ଭୀଷ୍ମ କାଂ ବୁଦ୍ଧିମାସ୍ଥାଯ କାଶିରାଜସୁତା ତଦା। ଅକାମେନ ତ୍ଵଯା ନୀତା ପୁନଶ୍ଚୈଵ ଵିସର୍ଜିତା
ଭୀଷ୍ମ, ତୁମେ ତେବେ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇ କାଶୀରାଜଙ୍କର କନ୍ୟାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ବିପରୀତରେ ନେଇଥିଲା, ପରେ ପୁଣି ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଲା।
ଵିଭ୍ରଂଶିତା ତ୍ଵଯା ହୀଯଂ ଧର୍ମାଦାସ୍ତେ ଯଶସ୍ଵିନୀ । ପରାମୃଷ୍ଟାଂ ତ୍ଵଯା ହୀମାଂ କୋ ହି ଗନ୍ତୁମିହାର୍ହତି
ତୁମେ ଏହି ପ୍ରସିଦ୍ଧା ନାରୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଧର୍ମପଥରୁ ବଞ୍ଚିତ କରିଦେଲା; ଏବେ ତୁମେ ସ୍ପର୍ଶ କରି ପରେ ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା ଏହି ଜଣେ ଜନନୀକୁ କିଏ ଗ୍ରହଣ କରିବ?
ପ୍ରତ୍ଯାଖ୍ଯାତା ହି ସାଲ୍ଵେନ ତ୍ଵଯା ନୀତେତି ଭାରତ। ତସ୍ମାଦିମାଂ ମନ୍ନିଯୋଗାତ୍ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣୀଷ୍ଵ ଭାରତ
ଭାରତ, ସାଲ୍ବ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ କାରଣ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ନେଇଥିଲ; ତେଣୁ ମୋ ଆଦେଶରେ ଏହି ଜନନୀକୁ ଗ୍ରହଣ କର, ଭାରତ।
ସ୍ଵଧର୍ମଂ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର ରାଜପୁତ୍ରୀ ଲଭତ୍ଵିଯମ୍। ନ ଯୁକ୍ତସ୍ତ୍ଵଵମାନୋଽଯଂ ରାଜ୍ଞାଂ କର୍ତୁଂ ତ୍ଵଯାଽନଘ
ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ରାଜକୁମାରୀ ତାଙ୍କର ଉଚିତ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଉନ୍ତୁ; ତୁମ ପକ୍ଷରୁ ରାଜାମାନେ ଅପମାନିତ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ନିର୍ମଳ।
ତତସ୍ତଂ ଵୈ ଵିମନସମୁଦୀକ୍ଷ୍ଯାହମଥାବ୍ରୁଵମ୍। ନାହମେନାଂ ପୁନର୍ଦଦ୍ଯାଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଭ୍ରାତ୍ରେ କଥଞ୍ଚନ
ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖିତ ଦେଖି, ମୁଁ କହିଲି: 'ବ୍ରାହ୍ମଣ, କେବେ ବି ମୁଁ ଏହି ଜନନୀକୁ ପୁଣି ମୋ ଭାଇଙ୍କୁ ଦେବି ନାହିଁ।'
ସାଲ୍ଵସ୍ଯାହମିତି ପ୍ରାହ ପୁରା ମାମେଵ ଭାର୍ଗଵ। ମଯା ଚୈଵାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତା ଗତେଯଂ ନଗରଂ ପ୍ରତି
ଭାର୍ଗବ, ପୂର୍ବରୁ ଏହି ଜନନୀ ସ୍ୱୟଂ କହିଥିଲେ, 'ମୁଁ ସାଲ୍ବଙ୍କର'; ମୁଁ ଅନୁମତି ଦେଇଥିଲି, ସେ ତାଙ୍କର ସହରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ନ ଭଯାନ୍ନାପ୍ଯନୁକ୍ରୋଶାନ୍ନାର୍ଥଲୋଭାନ୍ନ କାମ୍ଯଯା। କ୍ଷାତ୍ରଂ ଧର୍ମମହଂ ଜହ୍ଯମିତି ମେ ଵ୍ରତମାହିତମ୍
ମୁଁ ଭୟ, କ୍ଷମା, ଧନଲୋଭ କିମ୍ବା ଆସକ୍ତି କାରଣରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରିବି ନାହିଁ; ଏହା ମୋର ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିଜ୍ଞା।
ଅଥ ମାମବ୍ରଵୀଦ୍ରାମଃ କ୍ରୋଧପର୍ଯାକୁଲେକ୍ଷଣଃ। ନ କରିଷ୍ଯସି ଚେଦେତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ମେ ନରପୁଙ୍ଗଵ
ତାପରେ ରାମ ରୋଷରେ ଲାଲ ଚକୁ କରି ମୋତେ କହିଲେ: 'ମୋ କଥା ନ ଶୁଣିଲେ, ମୁଁ ଆଜି ତୁମେ ଓ ତୁମ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହ ଘାତ କରିଦେବି।'
ହନିଷ୍ଯାମି ସହାମାତ୍ଯଂ ତ୍ଵାମଦ୍ଯେତି ପୁନଃ ପୁନଃ । ସଂରମ୍ଭାଦବ୍ରଵୀଦ୍ରାମଃ କ୍ରୋଧପର୍ଯାକୁଲେକ୍ଷଣଃ
ରାମ ରୋଷରେ ପୁଣିପୁଣି କହିଲେ: 'ମୁଁ ଆଜି ତୁମେ ଓ ତୁମ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହ ଘାତ କରିଦେବି।'
ତମହଂ ଗୀର୍ଭିରିଷ୍ଟାଭି ପୁନଃ ପୁନରରିନ୍ଦମ। ଅଯାଚଂ ଭୃଗୁଶାର୍ଦୂଲଂ ନ ଚୈଵ ପ୍ରଶଶାମ ସଃ
ମୁଁ ଶାନ୍ତ ଭାଷାରେ ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ ପୁଣିପୁଣି ଅନୁରୋଧ କଲି, କିନ୍ତୁ ସେ ଶାନ୍ତ ହେଲେ ନାହିଁ।
ପ୍ରଣମ୍ଯ ତମହଂ ମୂର୍ଧ୍ନା ଭୂଯୋ ବ୍ରାହ୍ମଣସତ୍ତମମ୍ । ଅବ୍ରୁଵଂ କାରଣଂ କିଂ ତଦ୍ଯତ୍ତ୍ଵଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ମଯେଚ୍ଛସି
ମୁଁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ପୁଣି ପଚାରିଲି: 'ବ୍ରାହ୍ମଣ, କଣ କାରଣ ତୁମେ ମୋ ସହ ଯୁଦ୍ଧ ଚାହୁଁଛ?'
ଇଷ୍ଵସ୍ତ୍ରଂ ମମ ବାଲସ୍ଯ ଭଵତୈଵ ଚତୁର୍ଵିଧମ୍। ଉପଦିଷ୍ଟଂ ମହାବାହୋ ଶିଷ୍ଯୋଽସ୍ମି ତଵ ଭାର୍ଗଵ
ମହାବାହୁ, ମୁଁ ଛୁଆଁ ବେଳେ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାର ଚାରି ପ୍ରକାର ତୁମେ ମୋତେ ଶିଖାଇଥିଲ; ମୁଁ ତୁମ ଶିଷ୍ୟ।
ତତୋ ମାମବ୍ରଵୀଦ୍ରାମଃ କ୍ରୋଧସଂରକ୍ତଲୋଚନଃ । ଜାନୀଷେ ମାଂ ଗୁରୁଂ ଭୀଷ୍ମ ଗୃହ୍ଣାସୀମାଂ ନ ଚୈଵ ହ
ତାପରେ ରାମ ରୋଷରେ ଲାଲ ଚକୁ କରି କହିଲେ: 'ଭୀଷ୍ମ, ତୁମେ ମୋତେ ଗୁରୁ ବୋଲି ଜାଣ, ତଥାପି ଏହି ଜନନୀକୁ ଗ୍ରହଣ କରୁନାହଁ।'
ସୁତାଂ କାଶ୍ଯସ୍ଯ କୌରଵ୍ଯ ମତ୍ପ୍ରିଯାର୍ଥଂ ମହାମତେ। ନ ହି ମେ ଵିଦ୍ଯତେ ଶାନ୍ତିରନ୍ଯଥା କୁରୁନନ୍ଦନ
କୌରବ, ମୋ ପାଇଁ ଏହି କାଶୀରାଜଙ୍କର କନ୍ୟାକୁ ଗ୍ରହଣ କର; ନହେଲେ, କୁରୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ମୋର ମନେ ଶାନ୍ତି ମିଳିବ ନାହିଁ।
ଗୃହାଣେମାଂ ମହାବାହୋ ରକ୍ଷସ୍ଵ କୁଲମାତ୍ମନଃ। ତ୍ଵଯା ଵିଭ୍ରଂଶିତା ହୀଯଂ ଭର୍ତାରଂ ନାଧିଗଚ୍ଛତି
ମହାବାହୁ, ଏହି ଜନନୀକୁ ଗ୍ରହଣ କର, ତୁମ ବଂଶକୁ ରକ୍ଷା କର; ତୁମ କାରଣରେ ସେ ବଞ୍ଚିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେ ବର ପାଉନାହାନ୍ତି।
ତଥା ବ୍ରୁଵନ୍ତଂ ତମହଂ ରାମଂ ପରପୁରଂଯମ୍। ନୈତଦେଵଂ ପୁନର୍ଭାଵି ବ୍ରହ୍ମର୍ଷେ କିଂ ଶ୍ରମେଣ ତେ
ଏଭଳି କହୁଥିବା ରାମଙ୍କୁ ମୁଁ କହିଲି: 'ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି, ଏହି ଘଟଣା ପୁଣି ହେବ ନାହିଁ; ତେବେ ଏତେ ଦୁଃଖ କାହିଁକି?'
ଗୁରୁତ୍ଵଂ ତ୍ଵଯି ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯ ପୁରାତନମ୍ । ପ୍ରସାଦଯେ ତ୍ଵାଂ ଭଗଵଂସ୍ତ୍ଯକ୍ତୈଷା ତୁ ପୁରା ମଯା
ଜାମଦଗ୍ନିପୁତ୍ର, ତୁମେ ପ୍ରାଚୀନ ଗୁରୁ ବୋଲି ମୁଁ ମନେ କରି ତୁମକୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି; କିନ୍ତୁ ଏହି ଜନନୀକୁ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଇଛି।
କୋ ଜାତୁ ପରଭାଵାଂ ହି ନାରୀଂ ଵ୍ଯାଲୀମିଵ ସ୍ଥିତାମ୍ । ଵାସଯେତ ଗୃହେ ଜାନନ୍ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଦୋଷୋ ମହାତ୍ଯଯଃ
ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗିତ ଏବଂ ସାପ ପରି ରହୁଥିବା ଜଣେ ଜନନୀଙ୍କୁ କିଏ ଜାଣିଶୁଣି ଘରେ ରଖିବ? ନାରୀମାନଙ୍କର ଦୋଷ ବଡ଼ ବିପଦ।
ନ ଭଯାଦ୍ଵାସଵସ୍ଯାପି ଧର୍ମଂ ଜହ୍ଯାଂ ମହାଵ୍ରତ । ପ୍ରସୀଦ ମା ଵା ଯଦ୍ଵା ତେ କାର୍ଯଂ ତତ୍କୁରୁ ମା ଚିରମ୍
ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭୟରେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମକୁ କେବେ ଛାଡିବି ନାହିଁ, ମହାପ୍ରତିଜ୍ଞାଧାରୀ। ତୁମେ ଚାହଁ କି ଦୟା କର, କିମ୍ବା ନ କର; ଯାହା କରିବାକୁ ଚାହଁ, ତାହା ଦେରି ନ କରି କର।
ଅଯଂ ଚାପି ଵିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମନ୍ପୁରାଣେ ଶ୍ରୂଯତେ ଵିଭୋ। ମରୁତ୍ତେନ ମହାବୁଦ୍ଧେ ଗୀତଃ ଶ୍ଲୋକୋ ମହାତ୍ମନା
ଏହି ଉପଲକ୍ଷେ ମଧ୍ୟ, ପୁରାତନ କଥାରେ ଶୁଣାଯାଏ, ଶୁଦ୍ଧ ମନ ଥିବା ମହାବୁଦ୍ଧି ମାରୁତ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗାଇଥିବା ଏକ ଶ୍ଲୋକ ଅଛି।
ଗୁରୋରପ୍ଯଵଲିପ୍ତସ୍ଯ କାର୍ଯାକାର୍ଯମଜାନତଃ। ଉତ୍ପଥଂ ପ୍ରତିପନ୍ନସ୍ଯ ପରିତ୍ଯାଗୋ ଵିଧୀଯତେ
ଯେ ଗୁରୁ ଅହଂକାରୀ ଓ କରିବା ଓ ନ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ କାମ ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ଏବଂ ଠିକ୍ ପଥରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଛାଡିଦିଆଯିବାକୁ ନିୟମ ଅଛି।
ସ ତ୍ଵଂ ଗୁରୁରିତି ପ୍ରେମ୍ଣା ମଯା ସଂମାନିତୋ ଭୃଶମ୍ । ଗୁରୁଵୃତ୍ତିଂ ନ ଜାନୀଷେ ତସ୍ମାଦ୍ଯୋତ୍ସ୍ଯାମି ଵୈ ତ୍ଵଯା
ତୁମକୁ ଗୁରୁ ବୋଲି ମୁଁ ଭଲପାଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ମାନ ଦେଇଛି, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଗୁରୁଙ୍କ ଆଚରଣ ଜାଣନାହାଁ। ତେଣୁ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି।
ଗୁରୁଂ ନ ହନ୍ଯାଂ ସମରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଚ ଵିଶେଷତଃ । ଵିଶେଷତସ୍ତପୋଵୃଦ୍ଧମେଵଂ କ୍ଷାନ୍ତଂ ମଯା ତଵ
ମୁଁ କେବେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ମାରିବି ନାହିଁ, ବିଶେଷ କରି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ତ ନିଶ୍ଚୟ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଯିଏ ତପସ୍ୟାରେ ବୃଦ୍ଧ, ସେମାନେ ତ ଅଧିକ। ଏହିପରି ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରତି ଆତ୍ମସଂଯମ ରଖିଛି।
ଉଦ୍ଯତେଷୁମଥୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବ୍ରାହ୍ମଣଂ କ୍ଷତ୍ରବନ୍ଧୁଵତ୍। ଯୋ ହନ୍ଯାତ୍ସମରେ କ୍ରୁଦ୍ଧଂ ଯୁଧ୍ଯନ୍ତମପଲାଯିନମ୍
କିନ୍ତୁ ଯଦି କୌଣସି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇ, କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ପରି ଯୁଦ୍ଧ କରେ, ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କିମ୍ବା ପଳାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଯିଏ ମାରେ—
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯା ନ ତସ୍ଯ ସ୍ଯାଦିତି ଧର୍ମେଷୁ ନିଶ୍ଚଯଃ । କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ସ୍ଥିତୋ ଧର୍ମ କ୍ଷତ୍ରିଯୋଽସ୍ମି ତପୋଧନ
ତାଙ୍କ ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ନାହିଁ—ଏହି ଧର୍ମର ନିଶ୍ଚିତ ନିୟମ। ଏହି ହେଉଛି କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କର ଧର୍ମ, ମୁଁ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ହେ ତପସ୍ୱୀ।
ଯୋ ଯଥା ଵର୍ତତେ ଯସ୍ମିଂସ୍ତସ୍ମିନ୍ନେଵ ପ୍ରଵର୍ତଯନ୍ । ନାଧର୍ମଂ ସମଵାପ୍ନୋତି ନ ଚାଶ୍ରେଯଶ୍ଚ ଵିନ୍ଦତି
ଯେଉଁଠି ଯେଉଁପରି ଅନ୍ୟେ ଆଚରଣ କରେ, ସେଉଁଠି ସେଉଁପରି ଆଚରଣ କଲେ, ଅଧର୍ମ ଲାଗେ ନାହିଁ, ଏବଂ ଶ୍ରେୟସ୍ ମଧ୍ୟ ହାରାଏ ନାହିଁ।
ଅର୍ଥେ ଵା ଯଦି ଵା ଧର୍ମେ ସମର୍ଥୋ ଦେଶକାଲଵିତ୍ । ଅର୍ଥସଂଶଯମାପନ୍ନଃ ଶ୍ରୋଯାନ୍ନିଃସଂଶଯୋ ନରଃ
ଅର୍ଥ କିମ୍ବା ଧର୍ମ ପାଇଁ, ଯିଏ ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ଜାଣେ ଏବଂ ସକ୍ଷମ, ସେ ଯଦି ସନ୍ଦେହରେ ପଡ଼େ, ତେବେ ସନ୍ଦେହ ନଥିବା ପଥକୁ ନିବାଚନ କରିବା ଉଚିତ।
ଯସ୍ମାତ୍ସଂଶଯିତେଽପ୍ଯର୍ଥେଽଯଥାନ୍ଯାଯଂ ପ୍ରଵର୍ତସେ । ତସ୍ମାଦ୍ଯୋତ୍ସ୍ଯାମି ସହିତସ୍ତ୍ଵଯା ରାମ ମହାହଵେ
କାରଣ, ସନ୍ଦେହ ଥିବା ମାମଲାରେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ଯଥାଯଥି ନ କରି, ଅନ୍ୟାୟ କରୁଛ, ଏହିଥିରୁ, ହେ ରାମ, ଏହି ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି।
ପଶ୍ଯ ମେ ବାହୁଵୀର୍ଯଂ ଚ ଵିକ୍ରମଂ ଚାତିମାନୁଷମ୍ । ଏଵଂ ଗତେଽପି ତୁ ମଯା ଯଚ୍ଛକ୍ଯଂ ଭୃଗୁନନ୍ଦନ
ମୋ ହାତର ଶକ୍ତି ଓ ଅତିମାନବୀୟ ପ୍ରଭାବ ଦେଖ, ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ, ହେ ଭୃଗୁନନ୍ଦନ, ମୋର ଯେଉଁଟି କରିବା ସମ୍ଭବ, ତାହା କରିବି।
ତତ୍କରିଷ୍ଯେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ଯୋତ୍ସ୍ଯେ ଵିପ୍ର ତ୍ଵଯା ସହ । ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵେ ରାମ ଯଥେଷ୍ଟଂ ମେ ସଞ୍ଜୀଭଵ ମହାଦ୍ଯୁତେ
ମୁଁ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହି କାମ କରିବି—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି। ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଯୁଦ୍ଧରେ, ହେ ରାମ, ତୁମେ ଇଚ୍ଛାକୁ ଅନୁଯାୟୀ ମନୋବଳ ଆଣ।