ତତୋ ମହେନ୍ଦ୍ରଂ ସହିତୈରମୁନିଭିର୍ଭୃଗୁସତ୍ତମଃ । ଯଥାଽଽଗତଂ ତଥା ସୋଽଗନ୍ମାମୁପାମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଭାରତ
ତାପରେ, ହେ ଭୃଗୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ସହିତ ମହେନ୍ଦ୍ର ପାଖକୁ, ଯେପରି ଆସିଥିଲି, ସେପରି ଯାଇଲି, ହେ ଭାରତ।
ତତୋ ରଥଂ ସମାରୁହ୍ଯ ସ୍ତୂଯମାନୋ ଦ୍ଵିଜାତିଭିଃ । ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ନଗରଂ ମାତ୍ରେ ସତ୍ଯଵତ୍ଯୈ ନ୍ଯଵେଦଯମ୍
ତାପରେ, ମୁଁ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମୋତେ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିବାବେଳେ, ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ସତ୍ୟବତୀ ମାତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କଥା କହିଲି।
ଯଥାଵୃତ୍ତଂ ମହାରାଜ ସା ଚ ମାଂ ପ୍ରତ୍ଯନନ୍ଦତ। ପୁରୁଷାଂଶ୍ଚାଦିଶଂ ପ୍ରାଜ୍ଞାନ୍କନ୍ଯାଵୃତ୍ତାନ୍ତକର୍ମଣି
ଯେପରି ଘଟିଥିଲା, ହେ ମହାରାଜ, ସେ ମୋତେ ଆନନ୍ଦରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ଏବଂ ସେ କନ୍ୟାଙ୍କ ବ୍ୟବହାର ବିଷୟରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକମାନେକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ।
ଦିଵସେ ଦିଵସେ ହ୍ଯସ୍ଯା ଗତିଜଲ୍ପିତଚେଷ୍ଟିତମ୍ । ପ୍ରତ୍ଯାହରଂଶ୍ଚ ମେ ଯୁକ୍ତାଃ ସ୍ଥିତାଃ ପ୍ରିଯହିତେ ସଦା
ପ୍ରତିଦିନ, ଯେଉଁମାନେ ମୋର ଭଲ ପାଇଁ ଚେତନ୍ ଥିଲେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଚଳାଚଳ, କଥାବାର୍ତ୍ତା ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟ ମୋତେ ଖବର ଦେଉଥିଲେ।
ଯଦୈଵ ହି ଵନଂ ପ୍ରାଯାତ୍ସା କନ୍ଯା ତପସେ ଧୃତା। ତଦୈଵ ଵ୍ଯଥିତୋ ଦୀନୋ ଗତଚେତା ଇଵାଭଵମ୍
ଯେତେବେଳେ ସେଇ କନ୍ୟା ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପରେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ମନମରା ହୋଇଗଲି, ମନ ହରାଇଥିବା ପରି।
ନ ହି ମାଂ କ୍ଷତ୍ରିଯଃ କଶ୍ଚିଦ୍ଵୀର୍ଯେଣ ଵ୍ଯଜଯଦ୍ଯୁଧି । ଋତେ ବ୍ରହ୍ମଵିଦସ୍ତାତ ତପସା ସଂଶିତଵ୍ରତାତ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ କୌଣସି କ୍ଷତ୍ରିୟ ମୋତେ ପ୍ରଭାବରେ କେବେ ପରାଜିତ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, କେବଳ ତପସ୍ୟାରେ ଦୃଢ଼ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବ୍ୟତୀତ।
ଅପି ଚୈତନ୍ମଯା ରାଜନ୍ନାରଦେଽପି ନିଵେଦିତମ୍ । ଵ୍ଯାସେ ଚୈଵ ତଥା କାର୍ଯଂ ତୌ ଚୋଭୌ ମାମଵୋଚତାମ୍
ଏହି କଥା, ହେ ରାଜା, ମୁଁ ନାରଦ ଏବଂ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜଣାଇଥିଲି; ସେମାନେ ଦୁଇଜଣେ ମୋତେ ଏହି ବିଷୟରେ ଉପଦେଶ ଦେଲେ।
ନ ଵିଷାଦସ୍ତ୍ଵଯା କାର୍ଯୋ ଭୀଷ୍ମ କାଶିସୁତାଂ ପ୍ରତି। ଦୈଵଂ ପୁରୁଷକାରେଣ କୋ ନିଵର୍ତିତୁମୁତ୍ସହେତ୍
ଭୀଷ୍ମ, କାଶୀର ରାଜକୁମାରୀ ବିଷୟରେ ତୁମେ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଦୈବତାଳିକୁ ମାନବୀୟ ପ୍ରୟାସରେ କିଏ ରୋକିପାରିବ?
ସା କନ୍ଯା ତୁ ମହାରାଜ ପ୍ରଵିଶ୍ଯାଶ୍ରମମଣ୍ଡଲମ୍ । ଯମୁନାତୀରମାଶ୍ରିତ୍ଯ ତପସ୍ତେପେଽତିମାନୁଷମ୍
ହେ ରାଜା, ସେ କନ୍ୟା ଆଶ୍ରମ ମଣ୍ଡଳରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଯମୁନା ତଟରେ ବସି, ମାନବ ସୀମାକୁ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘି ଦୁଃସାଧ୍ୟ ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ନିରାହାରା କୃଶା ରୂକ୍ଷା ଜଟିଲା ମଲପଙ୍କିନୀ । ଷଣ୍ମାସାନ୍ଵାଯୁଭକ୍ଷା ଚ ସ୍ଥାଣୁଭୂତା ତପୋଧନା
ସେ ଉପବାସରେ, ଦେହରେ ହଡ଼ା, କଠିନ, ଜଟାଧାରୀ ଓ ମଳରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲେ। ଛଅ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେବଳ ପବନ ଖାଇ ଅଡ଼ିଗ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ତପୋବଳ ଅତ୍ୟଧିକ ଥିଲା।
ଯମୁନାଜଲମାଶ୍ରିତ୍ଯ ସଂଵତ୍ସରମଥାଽପରମ୍ । ଉଦଵାସଂ ନିରାହାରା ପାରଯାମାସ ଭାମିନୀ
ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଯମୁନା ଜଳରେ ନିର୍ଭର କରି, ଖାଦ୍ୟ ଛାଡ଼ି, କେବଳ ପାଣି ପିଇ ଜୀବନ ଧାରଣ କଲେ।
ଶୀର୍ଣପର୍ଣେନ ଚୈକେନ ପାରଯାମାସ ସା ପରମ୍ । ସଂଵତ୍ସରଂ ତୀଵ୍ରକୋପା ପାଦାଙ୍ଗୁଷ୍ଠାଗ୍ରଧିଷ୍ଠିତା
ଏକ ଶୁଷ୍କ ପତ୍ର ଛାଡ଼ି, ଏକ ବର୍ଷ ତାଙ୍କର ଜୀବନ ଚାଲିଥିଲା। ତିବ୍ର କ୍ରୋଧରେ, ପାଦ ଅଙ୍ଗୁଠିର ଟିପରେ ଦଢ଼ ହୋଇ ଦଁଡାଇ ରହିଥିଲେ।
ଏଵଂ ଦ୍ଵାଦଶ ଵର୍ଷାଣି ତାପଯାମାସ ରୋଦସୀ । ନିଵର୍ତ୍ଯମାନାପି ଚ ସା ଜ୍ଞାତିଭିର୍ନୈଵ ଶକ୍ଯତେ
ଏଭଳି ଭାବେ, ସେ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଧରି ଭୂମି ଓ ଆକାଶକୁ ତପସ୍ୟାରେ ତାପିଲେ। ତାଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟମାନେ ବଞ୍ଚାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ମାନିଲେ ନାହିଁ।
ତତୋଽଗମଦ୍ଵତ୍ସଭୂମିଂ ସିଦ୍ଧଚାରଣସେଵିତାମ୍ । ଆଶ୍ରମଂ ପୁଣ୍ଯଶୀଲାନାଂ ତାପସାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍
ତାପରେ ସେ ଗଈଲେ ବତ୍ସଭୂମିକୁ, ଯେଉଁଠାରେ ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ବସିଥାନ୍ତି, ଏବଂ ଶୁଭ ଚରିତ୍ର ତାପସମାନେ ଥିବା ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମକୁ।
ତତ୍ର ପୁଣ୍ଯେଷୁ ତୀର୍ଥେଷୁ ସାଽଽପ୍ଲୁତାଙ୍ଗୀ ଦିଵାନିଶମ୍ । ଵ୍ଯଚରତ୍କାଶିକନ୍ଯା ସା ଯଥାକାମଵିଚାରିଣୀ
ସେଠାରେ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକରେ, ସେ କାଶୀର କନ୍ୟା ଦିନ ଓ ରାତି ଦେହ ଡୁବାଇ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଘୁରୁଥିଲେ।
ନନ୍ଦାଶ୍ରମେ ମହାରାଜ ତଥୋଲୂକାଶ୍ରମେ ଶୁଭେ । ଚ୍ଯଵନସ୍ଯାଶ୍ରମେ ଚୈଵ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସ୍ଥାନ ଏଵ ଚ
ହେ ରାଜା, ନନ୍ଦ ଆଶ୍ରମରେ, ଉଲୂକଙ୍କର ଶୁଭ ଆଶ୍ରମରେ, ଚ୍ୟବନଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅବସ୍ଥାନରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଯାଇଥିଲେ।
ତ୍ରଯାଗେ ଦେଵଯଜନେ ଦେଵାରଣ୍ଯେଷୁ ଚୈଵ ହ । ଭୋଗଵତ୍ଯାଂ ମହାରାଜ କୌଶିକସ୍ଯାଶ୍ରମେ ତଥା
ତିନି ପ୍ରକାର ଯଜ୍ଞ, ଦେବତାଙ୍କୁ ନିବେଦିତ ହୋମ, ଦେବବନରେ ଏବଂ ଭୋଗବତୀରେ କୌଶିକଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ମଧ୍ୟ, ହେ ରାଜା, ସେ ଯାଇଥିଲେ।
ମାଣ୍ଡଵ୍ଯସ୍ଯାଶ୍ରମେ ରାଜନ୍ଦିଲୀପସ୍ଯାଶ୍ରମେ ତଥା । ରାମହ୍ରଦେ ଚ କୌରଵ୍ଯ ପୈଲଗର୍ଗସ୍ଯ ଚାଶ୍ରମେ
ମାଣ୍ଡବ୍ୟଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ, ଦିଲୀପଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ, ରାମସରୋବରରେ, ପୈଳ ଓ ଗର୍ଗଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଯାଇଥିଲେ।
ଏତେଷୁ ତୀର୍ଥେଷୁ ତଦା କାଶିକନ୍ଯା ଵିଶାଂପତେ । ଆପ୍ଲାଵଯତ ଗାତ୍ରାଣି ଵ୍ରତମାସ୍ଥାଯ ଦୁଷ୍କରମ୍
ହେ ରାଜା, ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକରେ କାଶୀର କନ୍ୟା ନିଜ ଦେହକୁ ସ୍ନାନ କରାଇ, ଦୁଃସାଧ୍ୟ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ।
ତାମବ୍ରଵୀଚ୍ଚ କୌରଵ୍ଯ ମମ ମାତା ଜଲେ ସ୍ଥିତା । କିମର୍ଥଂ କ୍ଲିଶ୍ଯସେ ଭଦ୍ରେ ତଥ୍ଯମେଵ ଵଦସ୍ଵ ମେ
ତାପରେ, ହେ କୌରବ, ମୋର ମାଆ ଜଳରେ ଦଁଡାଇ ଥିବାବେଳେ, ସେଠାରେ ତାକୁ ପଚାରିଲେ: 'ହେ ସୁଭାଗ୍ୟବତୀ, କାହିଁକି ଏଭଳି ଦୁଃଖ ସହୁଛ? ସତ୍ୟ କହ।'
ସୈନାମଥାବ୍ରଵୀଦ୍ରାଜନ୍କୃତାଞ୍ଜଲିରନିନ୍ଦିତା ଭୀଷ୍ମେଣ ସମରେ ରାମୋ ନିର୍ଜିତଶ୍ଚାରୁଲୋଚନି
ସେନା ତାପରେ ହେ ରାଜା, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଭାବେ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ: 'ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାମ ପରାଜିତ ହୋଇଥିଲେ, ହେ ସୁନ୍ଦର ନୟନବତୀ।'
କୋଽନ୍ଯସ୍ତମୁତ୍ସହେଞ୍ଜେତୁମୁଦ୍ଯତେଷୁଂ ମହୀପତିଃ । ସାହଂ ଭୀଷ୍ମଵିନାଶାଯ ତପସ୍ତପ୍ସ୍ଯେ ସୁଦାରୁଣମ୍
'ଅନ୍ୟ କେଉଁ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିପାରିବେ? ତେଣୁ ମୁଁ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ଅତି କଠିନ ତପସ୍ୟା କରିବି।'
ଵିଚରାମି ମହୀଂ ଦେଵି ଯଥା ହନ୍ଯାମହଂ ନୃପମ୍ । ଏତଦ୍ଵ୍ରତଫଲଂ ଦେଵି ପରମସ୍ମିନ୍ଯଥା ହି ମେ
'ମୁଁ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଘୁରୁଛି, ହେ ଦେବୀ, ଯେଉଁଠି ମୁଁ ସେଇ ରାଜାକୁ ହତ୍ୟା କରିପାରିବି; ଏହି ମୋ ବ୍ରତର ଫଳ, ମୋ ଇଚ୍ଛା ଏହି।'
ତତୋଽବ୍ରଵୀତ୍ସାଗରଗା ଜିହ୍ମଂ ଚରସି ଭାମିନି। ନୈଷ କାମୋଽନଵଦ୍ଯାଙ୍ଗି ଶକ୍ଯଃ ପ୍ରାପ୍ତୁଂ ତ୍ଵଯାଽବଲେ
ତାପରେ ସାଗରଜା ନଦୀ କହିଲେ: 'ହେ ଭାମିନୀ, ତୁମେ ଏହିପରି ବାକୁଡ଼ା ଚଳିଛ; ଏହି ଇଚ୍ଛା, ହେ ନିର୍ମଳ ଅଙ୍ଗବତୀ, ତୁମେ ଶକ୍ତିହୀନ ଥିବାରୁ ପୂରଣ ହେବ ନାହିଁ।'
ଯଦି ଭୀଷ୍ମଵିନାଶାଯ କାଶ୍ଯେ ଚରସି ଵୈ ଵ୍ରତମ୍। ଵ୍ରତସ୍ଥା ଚ ଶରୀରଂ ତ୍ଵଂ ଯଦି ନାମ ଵିମୋକ୍ଷ୍ଯସି
'ଯଦି ତୁମେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ଏହି ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଛ, ଏବଂ ବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ ରହି ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଉଛ—'
ନଦୀ ଭଵିଷ୍ଯସି ଶୁଭେ କୁଟିଲା ଵାର୍ଷିକୋଦକା। ଦୁସ୍ତୀର୍ଥା ନ ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯା ଵାର୍ଷିକୀ ନାଷ୍ଟମାସିକୀ
'ତେବେ ହେ ଶୁଭେ, ତୁମେ ଏକ ନଦୀ ହେବ; ତୁମେ ବାକୁଡ଼ା ଓ ବର୍ଷାକାଳରେ ମାତ୍ର ଜଳ ଥିବା, ଦୁର୍ଗମ ତୀର୍ଥ ହେବ; ତୁମେ ସଦା ପ୍ରବାହମାନ ନଦୀ ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ ହେବ ନାହିଁ, ବରଂ ବର୍ଷାକାଳୀନ ନଦୀ ଭାବେ ଅବିରତ ନ ଥିବ।'
ଭୀମଗ୍ରାହଵତୀ ଘୋରା ସର୍ଵଭୂତଭଯଂକରୀ । ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତତୋ ରାଜନ୍କାଶିକନ୍ଯାଂ ନ୍ଯଵର୍ତତ
ଭୟଙ୍କର ଧାରା ଥିବା ଏକ ନଦୀ ପରି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇଥିବା, ଏପରି କଥା କହି ରାଜା, କାଶୀର କନ୍ୟା ସେଠାରୁ ପଛକୁ ଫେରିଗଲେ।
ମାତା ମମ ମହାଭାଗା ସ୍ମଯମାନେଵ ଭାମିନୀ । କଦାଚିଦଷ୍ଟମେ ମାସି କଦାଚିଦ୍ଦଶମେ ତଥା। ନ ପ୍ରାଶ୍ନୀତୋଦକମପି ପୁନଃ ସା ଵରଵର୍ଣିନୀ
ମୋର ମାଆ, ଭାଗ୍ୟଶାଳି ଏବଂ ହସୁଥିବା, କେବେ ଅଷ୍ଟମ ମାସରେ, କେବେ ଦଶମ ମାସରେ, ପୁଣି କେବେ ମଧୁର ଜଳ ମଧ୍ୟ ପିଇନଥିଲେ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ।
ସା ଵତ୍ସଭୂମିଂ କୌରଵ୍ଯ ତୀର୍ଥଲୋଭାତ୍ତତସ୍ତତଃ । ପତିତା ପରିଧାଵନ୍ତୀ ପୁନଃ କାଶିପତେଃ ସୁତା
କାଶୀର ରାଜାଙ୍କର ଝିଅ, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଆଗ୍ରହରେ, ଭିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ଦୌଡ଼ିବା ଲାଗି, ଭେଟସ ଭୂମିରେ ଘୁରୁଥିଲେ।
ସା ନଦୀ ଵତ୍ସଭୂମ୍ଯାଂ ତୁ ପ୍ରଥିତାମ୍ବେତି ଭାରତ । ଵାର୍ଷିକୀ ଗ୍ରାହବହୁଲା ଦୁସ୍ତୀର୍ଥା କୁଟିଲା ତଥା
ହେ ଭାରତ, ଭେଟସ ଭୂମିରେ ସେ ନଦୀ 'ଅମ୍ବା' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲା — ବର୍ଷାକାଳରେ ବଡ଼ ହୋଇଯାଏ, ଅନେକ ମଗର ଥାଏ, ପାରହେବା କଷ୍ଟକର ଏବଂ ବାଙ୍କା ହୋଇ ଯାଏ।