ତତୋ ରାମୋ ହୃଷିତୋ ରାଜସିଂହ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଦସ୍ତ୍ରଂ ଵିନିଵର୍ତିତଂ ଵୈ। ଜିତୋଽସ୍ମି ଭୀଷ୍ମେଣ ସୁମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି- ରିତ୍ଯେଵ ଵାକ୍ଯଂ ସହସା ଵ୍ଯମୁଞ୍ଚତ୍
ତାପରେ ରାମ ଖୁସି ହେଲେ, ଓ ରାଜାସିଂହ, ଦେଖିଲେ ଯେ ଅସ୍ତ୍ର ତାଲିଆଯାଇଛି; ହଠାତ୍ ସେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଠାରେ ହାରିଗଲି, ଯାହାଙ୍କ ବୁଦ୍ଧି ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୂଢ଼।'
ତତୋଽପଶ୍ଯତ୍ପିତରଂ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯଃ ପିତୁସ୍ତଥା ପିତରଂ ଚାସ୍ଯ ମାନ୍ଯମ୍। ତେ ତତ୍ର ଚୈନଂ ପରିଵାର୍ଯ ତସ୍ଥୁ- ରୂଚୁଶ୍ଚୈନଂ ସାନ୍ତ୍ଵପୂର୍ଵଂ ତଦନୀମ୍
ତାପରେ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ତାଙ୍କର ବାପାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ବାପାଙ୍କର ପ୍ରାଣ୍ୟ ବଡ଼ବଡ଼ାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ; ସେମାନେ ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ଦଢ଼ି ରହିଲେ ଏବଂ ସେଇ ସମୟରେ ମୃଦୁ କଥା କହିଲେ।
ମା ସ୍ମୈଵଂ ସାହସଂ ତାତ ପୁନଃ କାର୍ଷୀଃ କଥଞ୍ଚନ । ଭୀଷ୍ମେଣ ସଂଯୁଗଂ ଗନ୍ତୁଂ କ୍ଷତ୍ରିଯେଣ ଵିଶେଷତଃ
ପୁଅ, ଏପରି ଅବିଚାର କେବେ ବି କରିବ ନାହିଁ, ବିଶେଷକରି ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ସହ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ।
କ୍ଷତ୍ରିଯସ୍ଯ ତୁ ଧର୍ମୋଽଯଂ ଯଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ଭୃଗୁନନ୍ଦନ । ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯୋ ଵ୍ରତଚର୍ଯାଽଥ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ପରଂ ଧନମ୍
କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଉଛି ଯୁଦ୍ଧ କରିବା; ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଧନ ହେଉଛି ଅଧ୍ୟୟନ ଏବଂ ବ୍ରତ ପାଳନ।
ଇଦଂ ନିମିତ୍ତେ କସ୍ମିଂଶ୍ଚିଦସ୍ମାଭିଃ ପ୍ରାଗୁଦାହୃତମ୍ । ଶସ୍ତ୍ରଧାରଣମତ୍ଯୁଗ୍ରଂ ତଚ୍ଚାକାର୍ଯଂ କୃତଂ ତ୍ଵଯା
କେତେବେଳେ ଆମେ ଏହି କଥା କହିଥିଲୁ—ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ, ଏହା ତୁମେ ଅନୁଚିତ ଭାବେ କରିଛ।
ଵତ୍ସ ପର୍ଯାପ୍ତମେତାଵଦ୍ଭୀଷ୍ମେଣ ସହ ସଂଯୁଗେ । ଵିମର୍ଦସ୍ତେ ମହାବାହୋ ଵ୍ଯପଯାହି ରଣାଦିତଃ
ପୁଅ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ସହ ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ; ହେ ମହାବାହୁ, ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରୁ ଚାଲିଯାଅ।
ପର୍ଯାପ୍ତମେତଦ୍ଭଦ୍ରଂ ତେ ତଵ କାର୍ମୁକଧାରଣମ୍ । ଵିସର୍ଜଯୈତଦ୍ଦୁର୍ଧର୍ଷ ତପସ୍ତପ୍ଯସ୍ଵ ଭାର୍ଗଵ
ଏତେ ଧନୁଷ୍ ଧାରଣ କରିବା ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ, ଭଲ ହେଉ; ଏହି ଅଜୟ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ତ୍ୟାଗ କର, ଭାର୍ଗବ, ଏବଂ ତପସ୍ୟା କର।
ଏଷ ଭୀଷ୍ମଃ ଶାନ୍ତନଵୋ ଦେଵୈଃ ସର୍ଵୈର୍ନିଵାରିତଃ। ନିଵର୍ତସ୍ଵ ରଣାଦସ୍ମାଦିତି ଚୈଵ ପ୍ରସାଦିତଃ
ଏହି ଭୀଷ୍ମ, ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପୁଅ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରୋକାଯାଇଛନ୍ତି; ଦୟାକରି, ଏହି ଯୁଦ୍ଧରୁ ମୁହଁ ଫେରା।
ରାମେଣ ସହ ମାଯୋତ୍ସୀର୍ଗୁରୁଣେତି ପୁନଃ ପୁନଃ । ନ ହି ରାମୋ ରଣେ ଜେତୁଂ ତ୍ଵଯା ନ୍ଯାଯ୍ଯଃ କୁରୂଦ୍ଵହ
ଗୁରୁ ରାମଙ୍କ ସହ ପୁନିପୁନି ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଓ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାମଙ୍କୁ ହରାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ମାନଂ କୁରୁଷ୍ଵ ଗାଙ୍ଗେଯ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ରଣାଜିରେ। ଵଯଂ ତୁ ଗୁରଵସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵାଂ ଵାରଯାମହେ
ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର, ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କର; ଆମେ ତୁମର ବଡ଼ମାନେ, ତେଣୁ ତୁମକୁ ରୋକୁଛୁ।
ଭୀଷ୍ମୋ ଵସୂନାମନ୍ଯତମୋ ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଜୀଵସି ପୁତ୍ରକ । ଗାଙ୍ଗେଯଃ ଶନ୍ତନୋଃ ପୁତ୍ରୋ ଵସୁରେଷ ମହାଯଶାଃ
ଭୀଷ୍ମ ବସୁମାନ୍ୟେ ଗୋଟିଏ; ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ତୁମେ ବଞ୍ଚିଛ; ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର, ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପୁଅ, ଏହି ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ବସୁ।
କଥଂ ଶକ୍ଯସ୍ତ୍ଵଯା ଜେତୁଂ ନିଵର୍ତସ୍ଵେହ ଭାର୍ଗଵ । ଅର୍ଜୁନଃ ପାଣ୍ଡଵଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ପୁରନ୍ଦରସୁତୋ ବଲୀ
ତୁମେ କିପରି ତାଙ୍କୁ ହରାଇପାରିବ? ଏଠାରୁ ଚାଲିଯାଅ, ଭାର୍ଗବ; ଅର୍ଜୁନ, ପାଣ୍ଡବମାନ୍ୟେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୁରନ୍ଦରଙ୍କ ପୁଅ ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ନରଃ ପ୍ରଜାପତିର୍ଵୀରଃ ପୂର୍ଵଦେଵଃ ସନାତନଃ। ସଵ୍ଯସାଚୀତି ଵିଖ୍ଯାତସ୍ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଭୀଷ୍ମମୃତ୍ଯୁର୍ଯଥାକାଲଂ ଵିହିତୋ ଵୈ ସ୍ଵଯଂଭୁଵା
ସେ ମହାପୁରୁଷ, ପ୍ରଜାପତି, ପୁରୁଣା ଦେବତା, ତିନି ଜଗତରେ 'ସବ୍ୟସାଚୀ' ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଅପାର ପ୍ରତାପଶାଳୀ, ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ନିଜେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଭଳି ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇଛି।
ଏଵମୁକ୍ତଃ ସ ପିତୃଭିଃ ପିତୄନ୍ରାମୋଽବ୍ରଵୀଦିଦମ୍। ନାହଂ ଯୁଧି ନିଵର୍ତେଯମିତି ମେ ଵ୍ରତମାହିତମ୍। ନ ନିଵର୍ତିତପୂର୍ଵଶ୍ଚ କଦାଚିଦ୍ରଣମୂର୍ଧନି
ପିତୃମାନେ ଏପରି କହିଲେ, ତେବେ ରାମ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରୁ ପଛକୁ ଫେରିବି ନାହିଁ—ଏହି ମୋର ପ୍ରତିଜ୍ଞା। ଯୁଦ୍ଧର ମଝିରେ କେବେ ମୁଁ ପଛ ଫେରି ଚାଲିଯାଇନି।'
ନିଵର୍ତ୍ଯତାମାପଗେଯଃ କାମଂ ଯୁଦ୍ଧାତ୍ପିତାମହାଃ। ନ ତ୍ଵହଂ ଵିନିଵର୍ତିଷ୍ଯେ ଯୁଦ୍ଧାଦସ୍ମାତ୍କଥଂଚନ
'ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ରମାନେ ଚାହିଲେ ଯେପରି ଯୁଦ୍ଧରୁ ହଟିଯାଆନ୍ତୁ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ କେହି ଭଳି ଏହି ଯୁଦ୍ଧରୁ ପଛକୁ ଫେରିବି ନାହିଁ।'
ତତସ୍ତେ ମୁନଯୋ ରାଜନ୍ନୃଚୀକପ୍ରମୁଖାସ୍ତଦା । ନାରଦେନୈଵ ସହିତାଃ ସମାଗମ୍ଯେଦମବ୍ରୁଵନ୍
ତାପରେ, ରାଜା, ଋଚୀକ ଓ ନାରଦଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଏକଠି ହୋଇ ଏହି ଉପଦେଶ ଦେଲେ।
ନିଵର୍ତସ୍ଵ ରଣାତ୍ତାତ ମାନଯସ୍ଵ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମମ୍ । ଇତ୍ଯଵୋଚମହଂ ତାଂଶ୍ଚ କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମଵ୍ଯପେକ୍ଷଯା
'ପୁତ୍ର, ଯୁଦ୍ଧରୁ ହଟିଯାଅ, ଏହି ମହାବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କର'—ମୁଁ ଏହିପରି କହିଲି, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମକୁ ଭାବି।
ମମ ଵ୍ରତମିଦଂ ଲୋକେ ନାହଂ ଯୁଦ୍ଧାତ୍କଦାଚନ। ଵିମୁଖୋ ଵିନିଵର୍ତେଯଂ ପୃଷ୍ଠତୋଽଭ୍ଯାହତଃ ଶରୈଃ
'ମୋର ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଏହି: ମୁଁ କେବେ ଯୁଦ୍ଧରୁ ପଛକୁ ଫେରିବି ନାହିଁ, ଯଦିଓ ପଛରୁ ବାଣ ଲାଗି ଆହତ ହେଉଛି।'
ନାହଂ ଲୋଭାନ୍ନ କାର୍ପଣ୍ଯାନ୍ନ ଭଯାନ୍ନାର୍ଥକାରଣାତ୍। ତ୍ଯଜେଯଂ ଶାଶ୍ଵତଂ ଧର୍ମମିତି ମେ ନିଶ୍ଚିତା ମତିଃ
'ଲୋଭ, ଦୁର୍ବଳତା, ଭୟ କିମ୍ବା କୌଣସି ଲାଭ ପାଇଁ ମୁଁ କେବେ ଶାଶ୍ୱତ ଧର୍ମକୁ ଛାଡ଼ିବି ନାହିଁ—ଏହି ମୋର ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ।'
ତତସ୍ତେ ମୁନଯଃ ସର୍ଵେ ନାରଦପ୍ରମୁଖା ନୃପ। ଭାଗୀରଥୀ ଚ ମେ ମାତା ରଣମଧ୍ଯଂ ପ୍ରପେଦିରେ
ତାପରେ, ନାରଦଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଓ ମୋର ମା' ଭାଗୀରଥୀ ଯୁଦ୍ଧର ମଝିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତଥୈଵାତ୍ତଶରୋ ଧନ୍ଵୀ ତଥୈଵ ଦୃଢନିଶ୍ଚଯଃ । ସ୍ଥିତୋଽହମାହଵେ ଯୋଦ୍ଧୁଂ ତତସ୍ତେ ରାମମବ୍ରୁଵନ୍
ମୁଁ ତିନି ଭଳି ଧନୁଷ ତାଣି, ବାଣ ଧରି ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଦଢ଼ି ରହିଲି; ସେମାନେ ତାପରେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସମେତ୍ଯ ସହିତା ଭୂଯଃ ସମରେ ଭୃଗୁନନ୍ଦନମ୍ । ନାଵନୀତଂ ହି ହୃଦଯଂ ଵିପ୍ରାଣାଂ ଶାମ୍ଯ ଭାର୍ଗଵ
ସମସ୍ତେ ପୁଣି ଏକଠି ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୃଗୁବଂଶୀଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ହୃଦୟ କଠୋର ନୁହେଁ; ଭାର୍ଗବ, ତୁମେ ଶାନ୍ତ ହେଉ।'
ରାମ ରାମ ନିଵର୍ତସ୍ଵ ଯୁଦ୍ଧାଦସ୍ମାଦ୍ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । ଅଵଧ୍ଯୋ ଵୈ ତ୍ଵଯା ଭୀଷ୍ମସ୍ତ୍ଵଂ ଚ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ଭାର୍ଗଵ
'ରାମ, ରାମ, ଏହି ଯୁଦ୍ଧରୁ ହଟିଯାଅ, ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ତୁମେ ମାରିପାରିବେ ନାହିଁ, ଭୀଷ୍ମ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ମାରିପାରିବେ ନାହିଁ, ଭାର୍ଗବ।'
ଏଵଂ ବ୍ରୁଵନ୍ତସ୍ତେ ସର୍ଵେ ପ୍ରତିରୁଦ୍ଧ୍ଯ ରଣାଜିରମ୍ । ନ୍ଯାସଯାଞ୍ଚକ୍ରିରେ ଶସ୍ତ୍ରଂ ପିତରୋ ଭୃଗୁନନ୍ଦନମ୍
ଏପରି କହି, ସମସ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଅଟକେଇ ଭୃଗୁବଂଶୀଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଅସ୍ତ୍ର ରଖିଦେଲେ।
ତତୋଽହଂ ପୁନରେଵାଥ ତାନଷ୍ଟୌ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନଃ । ଅଦ୍ରାକ୍ଷଂ ଦୀପ୍ଯମାନାନ୍ଵୈ ଗ୍ରହାନଷ୍ଟାଵିଵୋଦିତାନ୍
ତାପରେ ମୁଁ ପୁଣି ସେ ଆଠିଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷିଙ୍କୁ ଦେଖିଲି, ସେମାନେ ଆଠିଟି ଗ୍ରହ ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଇ ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ି ରହିଥିଲେ।
ତେ ମାଂ ସପ୍ରଣଯଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରୁଵନ୍ସମରେ ସ୍ଥିତମ୍ । ପ୍ରୈହି ରାମଂ ମହାବାହୋ ଗୁରୁଂ ଲୋକହିତଂ କୁରୁ
ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦଢ଼ି ରହିଥିବାବେଳେ ସେମାନେ ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ କଥାରେ କହିଲେ: 'ମହାବାହୁ, ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ, ଗୁରୁଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କର, ଲୋକଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ କାମ କର।'
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିଵର୍ତିତଂ ରାମଂ ସୁହୃଦ୍ଵାକ୍ଯେନ ତେନ ଵୈ। ଲୋକାନାଂ ଚ ହିତଂ କୁର୍ଵନ୍ନହମପ୍ଯାଦଦେ ଵଚଃ
ସେ ମିତ୍ରଙ୍କ କଥାରେ ରାମ ଯୁଦ୍ଧରୁ ହଟିଯିବା ଦେଖି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ କାମ କରୁଥିବାରୁ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ଉପଦେଶ ଗ୍ରହଣ କଲି।
ତତୋଽହଂ ରାମମାସାଦ୍ଯ ଵଵନ୍ଦେ ଭୃଶଵିକ୍ଷତଃ। ରାମଶ୍ଚାଭ୍ଯୁତ୍ସ୍ମଯନ୍ପ୍ରେମ୍ଣା ମାମୁଵାଚ ମହାତପାଃ
ତାପରେ ମୁଁ ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଭଳି ଆହତ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲି; ରାମ, ମହାତପସ୍ବୀ, ସ୍ନେହରେ ହସି ମୋତେ କହିଲେ।
ତ୍ଵତ୍ସମୋ ନାସ୍ତି ଲୋକେଽସ୍ମିନ୍କ୍ଷତ୍ରିଯଃ ପୃଥିଵୀଚରଃ । ଗମ୍ଯତାଂ ଭୀଷ୍ମ ଯୁଦ୍ଧେଽସ୍ମିଂସ୍ତୋଷିତୋଽହଂ ଭୃଶଂ ତ୍ଵଯା
'ଭୀଷ୍ମ, ପୃଥିବୀରେ ତୁମ ପରି କୌଣସି କ୍ଷତ୍ରିୟ ନାହିଁ; ଏବେ ଯାଅ, ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ତୁମରେ ବହୁତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲି।'
ମମ ଚୈଵ ସମକ୍ଷଂ ତାଂ କନ୍ଯାମାହୂଯ ଭାର୍ଗଵଃ। ଉକ୍ତଵାନ୍ଦୀନଯା ଵାଚା ମଧ୍ଯେ ତେଷାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍
ତାପରେ ସମସ୍ତ ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଭାର୍ଗବ ସେ ଅପରାଜିତା କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଡାକି, ନମ୍ର କଥାରେ କହିଲେ।