ଅଭ୍ଯାଗଚ୍ଛଂ ତଦା ରାମମର୍ଚିଷ୍ଯନ୍ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମମ୍ । ଅଭିଵାଦ୍ଯ ଚୈନଂ ଵିଧିଵଦବ୍ରୁଵଂ ଵାକ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍
ସେ ସମୟରେ ମୁଁ ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲି, ତାଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ପ୍ରଣାମ କରି, ଉତ୍ତମ କଥା କହିଲି।
ଯୋତ୍ସ୍ଯେ ତ୍ଵଯା ରଣେ ରାମ ସଦୃଶେନାଧିକେନ ଵା । ଗୁରୁଣା ଧର୍ମଶୀଲେନ ଜଯମାଶାସ୍ଵ ମେ ଵିଭୋ
ହେ ରାମ, ମୁଁ ତୁମ ସମାନ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କିମ୍ବା ଗୁରୁ ଯେଉଁ ହେଉଛ, ସେହିପରି ଯୁଦ୍ଧ କରିବି। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିବା ତୁମେ, ମୋତେ ବିଜୟ ଦିଅ।
ଏଵମେତତ୍କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ କର୍ତଵ୍ଯଂ ଭୂତିମିଚ୍ଛତା। ଧର୍ମୋ ହ୍ଯେଷ ମହାବାହୋ ଵିଶିଷ୍ଟୈଃ ସହ ଯୁଧ୍ଯତାମ୍
ହଁ, ଏହିପରି ହେଉଛି, କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଯିଏ ମହିମା ଚାହେ, ସେଠିପାଇଁ ଏଭଳି କରିବା ଉଚିତ। ମହାବାହୁ, ବିଶିଷ୍ଟମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଏହି ଧର୍ମ।
ଶପେଯଂ ତ୍ଵାଂ ନଚେଦେଵମାଗଚ୍ଛେଥା ଵିଶାଂପତେ । ଯୁଧ୍ଯସ୍ଵ ତ୍ଵଂ ରଣେ ଯତ୍ତୋ ଧୈର୍ଯମାଲମ୍ବ୍ଯ କୌରଵ
ହେ ରାଜା, ତୁମେ ଏଭଳି ଭାବେ ନ ଆସିଥାନ୍ତୁ, ତେବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଶାପ ଦେଇଥାନ୍ତି। ବରଂ ଏବେ ଧୃଢ଼ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ କର, ହେ କୌରବ।
ନ ତୁ ତେ ଜଯମାଶାସେ ତ୍ଵାଂ ଵିଜେତୁମହଂ ସ୍ଥିତଃ । ଗଚ୍ଛ ଯୁଧ୍ଯସ୍ଵ ଧର୍ମେଣ ପ୍ରୀତୋଽସ୍ମି ଚରିତେନ ତେ
କିନ୍ତୁ ମୁଁ ତୁମର ବିଜୟ ଆଶା କରୁନାହିଁ, କାରଣ ମୁଁ ତୁମକୁ ହରାଇବାକୁ ଏଠାରେ ଆସିଛି। ତୁମେ ଧର୍ମରେ ଥାଇ ଯୁଦ୍ଧ କର, ମୁଁ ତୁମର ଆଚରଣରେ ପ୍ରସନ୍ନ।
ତତୋଽହଂ ତଂ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ରଥମାରୁହ୍ଯ ସତ୍ଵରଃ । ପ୍ରାଧ୍ମାପଯଂ ରଣେ ଶଙ୍ଖଂ ପୁନର୍ହେମପରିଷ୍କୃତମ୍
ତାପରେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ତୁରନ୍ତ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ଶଂଖକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ପୁଣି ଧ୍ୱନି କରିଲି।
ତତୋ ଯୁଦ୍ଧଂ ସମଭଵନ୍ମମ ତସ୍ଯ ଚ ଭାରତ । ଦିଵସାନ୍ସୁବହୂନ୍ରାଜନ୍ପରସ୍ପରଜିଗୀଷଯା
ତାପରେ, ହେ ଭାରତ, ମୋ ଓ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଅନେକ ଦିନ ଚାଲିଲା, ଦୁହେଁ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଜିତିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲୁ।
ସ ମେ ତସ୍ମିନ୍ରଣେ ପୂର୍ଵଂ ପ୍ରାହରତ୍କଙ୍ଖପତ୍ରିଭିଃ । ଵଷ୍ଟ୍ଯା ଶତୈଶ୍ଚ ନଵଭିଃ ଶରାଣାଂ ନତଷର୍ଵଣାମ୍
ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ, ସେ ପ୍ରଥମେ ମୋତେ ଶିଖା ଧାରିଥିବା ତୀର ଓ ନଉଶେ ଶତ ଭାଲ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ।
ଚତ୍ଵାରସ୍ତେନ ମେ ଵାହାଃ ସୂତଶ୍ଚୈଵ ଵିଶାଂପତେ । ପ୍ରତିରୁଦ୍ଧାସ୍ତଥୈଵାହଂ ସମରେ ଦଂଶିତଃ ସ୍ଥିତଃ
ସେ ମୋର ଚାରିଟିଏ ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥଚାଳକଙ୍କୁ ଅଟକେଇଦେଲେ, ହେ ରାଜା, ଏବଂ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆଘାତ ପାଇ ଦଢ଼ିଆ ରହିଲି।
ନମସ୍କୃତ୍ଯ ଚ ଦେଵେଭ୍ଯୋ ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯୋ ଵିଶେଷତଃ । ତମହଂ ସ୍ମଯନ୍ନିଵ ରଣେ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତମ୍
ଦେବମାନେ ଓ ବିଶେଷକରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହସୁଥିବା ପରି ତାଙ୍କୁ ଯେଉଁଠାରେ ଦଢ଼ିଆ ଥିଲେ, ସେଠାରେ କଥା କହିଲି।
ଆଚାର୍ଯତା ମାନିତା ମେ ନିର୍ମର୍ଯାଦେ ହ୍ଯପି ତ୍ଵଯି । ଭୂଯଶ୍ଚ ଶୃଣୁ ମେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ସଂପଦଂ ଧର୍ମସଂଗ୍ରହେ
ତୁମେ ନିୟମ ଭଙ୍ଗ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଗୁରୁ ଭାବେ ସମ୍ମାନ ଦେଇଛି। ଏବେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋର ଧର୍ମ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ବିଷୟରେ ଆଉ ଶୁଣ।
ଯେ ତେ ଵେଦାଃ ଶରୀରସ୍ଥା .... ଯଚ୍ଚ ତେ ମହତ୍ । ତପଶ୍ଚ ତେ ମହତ୍ତପ୍ତଂ ନ ତେଭ୍ଯଃ ପ୍ରହରାମ୍ଯହମ୍
ତୁମ ଶରୀରରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ବେଦ ଓ ତୁମର ମହାତ୍ମା ତପସ୍ୟା—ଏଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ କେବେ ଆଘାତ କରିନାହିଁ, କିମ୍ବା କ୍ଷତି କରିନାହିଁ।
ପ୍ରହରେ କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମସ୍ଯ ଯଂ ତ୍ଵଂ ରାମ ସମାଶ୍ରିତଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣଃ କ୍ଷତ୍ରିଯତ୍ଵଂ ହି ଯାତି ଶସ୍ତ୍ରସମୁଦ୍ଯମାତ୍
ହେ ରାମ, ତୁମେ ଯେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମରେ ଭରସା କରି ମୋତେ ଆଘାତ କରୁଛ, ଏହା ଠିକ୍। କାରଣ, ଯେବେ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶସ୍ତ୍ର ଉଠାଏ, ସେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ହୋଇଯାଏ।
ପଶ୍ଯ ମେ ଧନୁଷୋ ଵୀର୍ଯଂ ପଶ୍ଯ ବାହ୍ଵୋର୍ବଲଂ ମମ। ଏଷ ତେ କାର୍ମୁକ ଵୀର ଛିନଦ୍ମି ନିଶିତେଷୁଣା
ମୋ ଧନୁର୍ବଳ ଦେଖ, ମୋ ହାତର ଶକ୍ତି ଦେଖ। ହେ ବୀର, ଏହି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ମୁଁ ତୁମର ଧନୁକୁ କାଟିଦେବି।
ତସ୍ଯାହଂ ନିଶିତଂ ଭଲ୍ଲଂ ଚିକ୍ଷେପ ଭରତର୍ଷଭ । ତେନାସ୍ଯ ଧନୁଷଃ କୋଟିଂ ଛିତ୍ଵା ଭୂମାଵପାତଯମ୍
ତାପରେ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲି। ସେଥିରେ ତାଙ୍କ ଧନୁର ଶିରା ଚିରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା।
ତଥୈଵ ଚ ପୃଷତ୍କାନାଂ ଶତାନି ନତପର୍ଵଣାମ୍ । ଚିକ୍ଷେପ କଙ୍କପତ୍ରାଣାଂ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯରଥଂ ପ୍ରତି
ଏହିପରି, ଗିଡ଼ିକା ଡାଣ୍ଡା ଓ ଗୃଧ୍ରପଙ୍ଖ ଲଗାଇଥିବା ଶତଶଃ ବାଣ ମୁଁ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟଙ୍କ ରଥ ଦିଗରେ ଛାଡ଼ିଲି।
କାଯେ ଵିଷକ୍ତାସ୍ତୁ ତଦା ଵାଯୁନା ସମୁଦୀରିତାଃ। ଚେଲୁଃ କ୍ଷରନ୍ତୋ ରୁଧିରଂ ନାଗା ଇଵ ଚ ତେ ଶରାଃ
ସେଇ ବାଣଗୁଡ଼ିକ, ପବନରେ ଚଳିତ, ତାଙ୍କ ଦେହରେ ଲାଗି ରହିଲେ ଓ ରକ୍ତ ଝରାଇ ନାଗମାନେ ପରି ଡାଙ୍ଗିଲେ।
କ୍ଷତଜୋକ୍ଷିତସର୍ଵାଙ୍ଗଃ କ୍ଷରନ୍ସ ରୁଧିରଂ ରଣେ। ବଭୌ ରାମସ୍ତଥା ରାଜନ୍ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ଇଵ କିଂଶୁକଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ରାମଙ୍କ ସମସ୍ତ ଦେହ ରକ୍ତରେ ଭିଜିଗଲା, ରକ୍ତ ଝରୁଥିଲା। ସେ ଫୁଲିଥିବା କିଂଶୁକ ଗଛ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ହେ ରାଜା।
ହେମନ୍ତାନ୍ତେଽଶୋକ ଇଵ ରକ୍ତସ୍ତବକମଣ୍ଡିତଃ। ବଭୌ ରାମସ୍ତଥା ରାଜନ୍ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ଇଵ କିଂଶୁକଃ
ହେମନ୍ତ ଶେଷରେ ଲାଲ ଫୁଲ ଗୁଛରେ ଶୋଭିତ ଅଶୋକ ଗଛ ପରି, ରାମ ଫୁଲିଥିବା କିଂଶୁକ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ହେ ରାଜା।
ତତୋଽନ୍ଯଦ୍ଧନୁରାଦାଯ ରାମଃ କ୍ରୋଧସମନ୍ଵିତଃ । ହେମପୁଙ୍ଖାନ୍ସୁନିଶିତାଞ୍ଶରାଂସ୍ତାନ୍ହି ଵଵର୍ଷ ସଃ
ତାପରେ, କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ରାମ ଆଉ ଏକ ଧନୁ ଧରିଲେ ଓ ସୁନା ପଙ୍ଖ ଲଗା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ବର୍ଷା କଲେ।
ତେ ସମାସାଦ୍ଯ ମାଂ ରୌଦ୍ରା ବହୁଧା ମର୍ମଭେଦିନଃ । ଅକମ୍ପଯନ୍ମହାଵେଗାଃ ସର୍ପାନଲଵିଷୋପମାଃ
ସେ ଭୟଙ୍କର ବାଣଗୁଡ଼ିକ, ଅନେକ ଓ ଗଭୀର ସ୍ଥାନ ଭେଦି, ମୋତେ ବଡ଼ ତୀବ୍ରତାରେ ଆଘାତ କଲେ, ଅଗ୍ନି ଓ ବିଷ ଭରା ସାପ ପରି।
ତମହଂ ସମଵଷ୍ଟଭ୍ଯ ପୁନରାତ୍ମାନମାହଵେ । ଶତସଂଖ୍ଯୈଃ ଶରୈଃ କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତଦା ରାମମଵାକିରମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ଆପଣକୁ ନିଜେ ଭଲଭାବେ ସ୍ଥିର କରି, କ୍ରୋଧରେ ରାମଙ୍କୁ ଶତଶଃ ବାଣରେ ଢାଙ୍କିଦେଲି।
ସ ତୈରଗ୍ନ୍ଯର୍କସଙ୍କାଶୈଃ ଶରୈରାଶୀଵିଷୋପମୈଃ । ଶିତୈରଭ୍ଯର୍ଦିତୋ ରାମୋ ମନ୍ଦଚେତା ଇଵାଭଵତ୍
ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ, ବିଷାକ୍ତ ନାଗ ପରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ରାମ ଦୁର୍ବଳ ଓ ଅବିବେକୀ ହୋଇପଡ଼ିଲେ।
ତତୋଽହଂ କୃପଯାଽଽଵିଷ୍ଟୋ ଵିନିନ୍ଦ୍ଯାତ୍ମାନମାତ୍ମନା । ଧିଗ୍ଧିଗିତ୍ଯବ୍ରୁଵଂ ଯୁଦ୍ଧଂ କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମଂ ଚ ଭାରତ
ତାପରେ, କ୍ରୁପାରେ ଭରିଯାଇ, ମୁଁ ନିଜକୁ ନିଜେ ଦୋଷ ଦେଲି, 'ହା, ହା!' ବୋଲି ଯୁଦ୍ଧ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମକୁ ନିନ୍ଦା କଲି, ହେ ଭାରତ।
ଅସକୃଚ୍ଚାବ୍ରୁଵଂ ରାଜଞ୍ଶୋକଵେଗପରିପ୍ଲୁତଃ । ଅହୋ ବତ କୃତଂ ପାପଂ ମଯେଦଂ କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମଂ ଚ ଭାରତ
ହେ ରାଜା, ଶୋକରେ ଭିଜି, ପୁନିପୁନି କହୁଥିଲି—'ହାୟ, କେମିତି ମୁଁ ଏହି ପାପ କଲି, ଏହି କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ କଲି, ହେ ଭାରତ।'
ଗୁରୁର୍ଦ୍ଵିଜାତିର୍ଧର୍ମାତ୍ମା ଯଦେଵଂ ପୀଡିତଃ ଶରୈଃ। ତତୋ ନ ପ୍ରାହରଂ ଭୂଯୋ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯାଯ ଭାରତ
ଗୁରୁ, ଦ୍ୱିଜ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଜଣେ ଏପରି ବାଣରେ ପୀଡ଼ିତ ହେବା ପରେ, ମୁଁ ଆଉ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟଙ୍କୁ ବାଣ ମାରିଲିନି, ହେ ଭାରତ।
ଅଥାଵତାପ୍ଯ ପୃଥିଵୀଂ ପୂଷା ଦିଵସମଂକ୍ଷଯେ। ଜଗାମାସ୍ତଂ ସହସ୍ରାଂଶୁସ୍ତତୋ ଯୁଦ୍ଧମୁପାରମତ୍
ତାପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେଲା, ପୃଥିବୀ ଅନ୍ଧାରରେ ଢାଙ୍କିଗଲା, ଏହିପରି ହଜାର କିରଣ ଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେଲେ, ଯୁଦ୍ଧ ବନ୍ଦ ହେଲା।
ଆତ୍ମନସ୍ତୁ ତତଃ ସୂତୋ ହଯାନାଂ ଚ ଵିଶାଂପତେ। ମମ ଚାପନଯାମାସ ଶଲ୍ଯାନ୍କୁଶଲସଂମତଃ
ତାପରେ, ହେ ରାଜା, ମୋ ରଥଚାଳକ, ଯିଏ ନିପୁଣ ଓ ପଣ୍ଡିତମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତି, ସେ ମୋ ଓ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ଦେହରୁ ବାଣଗୁଡ଼ିକୁ ବାହାର କଲେ।
ସ୍ନାତାପଵୃତ୍ତୈସ୍ତୁରଗୈର୍ଲବ୍ଧତୋଯୈରଵିହ୍ଵଲୈଃ। ପ୍ରଭାତେ ଚୋଦିତେ ସୂର୍ଯେ ତତୋ ଯୁଦ୍ଧମଵର୍ତତ
ସ୍ନାନ କରି ସ୍ତ୍ରାନ୍ତି ହୋଇଥିବା ଓ ଜଳ ପିଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଘୋଡ଼ାମାନେ, ଏବଂ ମନ ଶାନ୍ତ ଥିଲେ । ପ୍ରଭାତ ବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବା ସହିତ, ସେଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭାଂ ତୂର୍ଣମାଯାନ୍ତଂ ଦଂଶିତଂ ସ୍ଯନ୍ଦନେ ସ୍ଥିତମ୍। ଅକରୋଦ୍ରଥମତ୍ଯର୍ଥଂ ରାମଃ ସଜ୍ଜଂ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ତାଙ୍କର ରଥରେ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଭାବେ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ପ୍ରବଳ ପ୍ରତାପୀ ରାମ ତାଙ୍କର ରଥକୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ ।