ପ୍ରଜଜ୍ଵାଲ ନଭୋ ରାଜନ୍ଧୂମାଯନ୍ତେ ଦିଶୋ ଦଶ। ନ ସ୍ଥାତୁମନ୍ତରିକ୍ଷେ ଚ ଶେକୁରାକାଶଗାସ୍ତଦା
ଆକାଶ ଜ୍ୱଳିଉଥିଲା, ରାଜା, ଦଶ ଦିଗ ଧୂଆଁରେ ଢାକିଯାଇଥିଲା; ତାହାବେଳେ ଆକାଶର ପ୍ରାଣୀମାନେ ଆକାଶରେ ରହିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତତୋ ହାହାକୃତେ ଲୋକେ ସଦେଵାସୁରରାକ୍ଷସେ । ଇଦମନ୍ତରମିତ୍ଯେଵଂ ମୋକ୍ତୁକାମୋଽସ୍ମି ଭାରତ
ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଲୋକ, ଦେବତା, ଅସୁର ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୟରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିବାବେଳେ, ମୁଁ, ଭାରତ, ସେଇ ଅସ୍ତ୍ର ତିଆରି ନେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲି।
ପ୍ରସ୍ଵାପମସ୍ତ୍ରଂ ତ୍ଵରିତୋ ଵଚନାଦ୍ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନାମ୍ । ଚିନ୍ତିତଂ ଚ ତଦସ୍ତ୍ରଂ ମେ ମନସି ପ୍ରତ୍ଯଭାତ୍ତଦା
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ କଥାରେ, ମୁଁ ତୁରନ୍ତ ପ୍ରସ୍ୱାପ ନାମକ ଅସ୍ତ୍ର ମନେ ପକାଇଲି, ଏବଂ ମୋର ମନରେ ଭାବିଲିବା ସାଥିରେ ଏହା ଆଗରେ ଆସିଗଲା।
ତତୋ ହଲହଲାଶବ୍ଦୋ ଦିଵି ରାଜନ୍ମହାନଭୂତ୍। ପ୍ରସ୍ଵାପଂ ଭୀଷ୍ମ ମା ସ୍ରାକ୍ଷୀରିତି କୌରଵନନ୍ଦନ
ତାପରେ, ରାଜା, ଆକାଶରେ ବଡ଼ ହଲାହଲ ଶବ୍ଦ ହେଲା, 'ଭୀଷ୍ମ ପ୍ରସ୍ୱାପ ଅସ୍ତ୍ର ଉପଯୋଗ କରିଛନ୍ତି' ବୋଲି ଚିତ୍କାର ଶୁଣାଗଲା।
ଅଯୁଞ୍ଜମେଵ ଚୈଵାହଂ ତଦସ୍ତ୍ରଂ ଭୃଗୁନନ୍ଦନେ । ପ୍ରସ୍ଵାପଂ ମାଂ ପ୍ରଯୁଜ୍ଜାନଂ ନାରଦୋ ଵାକଯମବ୍ରଵୀତ୍
ମୁଁ ସେ ଅସ୍ତ୍ର ପ୍ରୟୋଗ କରିବାକୁ ଯାଉଥିଲି, ଓ ଭୃଗୁସ୍ତନ୍ଦାନ, ଏବଂ ସେ ନିଦ୍ରାକାରକ ଅସ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲି, ଏହି ସମୟରେ ନାରଦ ମୋତେ କହିଲେ।
ଏତେ ଵିଯତି କରଵ୍ଯ ଦିଵି ଦେଵଗଣାଃ ସ୍ଥିତାଃ। ତେ ତ୍ଵାଂ ନିଵାରଯନ୍ତ୍ଯଦ୍ଯ ପ୍ରସ୍ଵାପଂ ମା ପ୍ରଯୋଜଯ
ଏହି ଦେବମାନ୍ୟେ ଆକାଶରେ ଉପରେ ଦଢ଼ି ରହିଛନ୍ତି; ଆଜି ସେମାନେ ତୁମକୁ ରୋକୁଛନ୍ତି—ନିଦ୍ରାକାରକ ଅସ୍ତ୍ର ପ୍ରୟୋଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ରାମସ୍ତପସ୍ଵୀ ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯୋ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ଚ ଗୁରୁଶ୍ଚ ତେ। ତସ୍ଯଵମାନଂ କୌରଵ୍ଯ ମାସ୍ମ କାର୍ଷୀଃ କଥଞ୍ଚନ
ରାମ ଏକ ତପସ୍ବୀ, ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏବଂ ତୁମର ଗୁରୁ; ଓ କୌରବ, କେବେ ବି ସେଠାରେ ଅସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ତତୋଽପଶ୍ଯଂ ଦିଵିଷ୍ଠାନ୍ଵୈ ତାନଷ୍ଟୌ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନଃ । ତେ ମାଂ ସ୍ମଯନ୍ତୋ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଶନକୈରିଦମବ୍ରୁଵନ୍
ତାପରେ ମୁଁ ଦେଖିଲି, ସେ ଆଠିଜଣ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ ଋଷି ଦିବ୍ୟ ଲୋକରେ ବସିଛନ୍ତି; ଓ ରାଜା, ସେମାନେ ହସି ହସି ଧୀରେ ଧୀରେ ମୋତେ କହିଲେ।
ଯଥାଽଽହ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରଦସ୍ତତ୍ତଥା କୁରୁ । ଏତଦ୍ଧି ପରମଂ ଶ୍ରେଯୋ ଲୋକାନାଂ ଭରତର୍ଷଭ
ଓ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନାରଦ ଯେପରି ବଲିଛନ୍ତି, ସେପରି କର; ଏହା ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳ।
ତତଶ୍ଚ ପ୍ରତିସଂହୃତ୍ଯ ତଦସ୍ତ୍ରଂ ସ୍ଵାପନଂ ମହତ୍। ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରଂ ଦୀପଯାଞ୍ଚକ୍ରେ ତସ୍ମିନ୍ଯୁଧି ଯଥାଵିଧି
ତାପରେ ମୁଁ ସେ ମହାନ୍ ନିଦ୍ରାକାରକ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ତାଲିଆଇ ନେଲି, ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲି।
ତତୋ ରାମୋ ହୃଷିତୋ ରାଜସିଂହ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଦସ୍ତ୍ରଂ ଵିନିଵର୍ତିତଂ ଵୈ। ଜିତୋଽସ୍ମି ଭୀଷ୍ମେଣ ସୁମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି- ରିତ୍ଯେଵ ଵାକ୍ଯଂ ସହସା ଵ୍ଯମୁଞ୍ଚତ୍
ତାପରେ ରାମ ଖୁସି ହେଲେ, ଓ ରାଜାସିଂହ, ଦେଖିଲେ ଯେ ଅସ୍ତ୍ର ତାଲିଆଯାଇଛି; ହଠାତ୍ ସେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଠାରେ ହାରିଗଲି, ଯାହାଙ୍କ ବୁଦ୍ଧି ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୂଢ଼।'
ତତୋଽପଶ୍ଯତ୍ପିତରଂ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯଃ ପିତୁସ୍ତଥା ପିତରଂ ଚାସ୍ଯ ମାନ୍ଯମ୍। ତେ ତତ୍ର ଚୈନଂ ପରିଵାର୍ଯ ତସ୍ଥୁ- ରୂଚୁଶ୍ଚୈନଂ ସାନ୍ତ୍ଵପୂର୍ଵଂ ତଦନୀମ୍
ତାପରେ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ତାଙ୍କର ବାପାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ବାପାଙ୍କର ପ୍ରାଣ୍ୟ ବଡ଼ବଡ଼ାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ; ସେମାନେ ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ଦଢ଼ି ରହିଲେ ଏବଂ ସେଇ ସମୟରେ ମୃଦୁ କଥା କହିଲେ।
ମା ସ୍ମୈଵଂ ସାହସଂ ତାତ ପୁନଃ କାର୍ଷୀଃ କଥଞ୍ଚନ । ଭୀଷ୍ମେଣ ସଂଯୁଗଂ ଗନ୍ତୁଂ କ୍ଷତ୍ରିଯେଣ ଵିଶେଷତଃ
ପୁଅ, ଏପରି ଅବିଚାର କେବେ ବି କରିବ ନାହିଁ, ବିଶେଷକରି ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ସହ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ।
କ୍ଷତ୍ରିଯସ୍ଯ ତୁ ଧର୍ମୋଽଯଂ ଯଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ଭୃଗୁନନ୍ଦନ । ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯୋ ଵ୍ରତଚର୍ଯାଽଥ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ପରଂ ଧନମ୍
କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଉଛି ଯୁଦ୍ଧ କରିବା; ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଧନ ହେଉଛି ଅଧ୍ୟୟନ ଏବଂ ବ୍ରତ ପାଳନ।
ଇଦଂ ନିମିତ୍ତେ କସ୍ମିଂଶ୍ଚିଦସ୍ମାଭିଃ ପ୍ରାଗୁଦାହୃତମ୍ । ଶସ୍ତ୍ରଧାରଣମତ୍ଯୁଗ୍ରଂ ତଚ୍ଚାକାର୍ଯଂ କୃତଂ ତ୍ଵଯା
କେତେବେଳେ ଆମେ ଏହି କଥା କହିଥିଲୁ—ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ, ଏହା ତୁମେ ଅନୁଚିତ ଭାବେ କରିଛ।
ଵତ୍ସ ପର୍ଯାପ୍ତମେତାଵଦ୍ଭୀଷ୍ମେଣ ସହ ସଂଯୁଗେ । ଵିମର୍ଦସ୍ତେ ମହାବାହୋ ଵ୍ଯପଯାହି ରଣାଦିତଃ
ପୁଅ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ସହ ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ; ହେ ମହାବାହୁ, ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରୁ ଚାଲିଯାଅ।
ପର୍ଯାପ୍ତମେତଦ୍ଭଦ୍ରଂ ତେ ତଵ କାର୍ମୁକଧାରଣମ୍ । ଵିସର୍ଜଯୈତଦ୍ଦୁର୍ଧର୍ଷ ତପସ୍ତପ୍ଯସ୍ଵ ଭାର୍ଗଵ
ଏତେ ଧନୁଷ୍ ଧାରଣ କରିବା ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ, ଭଲ ହେଉ; ଏହି ଅଜୟ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ତ୍ୟାଗ କର, ଭାର୍ଗବ, ଏବଂ ତପସ୍ୟା କର।
ଏଷ ଭୀଷ୍ମଃ ଶାନ୍ତନଵୋ ଦେଵୈଃ ସର୍ଵୈର୍ନିଵାରିତଃ। ନିଵର୍ତସ୍ଵ ରଣାଦସ୍ମାଦିତି ଚୈଵ ପ୍ରସାଦିତଃ
ଏହି ଭୀଷ୍ମ, ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପୁଅ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରୋକାଯାଇଛନ୍ତି; ଦୟାକରି, ଏହି ଯୁଦ୍ଧରୁ ମୁହଁ ଫେରା।
ରାମେଣ ସହ ମାଯୋତ୍ସୀର୍ଗୁରୁଣେତି ପୁନଃ ପୁନଃ । ନ ହି ରାମୋ ରଣେ ଜେତୁଂ ତ୍ଵଯା ନ୍ଯାଯ୍ଯଃ କୁରୂଦ୍ଵହ
ଗୁରୁ ରାମଙ୍କ ସହ ପୁନିପୁନି ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଓ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାମଙ୍କୁ ହରାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ମାନଂ କୁରୁଷ୍ଵ ଗାଙ୍ଗେଯ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ରଣାଜିରେ। ଵଯଂ ତୁ ଗୁରଵସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵାଂ ଵାରଯାମହେ
ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର, ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କର; ଆମେ ତୁମର ବଡ଼ମାନେ, ତେଣୁ ତୁମକୁ ରୋକୁଛୁ।
ଭୀଷ୍ମୋ ଵସୂନାମନ୍ଯତମୋ ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଜୀଵସି ପୁତ୍ରକ । ଗାଙ୍ଗେଯଃ ଶନ୍ତନୋଃ ପୁତ୍ରୋ ଵସୁରେଷ ମହାଯଶାଃ
ଭୀଷ୍ମ ବସୁମାନ୍ୟେ ଗୋଟିଏ; ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ତୁମେ ବଞ୍ଚିଛ; ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର, ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପୁଅ, ଏହି ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ବସୁ।
କଥଂ ଶକ୍ଯସ୍ତ୍ଵଯା ଜେତୁଂ ନିଵର୍ତସ୍ଵେହ ଭାର୍ଗଵ । ଅର୍ଜୁନଃ ପାଣ୍ଡଵଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ପୁରନ୍ଦରସୁତୋ ବଲୀ
ତୁମେ କିପରି ତାଙ୍କୁ ହରାଇପାରିବ? ଏଠାରୁ ଚାଲିଯାଅ, ଭାର୍ଗବ; ଅର୍ଜୁନ, ପାଣ୍ଡବମାନ୍ୟେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୁରନ୍ଦରଙ୍କ ପୁଅ ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ନରଃ ପ୍ରଜାପତିର୍ଵୀରଃ ପୂର୍ଵଦେଵଃ ସନାତନଃ। ସଵ୍ଯସାଚୀତି ଵିଖ୍ଯାତସ୍ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଭୀଷ୍ମମୃତ୍ଯୁର୍ଯଥାକାଲଂ ଵିହିତୋ ଵୈ ସ୍ଵଯଂଭୁଵା
ସେ ମହାପୁରୁଷ, ପ୍ରଜାପତି, ପୁରୁଣା ଦେବତା, ତିନି ଜଗତରେ 'ସବ୍ୟସାଚୀ' ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଅପାର ପ୍ରତାପଶାଳୀ, ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ନିଜେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଭଳି ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇଛି।
ଏଵମୁକ୍ତଃ ସ ପିତୃଭିଃ ପିତୄନ୍ରାମୋଽବ୍ରଵୀଦିଦମ୍। ନାହଂ ଯୁଧି ନିଵର୍ତେଯମିତି ମେ ଵ୍ରତମାହିତମ୍। ନ ନିଵର୍ତିତପୂର୍ଵଶ୍ଚ କଦାଚିଦ୍ରଣମୂର୍ଧନି
ପିତୃମାନେ ଏପରି କହିଲେ, ତେବେ ରାମ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରୁ ପଛକୁ ଫେରିବି ନାହିଁ—ଏହି ମୋର ପ୍ରତିଜ୍ଞା। ଯୁଦ୍ଧର ମଝିରେ କେବେ ମୁଁ ପଛ ଫେରି ଚାଲିଯାଇନି।'
ନିଵର୍ତ୍ଯତାମାପଗେଯଃ କାମଂ ଯୁଦ୍ଧାତ୍ପିତାମହାଃ। ନ ତ୍ଵହଂ ଵିନିଵର୍ତିଷ୍ଯେ ଯୁଦ୍ଧାଦସ୍ମାତ୍କଥଂଚନ
'ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ରମାନେ ଚାହିଲେ ଯେପରି ଯୁଦ୍ଧରୁ ହଟିଯାଆନ୍ତୁ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ କେହି ଭଳି ଏହି ଯୁଦ୍ଧରୁ ପଛକୁ ଫେରିବି ନାହିଁ।'
ତତସ୍ତେ ମୁନଯୋ ରାଜନ୍ନୃଚୀକପ୍ରମୁଖାସ୍ତଦା । ନାରଦେନୈଵ ସହିତାଃ ସମାଗମ୍ଯେଦମବ୍ରୁଵନ୍
ତାପରେ, ରାଜା, ଋଚୀକ ଓ ନାରଦଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଏକଠି ହୋଇ ଏହି ଉପଦେଶ ଦେଲେ।
ନିଵର୍ତସ୍ଵ ରଣାତ୍ତାତ ମାନଯସ୍ଵ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମମ୍ । ଇତ୍ଯଵୋଚମହଂ ତାଂଶ୍ଚ କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମଵ୍ଯପେକ୍ଷଯା
'ପୁତ୍ର, ଯୁଦ୍ଧରୁ ହଟିଯାଅ, ଏହି ମହାବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କର'—ମୁଁ ଏହିପରି କହିଲି, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମକୁ ଭାବି।
ମମ ଵ୍ରତମିଦଂ ଲୋକେ ନାହଂ ଯୁଦ୍ଧାତ୍କଦାଚନ। ଵିମୁଖୋ ଵିନିଵର୍ତେଯଂ ପୃଷ୍ଠତୋଽଭ୍ଯାହତଃ ଶରୈଃ
'ମୋର ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଏହି: ମୁଁ କେବେ ଯୁଦ୍ଧରୁ ପଛକୁ ଫେରିବି ନାହିଁ, ଯଦିଓ ପଛରୁ ବାଣ ଲାଗି ଆହତ ହେଉଛି।'
ନାହଂ ଲୋଭାନ୍ନ କାର୍ପଣ୍ଯାନ୍ନ ଭଯାନ୍ନାର୍ଥକାରଣାତ୍। ତ୍ଯଜେଯଂ ଶାଶ୍ଵତଂ ଧର୍ମମିତି ମେ ନିଶ୍ଚିତା ମତିଃ
'ଲୋଭ, ଦୁର୍ବଳତା, ଭୟ କିମ୍ବା କୌଣସି ଲାଭ ପାଇଁ ମୁଁ କେବେ ଶାଶ୍ୱତ ଧର୍ମକୁ ଛାଡ଼ିବି ନାହିଁ—ଏହି ମୋର ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ।'
ତତସ୍ତେ ମୁନଯଃ ସର୍ଵେ ନାରଦପ୍ରମୁଖା ନୃପ। ଭାଗୀରଥୀ ଚ ମେ ମାତା ରଣମଧ୍ଯଂ ପ୍ରପେଦିରେ
ତାପରେ, ନାରଦଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଓ ମୋର ମା' ଭାଗୀରଥୀ ଯୁଦ୍ଧର ମଝିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।