ଭୀଷ୍ମୋ ଵସୂନାମନ୍ଯତମୋ ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଜୀଵସି ପୁତ୍ରକ । ଗାଙ୍ଗେଯଃ ଶନ୍ତନୋଃ ପୁତ୍ରୋ ଵସୁରେଷ ମହାଯଶାଃ
ଭୀଷ୍ମ ବସୁମାନ୍ୟେ ଗୋଟିଏ; ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ତୁମେ ବଞ୍ଚିଛ; ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର, ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପୁଅ, ଏହି ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ବସୁ।
କଥଂ ଶକ୍ଯସ୍ତ୍ଵଯା ଜେତୁଂ ନିଵର୍ତସ୍ଵେହ ଭାର୍ଗଵ । ଅର୍ଜୁନଃ ପାଣ୍ଡଵଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ପୁରନ୍ଦରସୁତୋ ବଲୀ
ତୁମେ କିପରି ତାଙ୍କୁ ହରାଇପାରିବ? ଏଠାରୁ ଚାଲିଯାଅ, ଭାର୍ଗବ; ଅର୍ଜୁନ, ପାଣ୍ଡବମାନ୍ୟେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୁରନ୍ଦରଙ୍କ ପୁଅ ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ନରଃ ପ୍ରଜାପତିର୍ଵୀରଃ ପୂର୍ଵଦେଵଃ ସନାତନଃ। ସଵ୍ଯସାଚୀତି ଵିଖ୍ଯାତସ୍ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଭୀଷ୍ମମୃତ୍ଯୁର୍ଯଥାକାଲଂ ଵିହିତୋ ଵୈ ସ୍ଵଯଂଭୁଵା
ସେ ମହାପୁରୁଷ, ପ୍ରଜାପତି, ପୁରୁଣା ଦେବତା, ତିନି ଜଗତରେ 'ସବ୍ୟସାଚୀ' ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଅପାର ପ୍ରତାପଶାଳୀ, ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ନିଜେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଭଳି ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇଛି।
ଏଵମୁକ୍ତଃ ସ ପିତୃଭିଃ ପିତୄନ୍ରାମୋଽବ୍ରଵୀଦିଦମ୍। ନାହଂ ଯୁଧି ନିଵର୍ତେଯମିତି ମେ ଵ୍ରତମାହିତମ୍। ନ ନିଵର୍ତିତପୂର୍ଵଶ୍ଚ କଦାଚିଦ୍ରଣମୂର୍ଧନି
ପିତୃମାନେ ଏପରି କହିଲେ, ତେବେ ରାମ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରୁ ପଛକୁ ଫେରିବି ନାହିଁ—ଏହି ମୋର ପ୍ରତିଜ୍ଞା। ଯୁଦ୍ଧର ମଝିରେ କେବେ ମୁଁ ପଛ ଫେରି ଚାଲିଯାଇନି।'
ନିଵର୍ତ୍ଯତାମାପଗେଯଃ କାମଂ ଯୁଦ୍ଧାତ୍ପିତାମହାଃ। ନ ତ୍ଵହଂ ଵିନିଵର୍ତିଷ୍ଯେ ଯୁଦ୍ଧାଦସ୍ମାତ୍କଥଂଚନ
'ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ରମାନେ ଚାହିଲେ ଯେପରି ଯୁଦ୍ଧରୁ ହଟିଯାଆନ୍ତୁ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ କେହି ଭଳି ଏହି ଯୁଦ୍ଧରୁ ପଛକୁ ଫେରିବି ନାହିଁ।'
ତତସ୍ତେ ମୁନଯୋ ରାଜନ୍ନୃଚୀକପ୍ରମୁଖାସ୍ତଦା । ନାରଦେନୈଵ ସହିତାଃ ସମାଗମ୍ଯେଦମବ୍ରୁଵନ୍
ତାପରେ, ରାଜା, ଋଚୀକ ଓ ନାରଦଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଏକଠି ହୋଇ ଏହି ଉପଦେଶ ଦେଲେ।
ନିଵର୍ତସ୍ଵ ରଣାତ୍ତାତ ମାନଯସ୍ଵ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମମ୍ । ଇତ୍ଯଵୋଚମହଂ ତାଂଶ୍ଚ କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମଵ୍ଯପେକ୍ଷଯା
'ପୁତ୍ର, ଯୁଦ୍ଧରୁ ହଟିଯାଅ, ଏହି ମହାବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କର'—ମୁଁ ଏହିପରି କହିଲି, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମକୁ ଭାବି।
ମମ ଵ୍ରତମିଦଂ ଲୋକେ ନାହଂ ଯୁଦ୍ଧାତ୍କଦାଚନ। ଵିମୁଖୋ ଵିନିଵର୍ତେଯଂ ପୃଷ୍ଠତୋଽଭ୍ଯାହତଃ ଶରୈଃ
'ମୋର ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଏହି: ମୁଁ କେବେ ଯୁଦ୍ଧରୁ ପଛକୁ ଫେରିବି ନାହିଁ, ଯଦିଓ ପଛରୁ ବାଣ ଲାଗି ଆହତ ହେଉଛି।'
ନାହଂ ଲୋଭାନ୍ନ କାର୍ପଣ୍ଯାନ୍ନ ଭଯାନ୍ନାର୍ଥକାରଣାତ୍। ତ୍ଯଜେଯଂ ଶାଶ୍ଵତଂ ଧର୍ମମିତି ମେ ନିଶ୍ଚିତା ମତିଃ
'ଲୋଭ, ଦୁର୍ବଳତା, ଭୟ କିମ୍ବା କୌଣସି ଲାଭ ପାଇଁ ମୁଁ କେବେ ଶାଶ୍ୱତ ଧର୍ମକୁ ଛାଡ଼ିବି ନାହିଁ—ଏହି ମୋର ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ।'
ତତସ୍ତେ ମୁନଯଃ ସର୍ଵେ ନାରଦପ୍ରମୁଖା ନୃପ। ଭାଗୀରଥୀ ଚ ମେ ମାତା ରଣମଧ୍ଯଂ ପ୍ରପେଦିରେ
ତାପରେ, ନାରଦଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଓ ମୋର ମା' ଭାଗୀରଥୀ ଯୁଦ୍ଧର ମଝିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତଥୈଵାତ୍ତଶରୋ ଧନ୍ଵୀ ତଥୈଵ ଦୃଢନିଶ୍ଚଯଃ । ସ୍ଥିତୋଽହମାହଵେ ଯୋଦ୍ଧୁଂ ତତସ୍ତେ ରାମମବ୍ରୁଵନ୍
ମୁଁ ତିନି ଭଳି ଧନୁଷ ତାଣି, ବାଣ ଧରି ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଦଢ଼ି ରହିଲି; ସେମାନେ ତାପରେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସମେତ୍ଯ ସହିତା ଭୂଯଃ ସମରେ ଭୃଗୁନନ୍ଦନମ୍ । ନାଵନୀତଂ ହି ହୃଦଯଂ ଵିପ୍ରାଣାଂ ଶାମ୍ଯ ଭାର୍ଗଵ
ସମସ୍ତେ ପୁଣି ଏକଠି ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୃଗୁବଂଶୀଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ହୃଦୟ କଠୋର ନୁହେଁ; ଭାର୍ଗବ, ତୁମେ ଶାନ୍ତ ହେଉ।'
ରାମ ରାମ ନିଵର୍ତସ୍ଵ ଯୁଦ୍ଧାଦସ୍ମାଦ୍ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । ଅଵଧ୍ଯୋ ଵୈ ତ୍ଵଯା ଭୀଷ୍ମସ୍ତ୍ଵଂ ଚ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ଭାର୍ଗଵ
'ରାମ, ରାମ, ଏହି ଯୁଦ୍ଧରୁ ହଟିଯାଅ, ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ତୁମେ ମାରିପାରିବେ ନାହିଁ, ଭୀଷ୍ମ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ମାରିପାରିବେ ନାହିଁ, ଭାର୍ଗବ।'
ଏଵଂ ବ୍ରୁଵନ୍ତସ୍ତେ ସର୍ଵେ ପ୍ରତିରୁଦ୍ଧ୍ଯ ରଣାଜିରମ୍ । ନ୍ଯାସଯାଞ୍ଚକ୍ରିରେ ଶସ୍ତ୍ରଂ ପିତରୋ ଭୃଗୁନନ୍ଦନମ୍
ଏପରି କହି, ସମସ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଅଟକେଇ ଭୃଗୁବଂଶୀଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଅସ୍ତ୍ର ରଖିଦେଲେ।
ତତୋଽହଂ ପୁନରେଵାଥ ତାନଷ୍ଟୌ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନଃ । ଅଦ୍ରାକ୍ଷଂ ଦୀପ୍ଯମାନାନ୍ଵୈ ଗ୍ରହାନଷ୍ଟାଵିଵୋଦିତାନ୍
ତାପରେ ମୁଁ ପୁଣି ସେ ଆଠିଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷିଙ୍କୁ ଦେଖିଲି, ସେମାନେ ଆଠିଟି ଗ୍ରହ ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଇ ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ି ରହିଥିଲେ।
ତେ ମାଂ ସପ୍ରଣଯଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରୁଵନ୍ସମରେ ସ୍ଥିତମ୍ । ପ୍ରୈହି ରାମଂ ମହାବାହୋ ଗୁରୁଂ ଲୋକହିତଂ କୁରୁ
ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦଢ଼ି ରହିଥିବାବେଳେ ସେମାନେ ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ କଥାରେ କହିଲେ: 'ମହାବାହୁ, ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ, ଗୁରୁଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କର, ଲୋକଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ କାମ କର।'
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିଵର୍ତିତଂ ରାମଂ ସୁହୃଦ୍ଵାକ୍ଯେନ ତେନ ଵୈ। ଲୋକାନାଂ ଚ ହିତଂ କୁର୍ଵନ୍ନହମପ୍ଯାଦଦେ ଵଚଃ
ସେ ମିତ୍ରଙ୍କ କଥାରେ ରାମ ଯୁଦ୍ଧରୁ ହଟିଯିବା ଦେଖି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ କାମ କରୁଥିବାରୁ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ଉପଦେଶ ଗ୍ରହଣ କଲି।
ତତୋଽହଂ ରାମମାସାଦ୍ଯ ଵଵନ୍ଦେ ଭୃଶଵିକ୍ଷତଃ। ରାମଶ୍ଚାଭ୍ଯୁତ୍ସ୍ମଯନ୍ପ୍ରେମ୍ଣା ମାମୁଵାଚ ମହାତପାଃ
ତାପରେ ମୁଁ ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଭଳି ଆହତ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲି; ରାମ, ମହାତପସ୍ବୀ, ସ୍ନେହରେ ହସି ମୋତେ କହିଲେ।
ତ୍ଵତ୍ସମୋ ନାସ୍ତି ଲୋକେଽସ୍ମିନ୍କ୍ଷତ୍ରିଯଃ ପୃଥିଵୀଚରଃ । ଗମ୍ଯତାଂ ଭୀଷ୍ମ ଯୁଦ୍ଧେଽସ୍ମିଂସ୍ତୋଷିତୋଽହଂ ଭୃଶଂ ତ୍ଵଯା
'ଭୀଷ୍ମ, ପୃଥିବୀରେ ତୁମ ପରି କୌଣସି କ୍ଷତ୍ରିୟ ନାହିଁ; ଏବେ ଯାଅ, ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ତୁମରେ ବହୁତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲି।'
ମମ ଚୈଵ ସମକ୍ଷଂ ତାଂ କନ୍ଯାମାହୂଯ ଭାର୍ଗଵଃ। ଉକ୍ତଵାନ୍ଦୀନଯା ଵାଚା ମଧ୍ଯେ ତେଷାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍
ତାପରେ ସମସ୍ତ ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଭାର୍ଗବ ସେ ଅପରାଜିତା କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଡାକି, ନମ୍ର କଥାରେ କହିଲେ।
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷମେତଲ୍ଲୋକାନାଂ ସର୍ଵେଷାମେଵ ଭାମିନି । ଯଥାଶକ୍ତ୍ଯା ମଯା ଯୁଦ୍ଧଂ କୃତଂ ଵୈ ପୌରୁଷଂ ପରମ୍
ଏହି କଥା ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ପଷ୍ଟ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ମୁଁ ମୋ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଦେଇ ଯୁଦ୍ଧ କରିଛି, ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭାବ ଦେଖାଇଛି।
ନ ଚୈଵମପି ଶକ୍ନୋମି ଭୀଷ୍ମଂ ଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂ ଵରମ୍ । ଵିଶେଷଯିତୁମତ୍ଯର୍ଥମୁତ୍ତମାସ୍ତ୍ରାଣି ଦର୍ଶଯନ୍
ତଥାପି, ମୁଁ ଏତେ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ, ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିଲିନି, ଯଦିଓ ମୁଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଅସ୍ତ୍ର ଦେଖାଇଛି।
ଏଷା ମେ ପରମା ଶକ୍ତିରେତନ୍ମେ ପରମଂ ବଲମ୍ । ଯଥେଷ୍ଟଂ ଗମ୍ଯତାଂ ଭଦ୍ରେ କିମନ୍ଯଦ୍ଵା କରୋମି ତେ
ଏହିଏ ମୋର ସର୍ବାଧିକ ଶକ୍ତି, ଏହିଏ ମୋର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବଳ। ହେ ଭଦ୍ରେ, ତୁମେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଯାଅ, ମୁଁ ଆଉ କଣ କରିପାରିବି?
ଭୀଷ୍ମମେଵ ପ୍ରପଦ୍ଯସ୍ଵ ନ ତେଽନ୍ଯା ଵିଦ୍ଯତେ ଗତିଃ । ନିର୍ଜିତୋ ହ୍ଯସ୍ମି ଭୀଷ୍ମେଣ ମହାସ୍ତ୍ରାଣି ପ୍ରମୁଞ୍ଚତା
ତୁମେ କେବଳ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କର, ତୁମ ପାଇଁ ଆଉ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ। ମୁଁ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ଯିଏ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ର ଚଳାଇଲେ, ପରାଜିତ ହୋଇଛି।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତତୋ ରାମୋ ଵିନିଃଶ୍ଵସ୍ଯ ମହାମନାଃ । ତୂଷ୍ମୀମାସୀତ୍ତତଃ କନକ୍ଯା ପ୍ରୋଵାଚ ଭୃଗୁନନ୍ଦନମ୍
ଏଭଳି କହି, ମହାତ୍ମା ରାମ ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଲେ ଏବଂ ନିରବ ହେଲେ; ତାପରେ ସେଇ କନ୍ୟା ଭୃଗୁବଂଶୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଭଗଵନ୍ନେଵମେଵୈତଦ୍ଯଥାଽଽହ ଭଗଵାଂସ୍ତଥା । ଅଜେଯୋ ଯୁଧି ଭୀଷ୍ମୋଽଯମପି ଦେଵୈରୁଦାରଧୀଃ
ଭଗବନ୍, ଆପଣ ଯେପରି କହିଛନ୍ତି, ଏହିଏ ସତ୍ୟ। ଉଦାର ମନ ଭୀଷ୍ମ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଜୟ।
ଯଥାଶକ୍ତି ଯଥୋତ୍ସାହଂ ମମ କାର୍ଯଂ କୃତଂ ତ୍ଵଯା । ଅନିଵାର୍ଯଂ ରଣେ ଵୀର୍ଯମସ୍ତ୍ରାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ
ମୋ ପାଇଁ ଆପଣ ଯେତେ ଶକ୍ତି ଏବଂ ଉତ୍ସାହ ଦେଖେଇପାରିଥିଲେ, ସେସବୁ କରିଛନ୍ତି। ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଅପରାଜେୟ।
ନେ ଚୈଵ ଶକ୍ଯତେ ଯୁଦ୍ଧେ ଵିଶେଷଯିତୁମନ୍ତତଃ । ନ ଚାହମେନଂ ଯାସ୍ଯାମି ପୁନର୍ଭୀଷ୍ମଂ କଥଂଚନ
ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ କେହି ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ଏବଂ ମୁଁ ଆଉ କେବେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବି ନାହିଁ।
ଗମିଷ୍ଯାମି ତୁ ତତ୍ରାହଂ ଯତ୍ର ଭୀଷ୍ମଂ ତପୋଧନ । ସମରେ ପାତଯିଷ୍ଯାମି ସ୍ଵଯମେଵ ଭୃଗୂଦ୍ଵହ
ତଥାପି, ମୁଁ ସେଠାକୁ ଯିବି, ଯେଉଁଠାରେ ଭୀଷ୍ମ ଅଛନ୍ତି, ହେ ତପସ୍ୱୀ, ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ସ୍ୱୟଂ ତାଙ୍କୁ ପତିତ କରିବି, ହେ ଭୃଗୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଯଯୌ କନ୍ଯା ରୋଷଵ୍ଯାକୁଲଲୋଚନା । ତାପସ୍ଯେ ଧୃତସଂକଲ୍ପା ସା ମେ ଚିନ୍ତଯତୀ ଵଧମ୍
ଏଭଳି କହି, କନ୍ୟା ରୋଷରେ ଚଞ୍ଚଳ ଚକ୍ଷୁ ହୋଇ ଚାଲିଗଲେ; ସେ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପରେ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ବଧ ନେଇ ଚିନ୍ତା କରିଲେ।