ ସେ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଖେଳୁଥିଲେ।
ତତଶ୍ଚ ରାକ୍ଷସାନ୍ସର୍ଵାନ୍ପିଶାଚାଂଶ୍ଚ ରିପୂନ୍ରଣେ। ମୁଷ୍ଟିଯୁଦ୍ଧେନ ତାନ୍ହତ୍ଵା ଋଷୀନାରାଧଯତ୍ତଦା
ତାପରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ ଓ ପିଶାଚ ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କୁ ନିଜ ମୁଠିରେ ମାରିଦେଲେ ଏବଂ ଏଭଳି କରି ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ।
କଶ୍ଚିଦ୍ଦିତିସୁତସ୍ତଂ ତୁ ହନ୍ତୁକାମୋ ମହାବଲଃ। ଵଧ୍ଯମାନାଂସ୍ତୁ ଦୈତେଯାନମର୍ଷୀ ତଂ ସମଭ୍ଯଯାତ୍
ଦିତିର ଏକ ପୁତ୍ର, ଯିଏ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦୈତ୍ୟମାନେ ମରୁଥିବାରେ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଆସିଲେ।
ତମାଗତଂ ପ୍ରହସ୍ଯୈଵ ବାହୁଭ୍ଯାଂ ପରିଗୃହ୍ଯ ଚ। ଦୃଢଂ ଚାବଧ୍ଯ ବାହୁଭ୍ଯାଂ ପୀଡଯାମାସ ତଂ ତଦା
ସେ ଆସିବା ସମୟରେ ଶିଶୁ ହସିଲେ, ଦୁଇହାତରେ ଧରି, ଭଲଭାବେ ବାନ୍ଧିଦେଲେ ଏବଂ ତାକୁ ଦମନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।