ତତୋ ଜଗାମ ଵସୁଧାଂ ମମ ବାଣପ୍ରପୀଡିତଃ । ଜାନୁଭ୍ଯାଂ ଧନୁରୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ରାମୋ ମୋହଵଶଂ ଗତଃ
ତାପରେ, ମୋର ବାଣରେ ଆଘାତ ପାଇ, ରାମ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ । ସେ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ୍ୟ ଛାଡ଼ି, ଗୁଡ଼ିକୁ ମାଟିରେ ଟେକି, ଭ୍ରମରେ ଅବାକ ହୋଇଯାଇଥିଲେ ।
ତତସ୍ତସ୍ମିନ୍ନିପତିତେ ରାମେ ଭୂରିସହସ୍ରଦେ । ଆଵଵ୍ରୁର୍ଜଲଦା ଵ୍ଯୋମ କ୍ଷରନ୍ତୋ ରୁଧିରଂ ବହୁ
ଏଭଳି ରାମ ପଡ଼ିଯିବା ସମୟରେ, ଅସଂଖ୍ୟ ମେଘ ଆକାଶକୁ ଢାକିଦେଲେ ଏବଂ ବହୁ ରକ୍ତ ବର୍ଷା କରିଲେ ।
ଉଲ୍କାଶ୍ଚ ଶତଶଃ ପେତୁଃ ସନିର୍ଘାତାଃ ସକମ୍ପନାଃ। ଅର୍କଂ ଚ ସହସା ଦୀପ୍ତଂ ସ୍ଵର୍ଭାନୁରଭିସଂଵୃଣୋତ୍
ସେଇ ସମୟରେ, ଶତଶଃ ଉଲ୍କାପିଣ୍ଡ ଗଜ୍ଜନ ଓ କମ୍ପନ ସହିତ ତଳକୁ ପଡ଼ିଲା । ଏବଂ ହଠାତ୍, ସ୍ୱର୍ଭାନୁ ତୀବ୍ର ତାପିତ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଢାକିଦେଲେ ।
ଵଵୁଶ୍ଚ ଵାତାଃ ପରୁଷାଶ୍ଚଲିତା ଚ ଵସୁଂଧରା । ଗୃଧ୍ରା ବଲାଶ୍ଚ କଙ୍କାଶ୍ଚ ପରିପେତୁର୍ଗୁଦା ଯୁତାଃ
ତୀବ୍ର ପବନ ବହିଲା, ଭୂମି କମ୍ପିଗଲା, ଏବଂ ଗୃଧ୍ର, ଶିଆଳ ଓ କଉଁଆ ଦଳେ ଦଳେ ଚାରିପାଖରେ ଆସିପଡ଼ିଲେ ।
ଦୀପ୍ତାଯାଂ ଦିଶି ଗୋମାଯୁର୍ଦାରୁଣଂ ମୁହୁରୁନ୍ନଦତ୍ । ଅନାହତା ଦୁନ୍ଦୁଭଯୋ ଵିନେଦୁର୍ଭୃଶନିଃସ୍ଵନାଃ
ଏକ ଦିଗରେ ତୀବ୍ର ଆଗିଝାଳି ମଧ୍ୟରେ ଗୋମାୟୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ପୁଣିପୁଣି ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲା । ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ଢୋଳ ବେଶ୍ ତୀବ୍ର ଶବ୍ଦରେ ବାଜୁଥିଲା ।
ଏତଦୌତ୍ପାତିକଂ ସର୍ଵଂ ଘୋରମାସୀଦ୍ଭଯଂକରମ୍ । ଵିସଂଜ୍ଞକଲ୍ପେ ଧରଣୀଂ ଗତେ ରାମେ ମହାତ୍ମନି
ଏହି ସମସ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁନ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ଯେତେବେଳେ ମହାନ ରାମ ଅଚେତନ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିଲେ ।
ତତୋ ଵୈ ସହସୋତ୍ଥାଯ ରାମୋ ମାମଭ୍ଯଵର୍ତତ । ପୁନର୍ଯୁଦ୍ଧାଯ କୌରଵ୍ଯ ଵିହ୍ଵଲଃ କ୍ରୋଧମୂର୍ଛିତଃ
ତାପରେ, ରାମ ହଠାତ୍ ଉଠି ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଲେ, ହେ କୌରବ, ପୁଣିଥରେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ, କ୍ରୋଧରେ ଅସ୍ଥିର ଓ ଭୟଭିତ ହୋଇ ।
ଆଦଦାନୋ ମହାବାହୁଃ କାର୍ମୁକଂ ତାଲସନ୍ନିଭମ୍ । ତତୋ ମଯ୍ଯାଦଦାନଂ ତଂ ରାମମେଵ ନ୍ଯଵାରଯନ୍
ମହାବାହୁ ରାମ ତାଳ ଗଛ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଧନୁଷ୍ୟ ଉଠାଇଲେ; କିନ୍ତୁ ସେ ଉଠାଇବା ସମୟରେ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ରୋକିଦେଲି ।
ମହର୍ଷଯଃ କୃପାଯୁକ୍ତାଃ କ୍ରୋଧାଵିଷ୍ଟୋଽପି ଭାର୍ଗଵଃ । ସମାହରଦମେଯାତ୍ମା ଶରଂ କାଲାନଲୋପମମ୍
ମହାର୍ଷିମାନେ କୃପାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ, ଯଦିଓ ଭାର୍ଗବ ରାମ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଥିଲେ, ତଥାପି ଅଦମ୍ୟ ଆତ୍ମା ରାମ କାଳାଗ୍ନି ସମାନ ଏକ ବାଣ ତିଆରି କରିଥିଲେ ।
ସତୋ ରଵିର୍ମନ୍ଦମରୀଚିମଣ୍ଡଲୋ ଜଗାମାସ୍ତଂ ପାଂସୁପୁଞ୍ଜାଵଗୂଢଃ ନିଶା ଵ୍ଯଗାହତ୍ସୁଖଶୀତମାରୁତା ତତୋ ଯୁଦ୍ଧଂ ପ୍ରତ୍ଯଵହାରଯାଵ-
ସୂର୍ଯ୍ୟ ମନ୍ଦ ରଶିମାଳା ସହିତ ଧୀରେ ଧୀରେ ଅସ୍ତମାନ୍ତ ହେଲା, ଧୂଳି ମେଘରେ ଢାକିଗଲା । ରାତି ଶିତଳ ପବନରେ ଆସିଗଲା; ଏହିପରି ଦେଖି, ଆମେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଅଗ୍ରଗତି କରିଲୁ ।
ଏଵଂ ରାଜନ୍ନଵହାରୋ ବଭୂଵ ତତଃ ପୁନର୍ଵିମଲେଽଭୂତ୍ସୁଘୋରମ୍। କଲ୍ଯଂକଲ୍ଯଂ ଵିଂଶତିଂ ଵୈ ଦିନାନି ତଥୈଵ ଚାନ୍ଯାନି ଦିନାନି ତ୍ରୀଣି
ଏଭଳି, ରାଜା, ଯୁଦ୍ଧ ବିଳମ୍ବ ହେଲା; ତାପରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ରାତି ହେବା ସହିତ, ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ପୁଣି ଆରମ୍ଭ ହେଲା । ପ୍ରତିଦିନ, କୁଳି ଦିନ ଶେଷ ହେଉଅଁତା ଶେଷ ତିନି ଦିନ ସହିତ, ଏହିପରି ଚାଲିଥିଲା ।
ତତୋଽହଂ ନିଶି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସା ତଦା। ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ପିତୄଣାଂ ଚ ଦେଵତାନାଂ ଚ ସର୍ଵଶଃ
ତାପରେ, ରାତିରେ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ମୁଁ ମୋ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପିତୃଗଣ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପ୍ରଣାମ କଲି ।
ନକ୍ତଂଚରାଣାଂ ଭୂତାନାଂ ରାଜନ୍ଯାନାଂ ଵିଶାଂପତେ। ଶଯନଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ରହିତେ ମନସା ସମଚିନ୍ତଯମ୍
ନିଜେ ଏକାକି ଶୋଇଥିବାବେଳେ, ହେ ରାଜା, ମୁଁ ମନରେ ଚିନ୍ତା କରିଲି — ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ଭୂତ, ରାଜା, ଏବଂ ମାନବମାନେ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ।
ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯେନ ମେ ଯୁଦ୍ଧମିଦଂ ପରମଦାରୁଣମ୍ । ଅହାନି ଚ ବହୂନ୍ଯଦ୍ଯ ଵର୍ତତେ ସୁମହାତ୍ଯଯମ୍
ଜାମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପୁଅ ସହିତ ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ବହୁତ ଭୟଙ୍କର ହେଉଛି, ଏବଂ ବହୁ ଦିନ ଧରି ଏହି ବିପଦ ଚାଲିଛି ।
ନ ଚ ରାମଂ ମହାଵୀର୍ଯଂ ଶକ୍ନୋମି ରଣମୂର୍ଧନି । ଵିଜେତୁଂ ସମରେ ଵିପ୍ରଂ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯଂ ମହାବଲମ୍
ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମହାବଳୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜାମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପୁଅ ରାମଙ୍କୁ ଜିତିପାରୁନି ।
ଯଦି ଶକ୍ଯୋ ମଯା ଜେତୁଂ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ଦୈଵତାନି ପ୍ରସନ୍ନାନି ଦର୍ଶଯନ୍ତୁ ନିଶାଂ ମମ
ଯଦି ମୁଁ ପ୍ରତାପୀ ଜାମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଜିତିପାରିବି, ତେବେ ଦେବତାମାନେ ଏହି ରାତିରେ ମୋ ପାଇଁ କୌଣସି ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଦେଖାନ୍ତୁ ।
ତତୋ ନିଶି ଚ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରସୁପ୍ତଃ ଶରଵିକ୍ଷତଃ । ଦକ୍ଷିଣେନେହ ପାର୍ଶ୍ଵେନ ପ୍ରଭାତସମଯେ ତଦା
ତାପରେ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ବାଣରେ ଆଘାତ ପାଇ ମୁଁ ରାତିରେ ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଶୋଇ ଘୁମେଇଲି, ପ୍ରଭାତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ।
ତତୋଽହଂ ଵିପ୍ରମୁଖ୍ଯୈସ୍ତୈର୍ଯୈରସ୍ମି ପତିତୋ ରଥାତ୍। ଉତ୍ଥାପିତୋ ଧୃତଶ୍ଚୈଵ ମା ଭୈରିତି ଚ ସାନ୍ତ୍ଵିତଃ
ତାପରେ, ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମୋତେ ରଥରୁ ପଡ଼ିଯିବା ପରେ ଉଠାଇଲେ, ଧରିଲେ ଏବଂ ମୋତେ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଇ କହିଲେ, 'ଭୟ କରିନାହଁ ।'
ତ ଏଵ ମାଂ ମହାରାଜ ସ୍ଵପ୍ନେ ଦର୍ଶନମେତ୍ଯ ଵୈ । ପରିଵାର୍ଯାବ୍ରୁଵନ୍ଵାକ୍ଯଂ ତନ୍ନିବୋଧ କୁରୂଦ୍ଵହ
ହେ ମହାରାଜ, ସେଇ ସତ୍ତ୍ୱମାନେ ସ୍ୱପ୍ନରେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସି, ମୋତେ ଘେରି ରଖିଲେ ଏବଂ ଏହି କଥା କହିଲେ—ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହାକୁ ଶୁଣ।
ଉତ୍ତିଷ୍ଠ ମା ଭୈର୍ଗାଙ୍ଗେଯ ନ ଭଯଂ ତେଽସ୍ତି କିଂଚନ। ରକ୍ଷାମହେ ତ୍ଵାଂ କୌରଵ୍ଯ ସ୍ଵଶରୀରଂ ହି ନୋ ଭଵାନ୍
ଉଠ, ହେ ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର, ଭୟ କରିବାକୁ ଦରକାର ନାହିଁ; ତୋତେ କୌଣସି ଆପଦ ନାହିଁ। ଆମେ ତୋତେ ରକ୍ଷା କରିବୁ, କାରଣ ତୁମେ ଆମ ପ୍ରାଣ ସମାନ।
ନ ତ୍ଵାଂ ରାମୋ ରଣେ ଜେତା ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯଃ କଥଂଚନ । ତ୍ଵମେଵ ସମରେ ରାମଂ ଵିଜେତା ଭରତର୍ଷଭ
ଯାମଦଗ୍ନିପୁତ୍ର ରାମ କେବେ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୋତେ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ; ତୁମେ ଏକାକି ରାମଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିପାରିବ।
ଇଦମସ୍ତ୍ରଂ ସୁଦଯିତଂ ପ୍ରତ୍ଯଭିଜ୍ଞାସ୍ଯତେ ଭଵାନ୍ । ଵିଦିତଂ ହି ତଵାପ୍ଯେତତ୍ପୂର୍ଵସ୍ମିନ୍ଦେହଧାରଣେ
ଏହି ପ୍ରିୟ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ତୁମେ ଚିହ୍ନିପାରିବ; ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ମଧ୍ୟ ଏହା ତୁମେ ଜାଣିଥିଲ।
ପ୍ରାଜାପତ୍ଯଂ ଵିଶ୍ଵକୃତଂ ପ୍ରସ୍ଵାପଂ ନାମ ଭାରତ । ନ ହୀଦଂ ଵେଦ ରାମୋଽପି ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଵା ପୁମାନ୍କ୍ଵଚିତ୍
ଏହା ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି 'ନିଦ୍ରା' ନାମକ ଅସ୍ତ୍ର; ଏହାକୁ ରାମ କିମ୍ବା ପୃଥିବୀରେ କେହି ମଣିଷ ଜାଣିନାହାନ୍ତି।
ତତ୍ସ୍ମରସ୍ଵ ମହାବାହୋ ଭୃଶଂ ସଂଯୋଜଯସ୍ଵ ଚ। ଉପସ୍ଥାସ୍ଯତି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସ୍ଵଯମେଵ ତଵାନଘ
ଏହାକୁ ମନେ ପକା, ହେ ମହାବାହୁ, ଏବଂ ସାବଧାନରେ ଏହାକୁ ବ୍ୟବହାର କର; ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ନିଜେ ଆସି ତୁମ ପାଖରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେବ।
ଯେନ ସର୍ଵାନ୍ମହାଵୀର୍ଯାନ୍ପ୍ରଶାସିଷ୍ଯସି କୌରଵ । ନ ଚ ରାମଃ କ୍ଷଯଂ ଗନ୍ତା ତେନାସ୍ତ୍ରେଣ ନରାଧିପ
ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ହେ କୌରବ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ପ୍ରବଳ ଯୋଦ୍ଧାମାନେଙ୍କୁ ବଶ କରିପାରିବ; କିନ୍ତୁ ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ରାମଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଏନସା ନ ତୁ ସଂଯୋଗଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସେ ଜାତୁ ମାନଦ । ସ୍ଵପ୍ସ୍ଯତେ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯୋଽସୌ ତ୍ଵଦ୍ବାଣବଲପୀଡିତଃ
ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରିଲେ ତୁମେ କୌଣସି ଦୋଷରେ ପଡିବେ ନାହିଁ, ହେ ମାନ୍ୟଦାତା; ତୁମ ବାଣର ଶକ୍ତିରେ ଯାମଦଗ୍ନିପୁତ୍ର ଗଭୀର ନିଦ୍ରାକୁ ପଡିଯିବେ।
ତତୋ ଜିତ୍ଵା ତ୍ଵମେଵୈନଂ ପୁନରୁତ୍ଥାପଯିଷ୍ଯସି। ଅସ୍ତ୍ରେଣ ଦଯିତେନାଜୌ ଭୀଷ୍ମ ସଂବୋଧନେନ ଵୈ
ତାପରେ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଜିତିବା ପରେ, ଏହି ପ୍ରିୟ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ ଡାକି ଆଉଥରେ ଜାଗାଇଦେବ।
ଏଵଂ କୁରୁଷ୍ଵ କୌରଵ୍ଯ ପ୍ରଭାତେ ରଥମାସ୍ଥିତଃ। ପ୍ରସୁପ୍ତଂ ଵା ମୃତଂ ଵେତି ତୁଲ୍ଯଂ ମନ୍ଯାମହେ ଵଯମ୍
ଏଭଳି କର, ହେ କୌରବ, ପ୍ରଭାତରେ ରଥ ଚଢ଼ିବାବେଳେ; ସେ ନିଦ୍ରାରେ କିମ୍ବା ମୃତ, ଆମେ ଏହାକୁ ସମାନ ଭାବୁଛୁ।
ନ ଚ ରାମେଣ ମର୍ତଵ୍ଯଂ କଦାଚିଦପି ପାର୍ଥିଵ। ତତଃ ସମୁତ୍ପନ୍ନମିଦଂ ପ୍ରସ୍ଵାପଂ ଯୁଜ୍ଯତାମିତି
ତୁମେ କେବେ ମଧ୍ୟ ରାମଙ୍କୁ ମାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ହେ ରାଜା; ତେଣୁ ଏହି 'ନିଦ୍ରା' ଅସ୍ତ୍ରକୁ ବ୍ୟବହାର କର।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାନ୍ତର୍ହିତା ରାଜନ୍ସର୍ଵ ଏଵ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ । ଅଷ୍ଟୌ ସଦୃଶରୂପାସ୍ତେ ସର୍ଵେ ଭାସୁରମୂର୍ତଯଃ
ଏଭଳି କହି, ହେ ରାଜା, ସେ ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ; ସେ ଆଠଜଣ ସମାନ ଆକୃତି ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।