ସା କନ୍ଯା ତପସା ତେନ ଦେହାର୍ଧେନ ଵ୍ଯଜାଯତ । ନଦୀ ଚ ରାଜନ୍ଵତ୍ସେଷୁ କନ୍ଯା ଚୈଵାଭଵତ୍ତଦା
ସେ କନ୍ୟା ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଧ ଦେହରେ ଝିଅ ହେଲେ, ଅର୍ଧ ଦେହରେ ଭେଟସ ଭୂମିରେ ଏକ ନଦୀ ହେଲେ, ରାଜା; ସେ ସମୟରେ ସେ ଏକେ ସମୟରେ ନଦୀ ଓ ଝିଅ ଥିଲେ।
ତତସ୍ତେ ତାପସାଃ ସର୍ଵେ ତପସେ ଧୃତନିଶ୍ଚଯାମ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନ୍ଯଵର୍ତଯଂସ୍ତାତ କିଂ କାର୍ଯମିତି ଚାବ୍ରୁଵନ୍
ତାପରେ ସମସ୍ତ ତପସ୍ବୀମାନେ, ତପସ୍ୟାରେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ଥିବା, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ପଛକୁ ହଟିଗଲେ ଏବଂ ପଚାରିଲେ, 'ଏଠି କଣ କରିବା ଉଚିତ?'
ତାନୁଵାଚ ତତଃ କନ୍ଯା ତପୋଵୃଦ୍ଧାନୃଷୀଂସ୍ତଦା । ନିରାକୃତାସ୍ମି ଭୀଷ୍ମେଣ ଭ୍ରଂଶିତା ପତିଧର୍ମତଃ
ତାପରେ ସେ କନ୍ୟା, ତପସ୍ୟାରେ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳି ଋଷିମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗିତ ହୋଇଛି ଏବଂ ପତିର ଧର୍ମରୁ ବଞ୍ଚିତ ହୋଇଛି।'
ଵଧାର୍ଥଂ ତସ୍ଯ ଦୀକ୍ଷା ମେ ନ ଲୋକାର୍ଥଂ ତପୋଧନାଃ । ନିହତ୍ଯ ଭୀଷ୍ମଂ ଗଚ୍ଛେଯଂ ଶାନ୍ତିମିତ୍ଯେଵ ନିଶ୍ଚଯଃ
'ମୋର ଏହି ତପସ୍ୟା ଲୋକ ଲାଗି ନୁହେଁ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ; ମୋର ଏକମାତ୍ର ନିଶ୍ଚୟ — ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ମାରି, ଶାନ୍ତି ପାଇବି।'
ଯତ୍କୃତେ ଦୁଃଖଵସତିମିମାଂ ପ୍ରାପ୍ତଽସ୍ମି ଶାଶ୍ଵତୀମ୍ । ପତିଲୋକାଦ୍ଵିହୀନା ଚ ନୈଵ ସ୍ତ୍ରୀ ନ ପୁମାନିହ
'ଯାହା ପାଇଁ ମୁଁ ଏହି ଅବିରତ ଦୁଃଖରେ ପହଞ୍ଚିଛି — ପତିର ଲୋକରୁ ବଞ୍ଚିତ, ଏଠି ମୁଁ ନା ଝିଅ, ନା ପୁରୁଷ।'
ନାହତ୍ଵା ଯୁଧି ଗାଙ୍ଗେଯଂ ନିଵର୍ତିଷ୍ଯେ ତପୋଧନାଃ । ଏଷ ମେ ହୃଦି ସଂକଲ୍ପୋ ଯଦିଦଂ କଥିତଂ ମଯା
'ଯୁଦ୍ଧରେ ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ମାରିନଥିଲେ, ମୁଁ ପଛକୁ ହଟିବି ନାହିଁ, ହେ ତପସ୍ବୀମାନେ। ଏହି ମୋର ହୃଦୟର ନିଶ୍ଚୟ, ଯାହା ମୁଁ କହିଛି।'
ସ୍ତ୍ରୀଭାଵେ ପରିନିର୍ଵିଣ୍ଣା ପୁଂସ୍ତ୍ଵାର୍ଥେ କୃତନିଶ୍ଚଯା । ଭୀଷ୍ମେ ପ୍ରତିଚିକୀର୍ଷାମି ନାସ୍ମି ଵାର୍ଯେତି ଵୈ ପୁନଃ
'ନାରୀ ଭାବରେ ମୋର ମନ ଅତି ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ପୁରୁଷତ୍ୱ ପାଇଁ ମୁଁ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରିଛି। ମୁଁ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ପ୍ରତିହତ କରିବାକୁ ଚାହେଁ; ଆଉ ମୋତେ କେହି ରୋକିପାରିବେ ନାହିଁ।'
ତାଂ ଦେଵୋ ଦର୍ଶଯାମାସ ଶୂଲପାଣିରୁମାପତିଃ । ମଧ୍ଯେ ତେଷାଂ ମହାର୍ଷୀଣାଂ ସ୍ଵେନ ରୂପେଣ ତାପସୀମ୍
ସେତେବେଳେ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଉମାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଦେବାଦିଦେବ ଶିବ, ସେ ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ତାଙ୍କର ନିଜ ରୂପରେ, ତପସ୍ୟାରତା କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦେଲେ।
ଛନ୍ଦ୍ଯମାନା ଵରେଣାଥ ସା ଵଵ୍ରେ ମତ୍ପରାଜଯମ୍ । ହନିଷ୍ଯସୀତି ତାଂ ଦେଵଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମନସ୍ଵିନୀମ୍
ବର ମାଗିବାକୁ କହିଲେ, ସେ ମୋର ପରାଜୟ ଚାହିଲେ; ତେବେ ଦେବତା ସେ ଦୃଢ଼ ମନବଳିକୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ମାରିପାରିବ।'
ତତଃ ସା ପୁନରେଵାଥ କନ୍ଯା ରୁଦ୍ରମୁଵାଚ ହ। ଉପପଦ୍ଯେତ୍କଥଂ ଦେଵ ସ୍ତ୍ରିଯା ଯୁଧି ଜଯୋ ମମ
ତାପରେ ସେ କନ୍ୟା ପୁଣି ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ହେ ଦେବ, ଏକ ଝିଅ ହୋଇ ମୋତେ କିପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟ ମିଳିପାରିବ?'
ସ୍ତ୍ରୀଭାଵେନ ଚ ମେ ଗାଢଂ ମନଃ ଶାନ୍ତମୁମାପତେ । ପ୍ରତିଶ୍ରୁତଶ୍ଚ ଭୂତେଶ ତ୍ଵଯା ଭୀଷ୍ମପରାଜଯଃ
'ନାରୀ ଭାବରେ ମୋର ମନ ଶାନ୍ତ ଅଛି, ହେ ଉମାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ; କିନ୍ତୁ ଭୂତମାନଙ୍କ ନାଥ, ଆପଣ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ପରାଜୟ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଛନ୍ତି।'
ଯଥା ସ ସତ୍ଯୋ ଭଵତି ତଥା କୁରୁ ଵୃଷଧ୍ଵଜ । ଯଥା ହନ୍ଯାଂ ସମାଗମ୍ଯ ଭୀଷ୍ମଂ ଶାନ୍ତନଵଂ ଯୁଧି
'ହେ ବୃଷଧ୍ୱଜ, ଏହି ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ସତ୍ୟ ହେଉ, ଯେପରି ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ମାରିପାରିବି।'
ତାମୁଵାଚ ମହାଦେଵଃ କନ୍ଯାଂ କିଲ ଵୃଷଧ୍ଵଜଃ । ନ ମେ ଵାଗମୃତଂ ପ୍ରାହ ସତ୍ଯଂ ଭଦ୍ରେ ଭଵିଷ୍ଯସି
ତେବେ ବୃଷଧ୍ୱଜ ମହାଦେବ, ସେ କନ୍ୟାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋର କଥା କେବେ ମିଥ୍ୟା ହୁଏନାହିଁ; ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ସଫଳ ହେବ।'
ହନିଷ୍ଯସି ରଣେ ଭୀଷ୍ମଂ ପୁରୁଷତ୍ଵଂ ଚ ଲପ୍ସ୍ଯତି ।। ସ୍ମରିଷ୍ଯସି ଚ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଦେହମନ୍ଯଂ ଗତା ସତୀ
'ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ମାରିପାରିବ, ଏବଂ ପୁରୁଷତ୍ୱ ଲାଭ କରିବ। ତୁମେ ଅନ୍ୟ ଦେହ ନେଇଲେ, ଏ ସବୁ କଥା ମନେ ପଡ଼ିବ।'
ଦ୍ରୁପଦସ୍ଯ କୁଲେ ଜାତା ଭଵିଷ୍ଯସି ମହାରଥଃ। ଶୀଘ୍ରାସ୍ତ୍ରଶ୍ଚିତ୍ରଯୋଧୀ ଚ ଭଵିଷ୍ଯସି ସୁସଂମତଃ
ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ତୁମେ ଏକ ମହାବୀର ରଥୀ ହେବା। ତୁମେ ଶସ୍ତ୍ରଚଳନରେ ଦ୍ରୁତ ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଦ୍ଭୁତ ହେବା, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ମାନିତ ହେବା।
ଯଥୋକ୍ତମେଵ କଲ୍ଯାଣି ସର୍ଵମେତଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତି। ଭଵିଷ୍ଯସି ପୁମାନ୍ପଶ୍ଚାତ୍କସ୍ମାଚ୍ଚିତ୍କାଲପର୍ଯଯାତ୍
ଓ ଶୁଭେ, ମୁଁ ଯେପରି କହିଛି, ସେହିପରି ସବୁଠି ଘଟିବ। କିଛି ସମୟ ପରେ ତୁମେ ପୁରୁଷ ହେବା।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମହାଦେଵଃ କପର୍ଦୀ ଵୃଷଭଧ୍ଵଜଃ। ପଶ୍ଯତାମେଵ ଵିପ୍ରାଣାଂ ତତ୍ରୈଵାନ୍ତରଧୀଯତ
ଏପରି କହି, ଜଟାଧାରୀ, ବୃଷଭଧ୍ୱଜ ମହାଦେବ, ସେଠାରେ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
ତତଃ ସା ପଶ୍ଯତାଂ ତେଷାଂ ମହର୍ଷୀଣାମନିନ୍ଦିତା । ସମାହୃତ୍ଯ ଵନାତ୍ତସ୍ମାତ୍କାଷ୍ଠାନି ଵରଵର୍ଣିନୀ
ତାପରେ, ସେ ଦୋଷରହିତା ମହିଳା, ମହାର୍ଷିମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ସେଇ ଅରଣ୍ୟରୁ କାଠ ଆଣିଲେ।
ଚିତାଂ କୃତ୍ଵା ସୁମହତୀଂ ପ୍ରଦାଯ ଚ ହୁତାଶନମ୍ । ପ୍ରଦୀପ୍ତେଽଗ୍ନୌ ମହାରାଜ ରୋଷଦୀପ୍ତେନ ଚେତସା
ସେ ଏକ ବଡ଼ ଚିତା ତିଆରି କଲେ, ତାହାକୁ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିକୁ ଦେଲେ, ଓ ରାଜା, କ୍ରୋଧରେ ପୁରିଥିବା ମନସହିତ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଉକ୍ତ୍ଵା ଭୀଷ୍ମଵଧାଯେତି ପ୍ରଵିଵେଶ ହୁତାଶନମ୍ । ଜ୍ଯେଷ୍ଠା କାଶିସୁତା ରାଜନ୍ଯମୁନାମଭିତୋ ନଦୀମ୍
‘ଏହା ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ବଧ ପାଇଁ’ ବୋଲି କହି, କାଶୀରାଜଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ କନ୍ୟା ରାଜାମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ଯମୁନା ନଦୀର କୂଳରେ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
କଥଂ ଶିଖଣ୍ଡୀ ଗାଙ୍ଗେଯ କନ୍ଯାଂ ଭୂତ୍ଵା ପୁରା ତଦା। ପୁରୁଷୋଽଭୂଦ୍ଯୁଧିଶ୍ରେଷ୍ଠ ତନ୍ମେ ବ୍ରୂହି ପିତାମହ
ଶିଖଣ୍ଡୀ ପୂର୍ବେ କିପରି ଗଙ୍ଗାଜନ୍ମା କନ୍ୟା ଥିଲେ ଓ ପରେ ପୁରୁଷ ହେଲେ, ହେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହା ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ, ପିତାମହ।
ଭାର୍ଯା ତୁ ତସ୍ଯ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଦ୍ରୁପଦସ୍ଯ ମହୀପତେଃ। ମହିଷୀ ଦଯିତା ହ୍ଯାସୀଦପୁତ୍ରା ଚ ଵିଶାଂପତେ
ହେ ରାଜା, ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ରାଣୀ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ନିରସନ୍ତାନ ଥିଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନେଵ କାଲେ ତୁ ଦ୍ରୁପଦୋ ଵୈ ମହୀପତିଃ। ଅପତ୍ଯାର୍ଥେ ମହାରାଜ ତୋଷଯାମାସ ଶଙ୍କରମ୍
ଏହି ସମୟରେ, ଦ୍ରୁପଦ ରାଜା ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଇଚ୍ଛା କରି, ମହାଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ଅସ୍ମାଦ୍ଵଧାର୍ଥଂ ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ତପୋ ଘୋରଂ ସମାସ୍ଥିତଃ। ଋତେ କନ୍ଯାଂ ମହାଦେଵ ପୁତ୍ରୋ ମେସ୍ଯାଦିତି ବ୍ରୁଵନ୍
ଶତ୍ରୁଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସେ ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ, ‘ମହାଦେବ, ଝିଅ ଛାଡ଼ି ମୋତେ ପୁଅ ଦିଅ’ ବୋଲି କହି।
ଭଗଵନ୍ପୁତ୍ରମିଚ୍ଛାମି ଭୀଷ୍ମଂ ପ୍ରତିଚିକୀର୍ଷଯା । ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଦେଵଦେଵେନ ସ୍ତ୍ରୀପୁମାଂସ୍ତେ ଭଵିଷ୍ଯତି
‘ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ବିରୋଧରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ମୁଁ ପୁଅ ଚାହେଁ’ ବୋଲି ଦ୍ରୁପଦ କହିଲେ। ତେବେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, ‘ଏକ ଝିଅ ହେବେ, ଯିଏ ପରେ ପୁରୁଷ ହେବେ।’
ନିଵର୍ତସ୍ଵ ମହୀପାଲ ନୈତଞ୍ଜାତ୍ଵନ୍ଯଥା ଭଵେତ୍ । ସ ତୁ ଗତ୍ଵା ଚ ନଗରଂ ଭାର୍ଯାମିଦମୁଵାଚ ହ
‘ହେ ରାଜା, ତୁମେ ଫେରିଯାଅ; ଏହା ଅନ୍ୟଭାବେ ହେବ ନାହିଁ’ ବୋଲି ଦେବତା କହିଲେ। ତାପରେ ସେ ନଗରକୁ ଯାଇ, ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
କୃତୋ ଯତ୍ନୋ ମହାଦେଵସ୍ତପସାଽଽରାଧିତୋ ମଯା । କନ୍ଯା ଭୂତ୍ଵା ପୁମାନ୍ଭାଵୀ ଇତି ଚୋକ୍ତୋସ୍ମି ଶଂଭୁନା
‘ମୁଁ ବଡ଼ ଚେଷ୍ଟା କରି ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ମହାଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଛି; ଶମ୍ଭୁ ମୋତେ କହିଛନ୍ତି, ଏକ ଝିଅ ଜନ୍ମ ନେବେ, ଯିଏ ପରେ ପୁରୁଷ ହେବେ।’
ପୁନଃ ପୁନର୍ଯାଚ୍ଯମାନୋ ଦିଷ୍ଟମିତ୍ଯବ୍ରଵୀଚ୍ଛିଵଃ । ନତଦନ୍ଯଚ୍ଚ ଭଵିତା ଭଵିତଵ୍ଯଂ ହି ତତ୍ତଥା
ପୁନିପୁନି ଅନୁରୋଧ କଲେ ମଧ୍ୟ, ଶିବ କହିଲେ, ‘ଏହି ଭାଗ୍ୟ ଲିଖାଯାଇଛି; ଏହା ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି ହେବ ନାହିଁ। ଯାହା ହେବାକୁ ଥିବା, ସେହିପରି ହେବ।’
ତତଃ ସା ନିଯତା ଭୂତ୍ଵା ଋତୁକାଲେ ମନସ୍ଵିନୀ । ପତ୍ନୀ ଦ୍ରୁପଦରାଜସ୍ଯ ଦ୍ରୁପଦଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ହ
ତାପରେ, ସେ ନିୟମିତ ଓ ବୁଦ୍ଧିମତୀ ଭାବେ, ଠିକ୍ ସମୟରେ, ଦ୍ରୁପଦ ରାଜାଙ୍କ ସହ ଦାମ୍ପତ୍ୟ ମିଳନ କଲେ।
ଲେଭେ ଗର୍ଭଂ ଯଥାକାଲଂ ଵିଧିଦୃଷ୍ଟେନ କର୍ମଣା । ପାର୍ଷତସ୍ଯ ମହୀପାଲ ଯଥା ମାଂ ନାରଦୋଽବ୍ରଵୀତ୍
ଠିକ୍ ସମୟରେ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ସେ ଗର୍ଭଧାରଣ କଲେ, ହେ ରାଜା, ଯେପରି ନାରଦ ମୋତେ କହିଥିଲେ।