ତଥୈଵାତ୍ତଶରୋ ଧନ୍ଵୀ ତଥୈଵ ଦୃଢନିଶ୍ଚଯଃ । ସ୍ଥିତୋଽହମାହଵେ ଯୋଦ୍ଧୁଂ ତତସ୍ତେ ରାମମବ୍ରୁଵନ୍
ମୁଁ ତିନି ଭଳି ଧନୁଷ ତାଣି, ବାଣ ଧରି ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଦଢ଼ି ରହିଲି; ସେମାନେ ତାପରେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସମେତ୍ଯ ସହିତା ଭୂଯଃ ସମରେ ଭୃଗୁନନ୍ଦନମ୍ । ନାଵନୀତଂ ହି ହୃଦଯଂ ଵିପ୍ରାଣାଂ ଶାମ୍ଯ ଭାର୍ଗଵ
ସମସ୍ତେ ପୁଣି ଏକଠି ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୃଗୁବଂଶୀଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ହୃଦୟ କଠୋର ନୁହେଁ; ଭାର୍ଗବ, ତୁମେ ଶାନ୍ତ ହେଉ।'
ରାମ ରାମ ନିଵର୍ତସ୍ଵ ଯୁଦ୍ଧାଦସ୍ମାଦ୍ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । ଅଵଧ୍ଯୋ ଵୈ ତ୍ଵଯା ଭୀଷ୍ମସ୍ତ୍ଵଂ ଚ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ଭାର୍ଗଵ
'ରାମ, ରାମ, ଏହି ଯୁଦ୍ଧରୁ ହଟିଯାଅ, ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ତୁମେ ମାରିପାରିବେ ନାହିଁ, ଭୀଷ୍ମ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ମାରିପାରିବେ ନାହିଁ, ଭାର୍ଗବ।'
ଏଵଂ ବ୍ରୁଵନ୍ତସ୍ତେ ସର୍ଵେ ପ୍ରତିରୁଦ୍ଧ୍ଯ ରଣାଜିରମ୍ । ନ୍ଯାସଯାଞ୍ଚକ୍ରିରେ ଶସ୍ତ୍ରଂ ପିତରୋ ଭୃଗୁନନ୍ଦନମ୍
ଏପରି କହି, ସମସ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଅଟକେଇ ଭୃଗୁବଂଶୀଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଅସ୍ତ୍ର ରଖିଦେଲେ।
ତତୋଽହଂ ପୁନରେଵାଥ ତାନଷ୍ଟୌ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନଃ । ଅଦ୍ରାକ୍ଷଂ ଦୀପ୍ଯମାନାନ୍ଵୈ ଗ୍ରହାନଷ୍ଟାଵିଵୋଦିତାନ୍
ତାପରେ ମୁଁ ପୁଣି ସେ ଆଠିଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷିଙ୍କୁ ଦେଖିଲି, ସେମାନେ ଆଠିଟି ଗ୍ରହ ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଇ ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ି ରହିଥିଲେ।
ତେ ମାଂ ସପ୍ରଣଯଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରୁଵନ୍ସମରେ ସ୍ଥିତମ୍ । ପ୍ରୈହି ରାମଂ ମହାବାହୋ ଗୁରୁଂ ଲୋକହିତଂ କୁରୁ
ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦଢ଼ି ରହିଥିବାବେଳେ ସେମାନେ ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ କଥାରେ କହିଲେ: 'ମହାବାହୁ, ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ, ଗୁରୁଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କର, ଲୋକଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ କାମ କର।'
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିଵର୍ତିତଂ ରାମଂ ସୁହୃଦ୍ଵାକ୍ଯେନ ତେନ ଵୈ। ଲୋକାନାଂ ଚ ହିତଂ କୁର୍ଵନ୍ନହମପ୍ଯାଦଦେ ଵଚଃ
ସେ ମିତ୍ରଙ୍କ କଥାରେ ରାମ ଯୁଦ୍ଧରୁ ହଟିଯିବା ଦେଖି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ କାମ କରୁଥିବାରୁ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ଉପଦେଶ ଗ୍ରହଣ କଲି।
ତତୋଽହଂ ରାମମାସାଦ୍ଯ ଵଵନ୍ଦେ ଭୃଶଵିକ୍ଷତଃ। ରାମଶ୍ଚାଭ୍ଯୁତ୍ସ୍ମଯନ୍ପ୍ରେମ୍ଣା ମାମୁଵାଚ ମହାତପାଃ
ତାପରେ ମୁଁ ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଭଳି ଆହତ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲି; ରାମ, ମହାତପସ୍ବୀ, ସ୍ନେହରେ ହସି ମୋତେ କହିଲେ।
ତ୍ଵତ୍ସମୋ ନାସ୍ତି ଲୋକେଽସ୍ମିନ୍କ୍ଷତ୍ରିଯଃ ପୃଥିଵୀଚରଃ । ଗମ୍ଯତାଂ ଭୀଷ୍ମ ଯୁଦ୍ଧେଽସ୍ମିଂସ୍ତୋଷିତୋଽହଂ ଭୃଶଂ ତ୍ଵଯା
'ଭୀଷ୍ମ, ପୃଥିବୀରେ ତୁମ ପରି କୌଣସି କ୍ଷତ୍ରିୟ ନାହିଁ; ଏବେ ଯାଅ, ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ତୁମରେ ବହୁତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲି।'
ମମ ଚୈଵ ସମକ୍ଷଂ ତାଂ କନ୍ଯାମାହୂଯ ଭାର୍ଗଵଃ। ଉକ୍ତଵାନ୍ଦୀନଯା ଵାଚା ମଧ୍ଯେ ତେଷାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍
ତାପରେ ସମସ୍ତ ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଭାର୍ଗବ ସେ ଅପରାଜିତା କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଡାକି, ନମ୍ର କଥାରେ କହିଲେ।
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷମେତଲ୍ଲୋକାନାଂ ସର୍ଵେଷାମେଵ ଭାମିନି । ଯଥାଶକ୍ତ୍ଯା ମଯା ଯୁଦ୍ଧଂ କୃତଂ ଵୈ ପୌରୁଷଂ ପରମ୍
ଏହି କଥା ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ପଷ୍ଟ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ମୁଁ ମୋ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଦେଇ ଯୁଦ୍ଧ କରିଛି, ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭାବ ଦେଖାଇଛି।
ନ ଚୈଵମପି ଶକ୍ନୋମି ଭୀଷ୍ମଂ ଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂ ଵରମ୍ । ଵିଶେଷଯିତୁମତ୍ଯର୍ଥମୁତ୍ତମାସ୍ତ୍ରାଣି ଦର୍ଶଯନ୍
ତଥାପି, ମୁଁ ଏତେ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ, ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିଲିନି, ଯଦିଓ ମୁଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଅସ୍ତ୍ର ଦେଖାଇଛି।
ଏଷା ମେ ପରମା ଶକ୍ତିରେତନ୍ମେ ପରମଂ ବଲମ୍ । ଯଥେଷ୍ଟଂ ଗମ୍ଯତାଂ ଭଦ୍ରେ କିମନ୍ଯଦ୍ଵା କରୋମି ତେ
ଏହିଏ ମୋର ସର୍ବାଧିକ ଶକ୍ତି, ଏହିଏ ମୋର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବଳ। ହେ ଭଦ୍ରେ, ତୁମେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଯାଅ, ମୁଁ ଆଉ କଣ କରିପାରିବି?
ଭୀଷ୍ମମେଵ ପ୍ରପଦ୍ଯସ୍ଵ ନ ତେଽନ୍ଯା ଵିଦ୍ଯତେ ଗତିଃ । ନିର୍ଜିତୋ ହ୍ଯସ୍ମି ଭୀଷ୍ମେଣ ମହାସ୍ତ୍ରାଣି ପ୍ରମୁଞ୍ଚତା
ତୁମେ କେବଳ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କର, ତୁମ ପାଇଁ ଆଉ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ। ମୁଁ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ଯିଏ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ର ଚଳାଇଲେ, ପରାଜିତ ହୋଇଛି।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତତୋ ରାମୋ ଵିନିଃଶ୍ଵସ୍ଯ ମହାମନାଃ । ତୂଷ୍ମୀମାସୀତ୍ତତଃ କନକ୍ଯା ପ୍ରୋଵାଚ ଭୃଗୁନନ୍ଦନମ୍
ଏଭଳି କହି, ମହାତ୍ମା ରାମ ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଲେ ଏବଂ ନିରବ ହେଲେ; ତାପରେ ସେଇ କନ୍ୟା ଭୃଗୁବଂଶୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଭଗଵନ୍ନେଵମେଵୈତଦ୍ଯଥାଽଽହ ଭଗଵାଂସ୍ତଥା । ଅଜେଯୋ ଯୁଧି ଭୀଷ୍ମୋଽଯମପି ଦେଵୈରୁଦାରଧୀଃ
ଭଗବନ୍, ଆପଣ ଯେପରି କହିଛନ୍ତି, ଏହିଏ ସତ୍ୟ। ଉଦାର ମନ ଭୀଷ୍ମ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଜୟ।
ଯଥାଶକ୍ତି ଯଥୋତ୍ସାହଂ ମମ କାର୍ଯଂ କୃତଂ ତ୍ଵଯା । ଅନିଵାର୍ଯଂ ରଣେ ଵୀର୍ଯମସ୍ତ୍ରାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ
ମୋ ପାଇଁ ଆପଣ ଯେତେ ଶକ୍ତି ଏବଂ ଉତ୍ସାହ ଦେଖେଇପାରିଥିଲେ, ସେସବୁ କରିଛନ୍ତି। ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଅପରାଜେୟ।
ନେ ଚୈଵ ଶକ୍ଯତେ ଯୁଦ୍ଧେ ଵିଶେଷଯିତୁମନ୍ତତଃ । ନ ଚାହମେନଂ ଯାସ୍ଯାମି ପୁନର୍ଭୀଷ୍ମଂ କଥଂଚନ
ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ କେହି ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ଏବଂ ମୁଁ ଆଉ କେବେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବି ନାହିଁ।
ଗମିଷ୍ଯାମି ତୁ ତତ୍ରାହଂ ଯତ୍ର ଭୀଷ୍ମଂ ତପୋଧନ । ସମରେ ପାତଯିଷ୍ଯାମି ସ୍ଵଯମେଵ ଭୃଗୂଦ୍ଵହ
ତଥାପି, ମୁଁ ସେଠାକୁ ଯିବି, ଯେଉଁଠାରେ ଭୀଷ୍ମ ଅଛନ୍ତି, ହେ ତପସ୍ୱୀ, ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ସ୍ୱୟଂ ତାଙ୍କୁ ପତିତ କରିବି, ହେ ଭୃଗୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଯଯୌ କନ୍ଯା ରୋଷଵ୍ଯାକୁଲଲୋଚନା । ତାପସ୍ଯେ ଧୃତସଂକଲ୍ପା ସା ମେ ଚିନ୍ତଯତୀ ଵଧମ୍
ଏଭଳି କହି, କନ୍ୟା ରୋଷରେ ଚଞ୍ଚଳ ଚକ୍ଷୁ ହୋଇ ଚାଲିଗଲେ; ସେ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପରେ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ବଧ ନେଇ ଚିନ୍ତା କରିଲେ।
ତତୋ ମହେନ୍ଦ୍ରଂ ସହିତୈରମୁନିଭିର୍ଭୃଗୁସତ୍ତମଃ । ଯଥାଽଽଗତଂ ତଥା ସୋଽଗନ୍ମାମୁପାମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଭାରତ
ତାପରେ, ହେ ଭୃଗୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ସହିତ ମହେନ୍ଦ୍ର ପାଖକୁ, ଯେପରି ଆସିଥିଲି, ସେପରି ଯାଇଲି, ହେ ଭାରତ।
ତତୋ ରଥଂ ସମାରୁହ୍ଯ ସ୍ତୂଯମାନୋ ଦ୍ଵିଜାତିଭିଃ । ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ନଗରଂ ମାତ୍ରେ ସତ୍ଯଵତ୍ଯୈ ନ୍ଯଵେଦଯମ୍
ତାପରେ, ମୁଁ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମୋତେ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିବାବେଳେ, ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ସତ୍ୟବତୀ ମାତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କଥା କହିଲି।
ଯଥାଵୃତ୍ତଂ ମହାରାଜ ସା ଚ ମାଂ ପ୍ରତ୍ଯନନ୍ଦତ। ପୁରୁଷାଂଶ୍ଚାଦିଶଂ ପ୍ରାଜ୍ଞାନ୍କନ୍ଯାଵୃତ୍ତାନ୍ତକର୍ମଣି
ଯେପରି ଘଟିଥିଲା, ହେ ମହାରାଜ, ସେ ମୋତେ ଆନନ୍ଦରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ଏବଂ ସେ କନ୍ୟାଙ୍କ ବ୍ୟବହାର ବିଷୟରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକମାନେକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ।
ଦିଵସେ ଦିଵସେ ହ୍ଯସ୍ଯା ଗତିଜଲ୍ପିତଚେଷ୍ଟିତମ୍ । ପ୍ରତ୍ଯାହରଂଶ୍ଚ ମେ ଯୁକ୍ତାଃ ସ୍ଥିତାଃ ପ୍ରିଯହିତେ ସଦା
ପ୍ରତିଦିନ, ଯେଉଁମାନେ ମୋର ଭଲ ପାଇଁ ଚେତନ୍ ଥିଲେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଚଳାଚଳ, କଥାବାର୍ତ୍ତା ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟ ମୋତେ ଖବର ଦେଉଥିଲେ।
ଯଦୈଵ ହି ଵନଂ ପ୍ରାଯାତ୍ସା କନ୍ଯା ତପସେ ଧୃତା। ତଦୈଵ ଵ୍ଯଥିତୋ ଦୀନୋ ଗତଚେତା ଇଵାଭଵମ୍
ଯେତେବେଳେ ସେଇ କନ୍ୟା ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପରେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ମନମରା ହୋଇଗଲି, ମନ ହରାଇଥିବା ପରି।
ନ ହି ମାଂ କ୍ଷତ୍ରିଯଃ କଶ୍ଚିଦ୍ଵୀର୍ଯେଣ ଵ୍ଯଜଯଦ୍ଯୁଧି । ଋତେ ବ୍ରହ୍ମଵିଦସ୍ତାତ ତପସା ସଂଶିତଵ୍ରତାତ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ କୌଣସି କ୍ଷତ୍ରିୟ ମୋତେ ପ୍ରଭାବରେ କେବେ ପରାଜିତ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, କେବଳ ତପସ୍ୟାରେ ଦୃଢ଼ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବ୍ୟତୀତ।
ଅପି ଚୈତନ୍ମଯା ରାଜନ୍ନାରଦେଽପି ନିଵେଦିତମ୍ । ଵ୍ଯାସେ ଚୈଵ ତଥା କାର୍ଯଂ ତୌ ଚୋଭୌ ମାମଵୋଚତାମ୍
ଏହି କଥା, ହେ ରାଜା, ମୁଁ ନାରଦ ଏବଂ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜଣାଇଥିଲି; ସେମାନେ ଦୁଇଜଣେ ମୋତେ ଏହି ବିଷୟରେ ଉପଦେଶ ଦେଲେ।
ନ ଵିଷାଦସ୍ତ୍ଵଯା କାର୍ଯୋ ଭୀଷ୍ମ କାଶିସୁତାଂ ପ୍ରତି। ଦୈଵଂ ପୁରୁଷକାରେଣ କୋ ନିଵର୍ତିତୁମୁତ୍ସହେତ୍
ଭୀଷ୍ମ, କାଶୀର ରାଜକୁମାରୀ ବିଷୟରେ ତୁମେ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଦୈବତାଳିକୁ ମାନବୀୟ ପ୍ରୟାସରେ କିଏ ରୋକିପାରିବ?
ସା କନ୍ଯା ତୁ ମହାରାଜ ପ୍ରଵିଶ୍ଯାଶ୍ରମମଣ୍ଡଲମ୍ । ଯମୁନାତୀରମାଶ୍ରିତ୍ଯ ତପସ୍ତେପେଽତିମାନୁଷମ୍
ହେ ରାଜା, ସେ କନ୍ୟା ଆଶ୍ରମ ମଣ୍ଡଳରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଯମୁନା ତଟରେ ବସି, ମାନବ ସୀମାକୁ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘି ଦୁଃସାଧ୍ୟ ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ନିରାହାରା କୃଶା ରୂକ୍ଷା ଜଟିଲା ମଲପଙ୍କିନୀ । ଷଣ୍ମାସାନ୍ଵାଯୁଭକ୍ଷା ଚ ସ୍ଥାଣୁଭୂତା ତପୋଧନା
ସେ ଉପବାସରେ, ଦେହରେ ହଡ଼ା, କଠିନ, ଜଟାଧାରୀ ଓ ମଳରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲେ। ଛଅ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେବଳ ପବନ ଖାଇ ଅଡ଼ିଗ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ତପୋବଳ ଅତ୍ୟଧିକ ଥିଲା।