ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷମେତଲ୍ଲୋକାନାଂ ସର୍ଵେଷାମେଵ ଭାମିନି । ଯଥାଶକ୍ତ୍ଯା ମଯା ଯୁଦ୍ଧଂ କୃତଂ ଵୈ ପୌରୁଷଂ ପରମ୍
ଏହି କଥା ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ପଷ୍ଟ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ମୁଁ ମୋ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଦେଇ ଯୁଦ୍ଧ କରିଛି, ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭାବ ଦେଖାଇଛି।
ନ ଚୈଵମପି ଶକ୍ନୋମି ଭୀଷ୍ମଂ ଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂ ଵରମ୍ । ଵିଶେଷଯିତୁମତ୍ଯର୍ଥମୁତ୍ତମାସ୍ତ୍ରାଣି ଦର୍ଶଯନ୍
ତଥାପି, ମୁଁ ଏତେ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ, ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିଲିନି, ଯଦିଓ ମୁଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଅସ୍ତ୍ର ଦେଖାଇଛି।
ଏଷା ମେ ପରମା ଶକ୍ତିରେତନ୍ମେ ପରମଂ ବଲମ୍ । ଯଥେଷ୍ଟଂ ଗମ୍ଯତାଂ ଭଦ୍ରେ କିମନ୍ଯଦ୍ଵା କରୋମି ତେ
ଏହିଏ ମୋର ସର୍ବାଧିକ ଶକ୍ତି, ଏହିଏ ମୋର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବଳ। ହେ ଭଦ୍ରେ, ତୁମେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଯାଅ, ମୁଁ ଆଉ କଣ କରିପାରିବି?
ଭୀଷ୍ମମେଵ ପ୍ରପଦ୍ଯସ୍ଵ ନ ତେଽନ୍ଯା ଵିଦ୍ଯତେ ଗତିଃ । ନିର୍ଜିତୋ ହ୍ଯସ୍ମି ଭୀଷ୍ମେଣ ମହାସ୍ତ୍ରାଣି ପ୍ରମୁଞ୍ଚତା
ତୁମେ କେବଳ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କର, ତୁମ ପାଇଁ ଆଉ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ। ମୁଁ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ଯିଏ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ର ଚଳାଇଲେ, ପରାଜିତ ହୋଇଛି।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତତୋ ରାମୋ ଵିନିଃଶ୍ଵସ୍ଯ ମହାମନାଃ । ତୂଷ୍ମୀମାସୀତ୍ତତଃ କନକ୍ଯା ପ୍ରୋଵାଚ ଭୃଗୁନନ୍ଦନମ୍
ଏଭଳି କହି, ମହାତ୍ମା ରାମ ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଲେ ଏବଂ ନିରବ ହେଲେ; ତାପରେ ସେଇ କନ୍ୟା ଭୃଗୁବଂଶୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଭଗଵନ୍ନେଵମେଵୈତଦ୍ଯଥାଽଽହ ଭଗଵାଂସ୍ତଥା । ଅଜେଯୋ ଯୁଧି ଭୀଷ୍ମୋଽଯମପି ଦେଵୈରୁଦାରଧୀଃ
ଭଗବନ୍, ଆପଣ ଯେପରି କହିଛନ୍ତି, ଏହିଏ ସତ୍ୟ। ଉଦାର ମନ ଭୀଷ୍ମ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଜୟ।
ଯଥାଶକ୍ତି ଯଥୋତ୍ସାହଂ ମମ କାର୍ଯଂ କୃତଂ ତ୍ଵଯା । ଅନିଵାର୍ଯଂ ରଣେ ଵୀର୍ଯମସ୍ତ୍ରାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ
ମୋ ପାଇଁ ଆପଣ ଯେତେ ଶକ୍ତି ଏବଂ ଉତ୍ସାହ ଦେଖେଇପାରିଥିଲେ, ସେସବୁ କରିଛନ୍ତି। ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଅପରାଜେୟ।
ନେ ଚୈଵ ଶକ୍ଯତେ ଯୁଦ୍ଧେ ଵିଶେଷଯିତୁମନ୍ତତଃ । ନ ଚାହମେନଂ ଯାସ୍ଯାମି ପୁନର୍ଭୀଷ୍ମଂ କଥଂଚନ
ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ କେହି ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ଏବଂ ମୁଁ ଆଉ କେବେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବି ନାହିଁ।
ଗମିଷ୍ଯାମି ତୁ ତତ୍ରାହଂ ଯତ୍ର ଭୀଷ୍ମଂ ତପୋଧନ । ସମରେ ପାତଯିଷ୍ଯାମି ସ୍ଵଯମେଵ ଭୃଗୂଦ୍ଵହ
ତଥାପି, ମୁଁ ସେଠାକୁ ଯିବି, ଯେଉଁଠାରେ ଭୀଷ୍ମ ଅଛନ୍ତି, ହେ ତପସ୍ୱୀ, ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ସ୍ୱୟଂ ତାଙ୍କୁ ପତିତ କରିବି, ହେ ଭୃଗୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଯଯୌ କନ୍ଯା ରୋଷଵ୍ଯାକୁଲଲୋଚନା । ତାପସ୍ଯେ ଧୃତସଂକଲ୍ପା ସା ମେ ଚିନ୍ତଯତୀ ଵଧମ୍
ଏଭଳି କହି, କନ୍ୟା ରୋଷରେ ଚଞ୍ଚଳ ଚକ୍ଷୁ ହୋଇ ଚାଲିଗଲେ; ସେ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପରେ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ବଧ ନେଇ ଚିନ୍ତା କରିଲେ।
ତତୋ ମହେନ୍ଦ୍ରଂ ସହିତୈରମୁନିଭିର୍ଭୃଗୁସତ୍ତମଃ । ଯଥାଽଽଗତଂ ତଥା ସୋଽଗନ୍ମାମୁପାମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଭାରତ
ତାପରେ, ହେ ଭୃଗୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ସହିତ ମହେନ୍ଦ୍ର ପାଖକୁ, ଯେପରି ଆସିଥିଲି, ସେପରି ଯାଇଲି, ହେ ଭାରତ।
ତତୋ ରଥଂ ସମାରୁହ୍ଯ ସ୍ତୂଯମାନୋ ଦ୍ଵିଜାତିଭିଃ । ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ନଗରଂ ମାତ୍ରେ ସତ୍ଯଵତ୍ଯୈ ନ୍ଯଵେଦଯମ୍
ତାପରେ, ମୁଁ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମୋତେ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିବାବେଳେ, ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ସତ୍ୟବତୀ ମାତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କଥା କହିଲି।
ଯଥାଵୃତ୍ତଂ ମହାରାଜ ସା ଚ ମାଂ ପ୍ରତ୍ଯନନ୍ଦତ। ପୁରୁଷାଂଶ୍ଚାଦିଶଂ ପ୍ରାଜ୍ଞାନ୍କନ୍ଯାଵୃତ୍ତାନ୍ତକର୍ମଣି
ଯେପରି ଘଟିଥିଲା, ହେ ମହାରାଜ, ସେ ମୋତେ ଆନନ୍ଦରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ଏବଂ ସେ କନ୍ୟାଙ୍କ ବ୍ୟବହାର ବିଷୟରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକମାନେକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ।
ଦିଵସେ ଦିଵସେ ହ୍ଯସ୍ଯା ଗତିଜଲ୍ପିତଚେଷ୍ଟିତମ୍ । ପ୍ରତ୍ଯାହରଂଶ୍ଚ ମେ ଯୁକ୍ତାଃ ସ୍ଥିତାଃ ପ୍ରିଯହିତେ ସଦା
ପ୍ରତିଦିନ, ଯେଉଁମାନେ ମୋର ଭଲ ପାଇଁ ଚେତନ୍ ଥିଲେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଚଳାଚଳ, କଥାବାର୍ତ୍ତା ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟ ମୋତେ ଖବର ଦେଉଥିଲେ।
ଯଦୈଵ ହି ଵନଂ ପ୍ରାଯାତ୍ସା କନ୍ଯା ତପସେ ଧୃତା। ତଦୈଵ ଵ୍ଯଥିତୋ ଦୀନୋ ଗତଚେତା ଇଵାଭଵମ୍
ଯେତେବେଳେ ସେଇ କନ୍ୟା ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପରେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ମନମରା ହୋଇଗଲି, ମନ ହରାଇଥିବା ପରି।
ନ ହି ମାଂ କ୍ଷତ୍ରିଯଃ କଶ୍ଚିଦ୍ଵୀର୍ଯେଣ ଵ୍ଯଜଯଦ୍ଯୁଧି । ଋତେ ବ୍ରହ୍ମଵିଦସ୍ତାତ ତପସା ସଂଶିତଵ୍ରତାତ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ କୌଣସି କ୍ଷତ୍ରିୟ ମୋତେ ପ୍ରଭାବରେ କେବେ ପରାଜିତ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, କେବଳ ତପସ୍ୟାରେ ଦୃଢ଼ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବ୍ୟତୀତ।
ଅପି ଚୈତନ୍ମଯା ରାଜନ୍ନାରଦେଽପି ନିଵେଦିତମ୍ । ଵ୍ଯାସେ ଚୈଵ ତଥା କାର୍ଯଂ ତୌ ଚୋଭୌ ମାମଵୋଚତାମ୍
ଏହି କଥା, ହେ ରାଜା, ମୁଁ ନାରଦ ଏବଂ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜଣାଇଥିଲି; ସେମାନେ ଦୁଇଜଣେ ମୋତେ ଏହି ବିଷୟରେ ଉପଦେଶ ଦେଲେ।
ନ ଵିଷାଦସ୍ତ୍ଵଯା କାର୍ଯୋ ଭୀଷ୍ମ କାଶିସୁତାଂ ପ୍ରତି। ଦୈଵଂ ପୁରୁଷକାରେଣ କୋ ନିଵର୍ତିତୁମୁତ୍ସହେତ୍
ଭୀଷ୍ମ, କାଶୀର ରାଜକୁମାରୀ ବିଷୟରେ ତୁମେ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଦୈବତାଳିକୁ ମାନବୀୟ ପ୍ରୟାସରେ କିଏ ରୋକିପାରିବ?
ସା କନ୍ଯା ତୁ ମହାରାଜ ପ୍ରଵିଶ୍ଯାଶ୍ରମମଣ୍ଡଲମ୍ । ଯମୁନାତୀରମାଶ୍ରିତ୍ଯ ତପସ୍ତେପେଽତିମାନୁଷମ୍
ହେ ରାଜା, ସେ କନ୍ୟା ଆଶ୍ରମ ମଣ୍ଡଳରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଯମୁନା ତଟରେ ବସି, ମାନବ ସୀମାକୁ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘି ଦୁଃସାଧ୍ୟ ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ନିରାହାରା କୃଶା ରୂକ୍ଷା ଜଟିଲା ମଲପଙ୍କିନୀ । ଷଣ୍ମାସାନ୍ଵାଯୁଭକ୍ଷା ଚ ସ୍ଥାଣୁଭୂତା ତପୋଧନା
ସେ ଉପବାସରେ, ଦେହରେ ହଡ଼ା, କଠିନ, ଜଟାଧାରୀ ଓ ମଳରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲେ। ଛଅ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେବଳ ପବନ ଖାଇ ଅଡ଼ିଗ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ତପୋବଳ ଅତ୍ୟଧିକ ଥିଲା।
ଯମୁନାଜଲମାଶ୍ରିତ୍ଯ ସଂଵତ୍ସରମଥାଽପରମ୍ । ଉଦଵାସଂ ନିରାହାରା ପାରଯାମାସ ଭାମିନୀ
ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଯମୁନା ଜଳରେ ନିର୍ଭର କରି, ଖାଦ୍ୟ ଛାଡ଼ି, କେବଳ ପାଣି ପିଇ ଜୀବନ ଧାରଣ କଲେ।
ଶୀର୍ଣପର୍ଣେନ ଚୈକେନ ପାରଯାମାସ ସା ପରମ୍ । ସଂଵତ୍ସରଂ ତୀଵ୍ରକୋପା ପାଦାଙ୍ଗୁଷ୍ଠାଗ୍ରଧିଷ୍ଠିତା
ଏକ ଶୁଷ୍କ ପତ୍ର ଛାଡ଼ି, ଏକ ବର୍ଷ ତାଙ୍କର ଜୀବନ ଚାଲିଥିଲା। ତିବ୍ର କ୍ରୋଧରେ, ପାଦ ଅଙ୍ଗୁଠିର ଟିପରେ ଦଢ଼ ହୋଇ ଦଁଡାଇ ରହିଥିଲେ।
ଏଵଂ ଦ୍ଵାଦଶ ଵର୍ଷାଣି ତାପଯାମାସ ରୋଦସୀ । ନିଵର୍ତ୍ଯମାନାପି ଚ ସା ଜ୍ଞାତିଭିର୍ନୈଵ ଶକ୍ଯତେ
ଏଭଳି ଭାବେ, ସେ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଧରି ଭୂମି ଓ ଆକାଶକୁ ତପସ୍ୟାରେ ତାପିଲେ। ତାଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟମାନେ ବଞ୍ଚାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ମାନିଲେ ନାହିଁ।
ତତୋଽଗମଦ୍ଵତ୍ସଭୂମିଂ ସିଦ୍ଧଚାରଣସେଵିତାମ୍ । ଆଶ୍ରମଂ ପୁଣ୍ଯଶୀଲାନାଂ ତାପସାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍
ତାପରେ ସେ ଗଈଲେ ବତ୍ସଭୂମିକୁ, ଯେଉଁଠାରେ ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ବସିଥାନ୍ତି, ଏବଂ ଶୁଭ ଚରିତ୍ର ତାପସମାନେ ଥିବା ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମକୁ।
ତତ୍ର ପୁଣ୍ଯେଷୁ ତୀର୍ଥେଷୁ ସାଽଽପ୍ଲୁତାଙ୍ଗୀ ଦିଵାନିଶମ୍ । ଵ୍ଯଚରତ୍କାଶିକନ୍ଯା ସା ଯଥାକାମଵିଚାରିଣୀ
ସେଠାରେ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକରେ, ସେ କାଶୀର କନ୍ୟା ଦିନ ଓ ରାତି ଦେହ ଡୁବାଇ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଘୁରୁଥିଲେ।
ନନ୍ଦାଶ୍ରମେ ମହାରାଜ ତଥୋଲୂକାଶ୍ରମେ ଶୁଭେ । ଚ୍ଯଵନସ୍ଯାଶ୍ରମେ ଚୈଵ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସ୍ଥାନ ଏଵ ଚ
ହେ ରାଜା, ନନ୍ଦ ଆଶ୍ରମରେ, ଉଲୂକଙ୍କର ଶୁଭ ଆଶ୍ରମରେ, ଚ୍ୟବନଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅବସ୍ଥାନରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଯାଇଥିଲେ।
ତ୍ରଯାଗେ ଦେଵଯଜନେ ଦେଵାରଣ୍ଯେଷୁ ଚୈଵ ହ । ଭୋଗଵତ୍ଯାଂ ମହାରାଜ କୌଶିକସ୍ଯାଶ୍ରମେ ତଥା
ତିନି ପ୍ରକାର ଯଜ୍ଞ, ଦେବତାଙ୍କୁ ନିବେଦିତ ହୋମ, ଦେବବନରେ ଏବଂ ଭୋଗବତୀରେ କୌଶିକଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ମଧ୍ୟ, ହେ ରାଜା, ସେ ଯାଇଥିଲେ।
ମାଣ୍ଡଵ୍ଯସ୍ଯାଶ୍ରମେ ରାଜନ୍ଦିଲୀପସ୍ଯାଶ୍ରମେ ତଥା । ରାମହ୍ରଦେ ଚ କୌରଵ୍ଯ ପୈଲଗର୍ଗସ୍ଯ ଚାଶ୍ରମେ
ମାଣ୍ଡବ୍ୟଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ, ଦିଲୀପଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ, ରାମସରୋବରରେ, ପୈଳ ଓ ଗର୍ଗଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଯାଇଥିଲେ।
ଏତେଷୁ ତୀର୍ଥେଷୁ ତଦା କାଶିକନ୍ଯା ଵିଶାଂପତେ । ଆପ୍ଲାଵଯତ ଗାତ୍ରାଣି ଵ୍ରତମାସ୍ଥାଯ ଦୁଷ୍କରମ୍
ହେ ରାଜା, ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକରେ କାଶୀର କନ୍ୟା ନିଜ ଦେହକୁ ସ୍ନାନ କରାଇ, ଦୁଃସାଧ୍ୟ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ।
ତାମବ୍ରଵୀଚ୍ଚ କୌରଵ୍ଯ ମମ ମାତା ଜଲେ ସ୍ଥିତା । କିମର୍ଥଂ କ୍ଲିଶ୍ଯସେ ଭଦ୍ରେ ତଥ୍ଯମେଵ ଵଦସ୍ଵ ମେ
ତାପରେ, ହେ କୌରବ, ମୋର ମାଆ ଜଳରେ ଦଁଡାଇ ଥିବାବେଳେ, ସେଠାରେ ତାକୁ ପଚାରିଲେ: 'ହେ ସୁଭାଗ୍ୟବତୀ, କାହିଁକି ଏଭଳି ଦୁଃଖ ସହୁଛ? ସତ୍ୟ କହ।'