ତତୋ ମାମବ୍ରଵୀଦ୍ରାମଃ ସ୍ମଯମାନୋ ରଣାଜିରେ । ରଥୋ ମେ ମେଦିନୀ ଭୀଷ୍ମ ଵାହା ଵେଦାଃ ସଦଶ୍ଵଵତ୍
ତାପରେ ରାମ ଯୁଦ୍ଧମାଇଦାନରେ ହସି କହିଲେ, 'ଭୀଷ୍ମ, ମୋର ରଥ ହେଉଛି ଏଇ ପୃଥିବୀ, ବେଦମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ମୋର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା।'
ସୂତଶ୍ଚ ମାତରିଶ୍ଵା ଵୈ କଵଚଂ ଵେଦମାତରଃ । ସୁସଂଵୀତୋ ରଣେ ତାଭିର୍ଯୋତ୍ସ୍ଯେଽହଂ କୁରୁନନ୍ଦନ
'ମୋର ସାରଥି ହେଉଛି ପବନ, ବେଦମାନଙ୍କ ମାଆମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ମୋର କବଚ। ଏହିଭଳି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ସଜି, କୁରୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ମୁଁ ତୁମ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି।'
ଏଵଂ ବ୍ରୁଵାଣୋ ଗାନ୍ଧାରେ ରାମୋ ମାଂ ସତ୍ଯଵିକ୍ରମଃ। ଶରଵ୍ରାତେନ ମହତା ସର୍ଵତଃ ପ୍ରତ୍ଯଵାରଯତ୍
ଏଭଳି କହିଥିବା ବେଳେ, ଗାନ୍ଧାରର ରାମ, ଯିଏ ସତ୍ୟବୀର, ମୋତେ ଚାରିପଟେ ବଡ଼ ତୀରବର୍ଷା କରି ରୋକିଦେଲେ।
ତତୋଽପଶ୍ଯଂ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯଂ ରଥମଧ୍ଯେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତମ୍ । ସର୍ଵାଯୁଧଵରେ ଶ୍ରୀମତ୍ଯଦ୍ଭୁତୋପମଦର୍ଶନେ
ତାପରେ ମୁଁ ଦେଖିଲି ଯେ, ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ରଥର ମଧ୍ୟରେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ ଦଉଁଥିଲେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର ନିକଟରେ ରଖିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଦେଖିବାକୁ ଅତି ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଲାଗୁଥିଲା।
ମନସା ଵିହିତେ ପୁଣ୍ଯେ ଵିସ୍ତୀର୍ଣେ ନଗରୋପଭେ । ଦିଵ୍ଯାଶ୍ଵଯୁଜି ସନ୍ନଦ୍ଵେ କାଞ୍ଚନେନ ଵିଭୂଷିତେ
ତାଙ୍କର ରଥ ମନରେ ଚିନ୍ତା କରି ତିଆରି ହୋଇଥିଲା, ପବିତ୍ର ଓ ବଡ଼, ଏକ ନଗର ପାଶରେ ପରିସର ଭଳି, ଦିବ୍ୟ ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଯୋଗି ହୋଇଥିଲା, ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଓ ସୁନାରେ ସଜିଥିଲା।
କଵଚେନ ମହାବାହୋ ସୋମାର୍କକୃତଲକ୍ଷ୍ମଣା। ଧନୁର୍ଧରୋ ବଦ୍ଧତୂଣୋ ବଦ୍ଧଗୋଧାଙ୍ଗୁଲିତ୍ରଵାନ୍
ସେ ମହାବାହୁ, ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚିହ୍ନ ଥିବା କବଚ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଧନୁଷ୍ଧାରୀ ଥିଲେ, ତୁଣୀର ବାନ୍ଧିଥିଲେ, ଓ ଗୋଧା ଚର୍ମର ମୁଠିବନ୍ଧ ପିନ୍ଧିଥିଲେ।
ସାରଥ୍ଯଂ କୃତଵାଂସ୍ତତ୍ର ଯୁଯୁତ୍ସୋରକୁତଵ୍ରଣଃ । ସଖା ଵେଦଵିଦତ୍ଯନ୍ତଂ ଦଯିତୋ ଭାର୍ଗଵସ୍ଯ ହ
ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ରଥଚାଳକ ଭୟହୀନ ଓ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ, ବେଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଭାର୍ଗବଙ୍କର ଅତି ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ ଥିଲେ।
ଆହ୍ଵଯାନଃ ସ ମାଂ ଯୁଦ୍ଧେ ମନୋ ହର୍ଷଯତୀଵ ମେ । ପୁନଃ ପୁନରଭିକ୍ରୋଶନ୍ନଭିଯାହୀତି ଭାର୍ଗଵଃ
ଭାର୍ଗବ ମୋତେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଡାକୁଥିଲେ, ବାରମ୍ବାର ଚିତ୍କାର କରି କହୁଥିଲେ—'ଆସ, ଆଗକୁ ଆ'—ତାଙ୍କର ଏହି ଆହ୍ୱାନ ମୋର ହୃଦୟକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିଦେଲା।
ତମାଦିତ୍ଯମିଵୋଦ୍ଯନ୍ତମନାଧୃଷ୍ଯଂ ମହାବଲମ୍ । କ୍ଷତ୍ରିଯାନ୍ତକରଂ ରାମମେକମେକଃ ସମାସଦୂମ୍
ମୁଁ ଏକାକି ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲି, ଯିଏ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କର ସଂହାରକ, ଅପରାଜେୟ ଓ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯେପରି ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଏ।
ତତୋଽହଂ ବାଣପାତେଷୁ ତ୍ରିଷୁ ଵାହାନ୍ନିଗୃହ୍ଯ ଵୈ । ଅଵତୀର୍ଯ ଧନୁର୍ନ୍ଯସ୍ଯ ପଦାତିର୍ଋଷିସତ୍ତମମ୍
ତାପରେ ମୁଁ ତୀରବର୍ଷା ରୁ ମୋ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଅଟକେଇ, ରଥରୁ ଅବତରି, ଧନୁଷ୍କୁ ରଖି, ପଦାତି ହୋଇ ରୁଷିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲି।
ଅଭ୍ଯାଗଚ୍ଛଂ ତଦା ରାମମର୍ଚିଷ୍ଯନ୍ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମମ୍ । ଅଭିଵାଦ୍ଯ ଚୈନଂ ଵିଧିଵଦବ୍ରୁଵଂ ଵାକ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍
ସେ ସମୟରେ ମୁଁ ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲି, ତାଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ପ୍ରଣାମ କରି, ଉତ୍ତମ କଥା କହିଲି।
ଯୋତ୍ସ୍ଯେ ତ୍ଵଯା ରଣେ ରାମ ସଦୃଶେନାଧିକେନ ଵା । ଗୁରୁଣା ଧର୍ମଶୀଲେନ ଜଯମାଶାସ୍ଵ ମେ ଵିଭୋ
ହେ ରାମ, ମୁଁ ତୁମ ସମାନ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କିମ୍ବା ଗୁରୁ ଯେଉଁ ହେଉଛ, ସେହିପରି ଯୁଦ୍ଧ କରିବି। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିବା ତୁମେ, ମୋତେ ବିଜୟ ଦିଅ।
ଏଵମେତତ୍କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ କର୍ତଵ୍ଯଂ ଭୂତିମିଚ୍ଛତା। ଧର୍ମୋ ହ୍ଯେଷ ମହାବାହୋ ଵିଶିଷ୍ଟୈଃ ସହ ଯୁଧ୍ଯତାମ୍
ହଁ, ଏହିପରି ହେଉଛି, କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଯିଏ ମହିମା ଚାହେ, ସେଠିପାଇଁ ଏଭଳି କରିବା ଉଚିତ। ମହାବାହୁ, ବିଶିଷ୍ଟମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଏହି ଧର୍ମ।
ଶପେଯଂ ତ୍ଵାଂ ନଚେଦେଵମାଗଚ୍ଛେଥା ଵିଶାଂପତେ । ଯୁଧ୍ଯସ୍ଵ ତ୍ଵଂ ରଣେ ଯତ୍ତୋ ଧୈର୍ଯମାଲମ୍ବ୍ଯ କୌରଵ
ହେ ରାଜା, ତୁମେ ଏଭଳି ଭାବେ ନ ଆସିଥାନ୍ତୁ, ତେବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଶାପ ଦେଇଥାନ୍ତି। ବରଂ ଏବେ ଧୃଢ଼ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ କର, ହେ କୌରବ।
ନ ତୁ ତେ ଜଯମାଶାସେ ତ୍ଵାଂ ଵିଜେତୁମହଂ ସ୍ଥିତଃ । ଗଚ୍ଛ ଯୁଧ୍ଯସ୍ଵ ଧର୍ମେଣ ପ୍ରୀତୋଽସ୍ମି ଚରିତେନ ତେ
କିନ୍ତୁ ମୁଁ ତୁମର ବିଜୟ ଆଶା କରୁନାହିଁ, କାରଣ ମୁଁ ତୁମକୁ ହରାଇବାକୁ ଏଠାରେ ଆସିଛି। ତୁମେ ଧର୍ମରେ ଥାଇ ଯୁଦ୍ଧ କର, ମୁଁ ତୁମର ଆଚରଣରେ ପ୍ରସନ୍ନ।
ତତୋଽହଂ ତଂ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ରଥମାରୁହ୍ଯ ସତ୍ଵରଃ । ପ୍ରାଧ୍ମାପଯଂ ରଣେ ଶଙ୍ଖଂ ପୁନର୍ହେମପରିଷ୍କୃତମ୍
ତାପରେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ତୁରନ୍ତ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ଶଂଖକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ପୁଣି ଧ୍ୱନି କରିଲି।
ତତୋ ଯୁଦ୍ଧଂ ସମଭଵନ୍ମମ ତସ୍ଯ ଚ ଭାରତ । ଦିଵସାନ୍ସୁବହୂନ୍ରାଜନ୍ପରସ୍ପରଜିଗୀଷଯା
ତାପରେ, ହେ ଭାରତ, ମୋ ଓ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଅନେକ ଦିନ ଚାଲିଲା, ଦୁହେଁ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଜିତିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲୁ।
ସ ମେ ତସ୍ମିନ୍ରଣେ ପୂର୍ଵଂ ପ୍ରାହରତ୍କଙ୍ଖପତ୍ରିଭିଃ । ଵଷ୍ଟ୍ଯା ଶତୈଶ୍ଚ ନଵଭିଃ ଶରାଣାଂ ନତଷର୍ଵଣାମ୍
ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ, ସେ ପ୍ରଥମେ ମୋତେ ଶିଖା ଧାରିଥିବା ତୀର ଓ ନଉଶେ ଶତ ଭାଲ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ।
ଚତ୍ଵାରସ୍ତେନ ମେ ଵାହାଃ ସୂତଶ୍ଚୈଵ ଵିଶାଂପତେ । ପ୍ରତିରୁଦ୍ଧାସ୍ତଥୈଵାହଂ ସମରେ ଦଂଶିତଃ ସ୍ଥିତଃ
ସେ ମୋର ଚାରିଟିଏ ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥଚାଳକଙ୍କୁ ଅଟକେଇଦେଲେ, ହେ ରାଜା, ଏବଂ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆଘାତ ପାଇ ଦଢ଼ିଆ ରହିଲି।
ନମସ୍କୃତ୍ଯ ଚ ଦେଵେଭ୍ଯୋ ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯୋ ଵିଶେଷତଃ । ତମହଂ ସ୍ମଯନ୍ନିଵ ରଣେ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତମ୍
ଦେବମାନେ ଓ ବିଶେଷକରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହସୁଥିବା ପରି ତାଙ୍କୁ ଯେଉଁଠାରେ ଦଢ଼ିଆ ଥିଲେ, ସେଠାରେ କଥା କହିଲି।
ଆଚାର୍ଯତା ମାନିତା ମେ ନିର୍ମର୍ଯାଦେ ହ୍ଯପି ତ୍ଵଯି । ଭୂଯଶ୍ଚ ଶୃଣୁ ମେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ସଂପଦଂ ଧର୍ମସଂଗ୍ରହେ
ତୁମେ ନିୟମ ଭଙ୍ଗ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଗୁରୁ ଭାବେ ସମ୍ମାନ ଦେଇଛି। ଏବେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋର ଧର୍ମ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ବିଷୟରେ ଆଉ ଶୁଣ।
ଯେ ତେ ଵେଦାଃ ଶରୀରସ୍ଥା .... ଯଚ୍ଚ ତେ ମହତ୍ । ତପଶ୍ଚ ତେ ମହତ୍ତପ୍ତଂ ନ ତେଭ୍ଯଃ ପ୍ରହରାମ୍ଯହମ୍
ତୁମ ଶରୀରରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ବେଦ ଓ ତୁମର ମହାତ୍ମା ତପସ୍ୟା—ଏଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ କେବେ ଆଘାତ କରିନାହିଁ, କିମ୍ବା କ୍ଷତି କରିନାହିଁ।
ପ୍ରହରେ କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମସ୍ଯ ଯଂ ତ୍ଵଂ ରାମ ସମାଶ୍ରିତଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣଃ କ୍ଷତ୍ରିଯତ୍ଵଂ ହି ଯାତି ଶସ୍ତ୍ରସମୁଦ୍ଯମାତ୍
ହେ ରାମ, ତୁମେ ଯେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମରେ ଭରସା କରି ମୋତେ ଆଘାତ କରୁଛ, ଏହା ଠିକ୍। କାରଣ, ଯେବେ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶସ୍ତ୍ର ଉଠାଏ, ସେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ହୋଇଯାଏ।
ପଶ୍ଯ ମେ ଧନୁଷୋ ଵୀର୍ଯଂ ପଶ୍ଯ ବାହ୍ଵୋର୍ବଲଂ ମମ। ଏଷ ତେ କାର୍ମୁକ ଵୀର ଛିନଦ୍ମି ନିଶିତେଷୁଣା
ମୋ ଧନୁର୍ବଳ ଦେଖ, ମୋ ହାତର ଶକ୍ତି ଦେଖ। ହେ ବୀର, ଏହି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ମୁଁ ତୁମର ଧନୁକୁ କାଟିଦେବି।
ତସ୍ଯାହଂ ନିଶିତଂ ଭଲ୍ଲଂ ଚିକ୍ଷେପ ଭରତର୍ଷଭ । ତେନାସ୍ଯ ଧନୁଷଃ କୋଟିଂ ଛିତ୍ଵା ଭୂମାଵପାତଯମ୍
ତାପରେ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲି। ସେଥିରେ ତାଙ୍କ ଧନୁର ଶିରା ଚିରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା।
ତଥୈଵ ଚ ପୃଷତ୍କାନାଂ ଶତାନି ନତପର୍ଵଣାମ୍ । ଚିକ୍ଷେପ କଙ୍କପତ୍ରାଣାଂ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯରଥଂ ପ୍ରତି
ଏହିପରି, ଗିଡ଼ିକା ଡାଣ୍ଡା ଓ ଗୃଧ୍ରପଙ୍ଖ ଲଗାଇଥିବା ଶତଶଃ ବାଣ ମୁଁ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟଙ୍କ ରଥ ଦିଗରେ ଛାଡ଼ିଲି।
କାଯେ ଵିଷକ୍ତାସ୍ତୁ ତଦା ଵାଯୁନା ସମୁଦୀରିତାଃ। ଚେଲୁଃ କ୍ଷରନ୍ତୋ ରୁଧିରଂ ନାଗା ଇଵ ଚ ତେ ଶରାଃ
ସେଇ ବାଣଗୁଡ଼ିକ, ପବନରେ ଚଳିତ, ତାଙ୍କ ଦେହରେ ଲାଗି ରହିଲେ ଓ ରକ୍ତ ଝରାଇ ନାଗମାନେ ପରି ଡାଙ୍ଗିଲେ।
କ୍ଷତଜୋକ୍ଷିତସର୍ଵାଙ୍ଗଃ କ୍ଷରନ୍ସ ରୁଧିରଂ ରଣେ। ବଭୌ ରାମସ୍ତଥା ରାଜନ୍ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ଇଵ କିଂଶୁକଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ରାମଙ୍କ ସମସ୍ତ ଦେହ ରକ୍ତରେ ଭିଜିଗଲା, ରକ୍ତ ଝରୁଥିଲା। ସେ ଫୁଲିଥିବା କିଂଶୁକ ଗଛ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ହେ ରାଜା।
ହେମନ୍ତାନ୍ତେଽଶୋକ ଇଵ ରକ୍ତସ୍ତବକମଣ୍ଡିତଃ। ବଭୌ ରାମସ୍ତଥା ରାଜନ୍ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ଇଵ କିଂଶୁକଃ
ହେମନ୍ତ ଶେଷରେ ଲାଲ ଫୁଲ ଗୁଛରେ ଶୋଭିତ ଅଶୋକ ଗଛ ପରି, ରାମ ଫୁଲିଥିବା କିଂଶୁକ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ହେ ରାଜା।
ତତୋଽନ୍ଯଦ୍ଧନୁରାଦାଯ ରାମଃ କ୍ରୋଧସମନ୍ଵିତଃ । ହେମପୁଙ୍ଖାନ୍ସୁନିଶିତାଞ୍ଶରାଂସ୍ତାନ୍ହି ଵଵର୍ଷ ସଃ
ତାପରେ, କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ରାମ ଆଉ ଏକ ଧନୁ ଧରିଲେ ଓ ସୁନା ପଙ୍ଖ ଲଗା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ବର୍ଷା କଲେ।