ଯଦି ଭୀଷ୍ମୋ ରଣଶ୍ଲାଘୀ ନ କରିଷ୍ଯତି ମେ ଵଚଃ। ହନିଷ୍ଯାମ୍ଯେନମୁଦ୍ରିକ୍ତମିତି ମେ ନିଶ୍ଚିତା ମତିଃ
ଯଦି ଭୀଷ୍ମ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଗର୍ବିତ, ମୋ କଥା ମାନିବେ ନାହିଁ, ତେବେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ, ଏହି ଅହଂକାରୀକୁ, ହତ୍ୟା କରିଦେବି—ଏହି ମୋ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ।
ନ ହି ବାଣା ମଯୋତ୍ସୃଷ୍ଟାଃ ସଜ୍ଜନ୍ତୀହ ଶରୀରିଣାମ୍। କାଯେଷୁ ଵିଦିତଂ ତୁଭ୍ଯଂ ପୁରା କ୍ଷତ୍ରିଯସଂଗରେ
ମୋ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ବାଣ କେବେ ମଧ୍ୟ ଜୀବମାନଙ୍କ ଦେହରେ ଲାଗେ ନାହିଁ; ଏହା ତୁମେ ପୂର୍ବରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧରୁ ଜାଣିଛ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତତୋ ରାମଃ ସହ ତୈର୍ବ୍ରହ୍ମଵାଦିଭିଃ। ପ୍ରଯାଣାଯ ମତିଂ କୃତ୍ଵା ସମୁତ୍ତସ୍ଥୌ ମହାତପାଃ
ଏପରି କହି, ରାମ ଏବଂ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣଜ୍ଞାନୀମାନେ, ଯିବାକୁ ମନସ୍କାର କରି, ମହାତପସ୍ବୀ ଉଠିପଡ଼ିଲେ।
ତତସ୍ତେ ତାମୁଷିତ୍ଵା ତୁ ରଜନୀଂ ତତ୍ର ତାପସାଃ । ହୁତାଗ୍ନଯୋ ଜପ୍ତଜପ୍ଯାଃ ପ୍ରତସ୍ଥୁର୍ମଞ୍ଜିଘାଂସଯା
ତାପସମାନେ ସେଠାରେ ଏକ ରାତି କାଟି, ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କରି, ଜପ କରି, ପ୍ରଭାତେ ଯିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ।
ଅଭ୍ଯଗଚ୍ଛତ୍ତତୋ ରାମଃ ସହ ତୈର୍ବ୍ରହ୍ମଵାଦିଭିଃ । କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରଂ ମହାରାଜ କନ୍ଯଯା ସହ ଭାରତ
ତାପରେ ରାମ, ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣଜ୍ଞାନୀମାନେ ସହିତ, କନ୍ୟାକୁ ନେଇ, ଏ ରାଜା, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସିଲେ, ଭାରତ।
ନ୍ଯଵିଶନ୍ତ ତତଃ ସର୍ଵେ ପରିଗୃହ୍ଯ ସରସ୍ଵତୀମ୍ । ତାପସାସ୍ତେ ମହାତ୍ମାନୋ ଭୃଗୁଶ୍ରେଷ୍ଠପୁରସ୍କୃତାଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତେ ସରସ୍ବତୀ ନଦୀକୁ ଘେରି ଆସି ବସିଗଲେ; ସେମାନେ ମହାତ୍ମା ତାପସ, ଭୃଗୁମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ।
ତତସ୍ତୃତୀଯେ ଦିଵସେ ସମେ ଦେଶେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ । ପ୍ରେଷଯାମାସ ମେ ରାଜନ୍ପ୍ରାପ୍ତୋଽସ୍ମୀତି ମହାଵ୍ରତଃ
ତୃତୀୟ ଦିନରେ, ସେଇ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚି, ମହାବ୍ରତୀ ମୋତେ ଖବର ପଠାଇଲେ, 'ମୁଁ ଆସିପହଞ୍ଚିଛି', ରାଜା।
ତମାଗତମହଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିଷଯାନ୍ତଂ ମହାବଲମ୍ । ଅଭ୍ଯଗଚ୍ଛଂ ଜଵେନାଶୁ ପ୍ରୀତ୍ଯା ତେଜୋନିଧିଂ ପ୍ରଭୁମ୍
ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ମୁଁ ମୋ ଦେଶର ସୀମାକୁ ତୁରନ୍ତ ଖୁସିରେ ଗଲି, ସେଇ ପ୍ରଭୁ, ତେଜର ଭଣ୍ଡାର।
ଗାଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ ପରିଵାରିତଃ। ଋତ୍ଵିଗ୍ଭିର୍ଦେଵକଲ୍ପୈଶ୍ଚ ତଥୈଵ ଚ ପୁରୋହିତୈଃ
ଗାଈକୁ ସାମ୍ନାରେ ରଖି, ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଦେବସମାନ ଋତ୍ବିଜ୍ମାନେ ଓ ପୁରୋହିତମାନେ ମୋତେ ଘେରିଥିଲେ।
ସ ମାମଭିଗତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ତାଂ ପୂଜାଂ ଵଚନଂ ଚେଦମବ୍ରଵୀତ୍
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ମୋତେ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ମୋର ପୂଜା ଗ୍ରହଣ କଲେ ଓ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଭୀଷ୍ମ କାଂ ବୁଦ୍ଧିମାସ୍ଥାଯ କାଶିରାଜସୁତା ତଦା। ଅକାମେନ ତ୍ଵଯା ନୀତା ପୁନଶ୍ଚୈଵ ଵିସର୍ଜିତା
ଭୀଷ୍ମ, ତୁମେ ତେବେ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇ କାଶୀରାଜଙ୍କର କନ୍ୟାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ବିପରୀତରେ ନେଇଥିଲା, ପରେ ପୁଣି ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଲା।
ଵିଭ୍ରଂଶିତା ତ୍ଵଯା ହୀଯଂ ଧର୍ମାଦାସ୍ତେ ଯଶସ୍ଵିନୀ । ପରାମୃଷ୍ଟାଂ ତ୍ଵଯା ହୀମାଂ କୋ ହି ଗନ୍ତୁମିହାର୍ହତି
ତୁମେ ଏହି ପ୍ରସିଦ୍ଧା ନାରୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଧର୍ମପଥରୁ ବଞ୍ଚିତ କରିଦେଲା; ଏବେ ତୁମେ ସ୍ପର୍ଶ କରି ପରେ ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା ଏହି ଜଣେ ଜନନୀକୁ କିଏ ଗ୍ରହଣ କରିବ?
ପ୍ରତ୍ଯାଖ୍ଯାତା ହି ସାଲ୍ଵେନ ତ୍ଵଯା ନୀତେତି ଭାରତ। ତସ୍ମାଦିମାଂ ମନ୍ନିଯୋଗାତ୍ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣୀଷ୍ଵ ଭାରତ
ଭାରତ, ସାଲ୍ବ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ କାରଣ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ନେଇଥିଲ; ତେଣୁ ମୋ ଆଦେଶରେ ଏହି ଜନନୀକୁ ଗ୍ରହଣ କର, ଭାରତ।
ସ୍ଵଧର୍ମଂ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର ରାଜପୁତ୍ରୀ ଲଭତ୍ଵିଯମ୍। ନ ଯୁକ୍ତସ୍ତ୍ଵଵମାନୋଽଯଂ ରାଜ୍ଞାଂ କର୍ତୁଂ ତ୍ଵଯାଽନଘ
ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ରାଜକୁମାରୀ ତାଙ୍କର ଉଚିତ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଉନ୍ତୁ; ତୁମ ପକ୍ଷରୁ ରାଜାମାନେ ଅପମାନିତ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ନିର୍ମଳ।
ତତସ୍ତଂ ଵୈ ଵିମନସମୁଦୀକ୍ଷ୍ଯାହମଥାବ୍ରୁଵମ୍। ନାହମେନାଂ ପୁନର୍ଦଦ୍ଯାଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଭ୍ରାତ୍ରେ କଥଞ୍ଚନ
ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖିତ ଦେଖି, ମୁଁ କହିଲି: 'ବ୍ରାହ୍ମଣ, କେବେ ବି ମୁଁ ଏହି ଜନନୀକୁ ପୁଣି ମୋ ଭାଇଙ୍କୁ ଦେବି ନାହିଁ।'
ସାଲ୍ଵସ୍ଯାହମିତି ପ୍ରାହ ପୁରା ମାମେଵ ଭାର୍ଗଵ। ମଯା ଚୈଵାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତା ଗତେଯଂ ନଗରଂ ପ୍ରତି
ଭାର୍ଗବ, ପୂର୍ବରୁ ଏହି ଜନନୀ ସ୍ୱୟଂ କହିଥିଲେ, 'ମୁଁ ସାଲ୍ବଙ୍କର'; ମୁଁ ଅନୁମତି ଦେଇଥିଲି, ସେ ତାଙ୍କର ସହରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ନ ଭଯାନ୍ନାପ୍ଯନୁକ୍ରୋଶାନ୍ନାର୍ଥଲୋଭାନ୍ନ କାମ୍ଯଯା। କ୍ଷାତ୍ରଂ ଧର୍ମମହଂ ଜହ୍ଯମିତି ମେ ଵ୍ରତମାହିତମ୍
ମୁଁ ଭୟ, କ୍ଷମା, ଧନଲୋଭ କିମ୍ବା ଆସକ୍ତି କାରଣରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରିବି ନାହିଁ; ଏହା ମୋର ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିଜ୍ଞା।
ଅଥ ମାମବ୍ରଵୀଦ୍ରାମଃ କ୍ରୋଧପର୍ଯାକୁଲେକ୍ଷଣଃ। ନ କରିଷ୍ଯସି ଚେଦେତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ମେ ନରପୁଙ୍ଗଵ
ତାପରେ ରାମ ରୋଷରେ ଲାଲ ଚକୁ କରି ମୋତେ କହିଲେ: 'ମୋ କଥା ନ ଶୁଣିଲେ, ମୁଁ ଆଜି ତୁମେ ଓ ତୁମ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହ ଘାତ କରିଦେବି।'
ହନିଷ୍ଯାମି ସହାମାତ୍ଯଂ ତ୍ଵାମଦ୍ଯେତି ପୁନଃ ପୁନଃ । ସଂରମ୍ଭାଦବ୍ରଵୀଦ୍ରାମଃ କ୍ରୋଧପର୍ଯାକୁଲେକ୍ଷଣଃ
ରାମ ରୋଷରେ ପୁଣିପୁଣି କହିଲେ: 'ମୁଁ ଆଜି ତୁମେ ଓ ତୁମ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହ ଘାତ କରିଦେବି।'
ତମହଂ ଗୀର୍ଭିରିଷ୍ଟାଭି ପୁନଃ ପୁନରରିନ୍ଦମ। ଅଯାଚଂ ଭୃଗୁଶାର୍ଦୂଲଂ ନ ଚୈଵ ପ୍ରଶଶାମ ସଃ
ମୁଁ ଶାନ୍ତ ଭାଷାରେ ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ ପୁଣିପୁଣି ଅନୁରୋଧ କଲି, କିନ୍ତୁ ସେ ଶାନ୍ତ ହେଲେ ନାହିଁ।
ପ୍ରଣମ୍ଯ ତମହଂ ମୂର୍ଧ୍ନା ଭୂଯୋ ବ୍ରାହ୍ମଣସତ୍ତମମ୍ । ଅବ୍ରୁଵଂ କାରଣଂ କିଂ ତଦ୍ଯତ୍ତ୍ଵଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ମଯେଚ୍ଛସି
ମୁଁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ପୁଣି ପଚାରିଲି: 'ବ୍ରାହ୍ମଣ, କଣ କାରଣ ତୁମେ ମୋ ସହ ଯୁଦ୍ଧ ଚାହୁଁଛ?'
ଇଷ୍ଵସ୍ତ୍ରଂ ମମ ବାଲସ୍ଯ ଭଵତୈଵ ଚତୁର୍ଵିଧମ୍। ଉପଦିଷ୍ଟଂ ମହାବାହୋ ଶିଷ୍ଯୋଽସ୍ମି ତଵ ଭାର୍ଗଵ
ମହାବାହୁ, ମୁଁ ଛୁଆଁ ବେଳେ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାର ଚାରି ପ୍ରକାର ତୁମେ ମୋତେ ଶିଖାଇଥିଲ; ମୁଁ ତୁମ ଶିଷ୍ୟ।
ତତୋ ମାମବ୍ରଵୀଦ୍ରାମଃ କ୍ରୋଧସଂରକ୍ତଲୋଚନଃ । ଜାନୀଷେ ମାଂ ଗୁରୁଂ ଭୀଷ୍ମ ଗୃହ୍ଣାସୀମାଂ ନ ଚୈଵ ହ
ତାପରେ ରାମ ରୋଷରେ ଲାଲ ଚକୁ କରି କହିଲେ: 'ଭୀଷ୍ମ, ତୁମେ ମୋତେ ଗୁରୁ ବୋଲି ଜାଣ, ତଥାପି ଏହି ଜନନୀକୁ ଗ୍ରହଣ କରୁନାହଁ।'
ସୁତାଂ କାଶ୍ଯସ୍ଯ କୌରଵ୍ଯ ମତ୍ପ୍ରିଯାର୍ଥଂ ମହାମତେ। ନ ହି ମେ ଵିଦ୍ଯତେ ଶାନ୍ତିରନ୍ଯଥା କୁରୁନନ୍ଦନ
କୌରବ, ମୋ ପାଇଁ ଏହି କାଶୀରାଜଙ୍କର କନ୍ୟାକୁ ଗ୍ରହଣ କର; ନହେଲେ, କୁରୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ମୋର ମନେ ଶାନ୍ତି ମିଳିବ ନାହିଁ।
ଗୃହାଣେମାଂ ମହାବାହୋ ରକ୍ଷସ୍ଵ କୁଲମାତ୍ମନଃ। ତ୍ଵଯା ଵିଭ୍ରଂଶିତା ହୀଯଂ ଭର୍ତାରଂ ନାଧିଗଚ୍ଛତି
ମହାବାହୁ, ଏହି ଜନନୀକୁ ଗ୍ରହଣ କର, ତୁମ ବଂଶକୁ ରକ୍ଷା କର; ତୁମ କାରଣରେ ସେ ବଞ୍ଚିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେ ବର ପାଉନାହାନ୍ତି।
ତଥା ବ୍ରୁଵନ୍ତଂ ତମହଂ ରାମଂ ପରପୁରଂଯମ୍। ନୈତଦେଵଂ ପୁନର୍ଭାଵି ବ୍ରହ୍ମର୍ଷେ କିଂ ଶ୍ରମେଣ ତେ
ଏଭଳି କହୁଥିବା ରାମଙ୍କୁ ମୁଁ କହିଲି: 'ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି, ଏହି ଘଟଣା ପୁଣି ହେବ ନାହିଁ; ତେବେ ଏତେ ଦୁଃଖ କାହିଁକି?'
ଗୁରୁତ୍ଵଂ ତ୍ଵଯି ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯ ପୁରାତନମ୍ । ପ୍ରସାଦଯେ ତ୍ଵାଂ ଭଗଵଂସ୍ତ୍ଯକ୍ତୈଷା ତୁ ପୁରା ମଯା
ଜାମଦଗ୍ନିପୁତ୍ର, ତୁମେ ପ୍ରାଚୀନ ଗୁରୁ ବୋଲି ମୁଁ ମନେ କରି ତୁମକୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି; କିନ୍ତୁ ଏହି ଜନନୀକୁ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଇଛି।
କୋ ଜାତୁ ପରଭାଵାଂ ହି ନାରୀଂ ଵ୍ଯାଲୀମିଵ ସ୍ଥିତାମ୍ । ଵାସଯେତ ଗୃହେ ଜାନନ୍ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଦୋଷୋ ମହାତ୍ଯଯଃ
ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗିତ ଏବଂ ସାପ ପରି ରହୁଥିବା ଜଣେ ଜନନୀଙ୍କୁ କିଏ ଜାଣିଶୁଣି ଘରେ ରଖିବ? ନାରୀମାନଙ୍କର ଦୋଷ ବଡ଼ ବିପଦ।
ନ ଭଯାଦ୍ଵାସଵସ୍ଯାପି ଧର୍ମଂ ଜହ୍ଯାଂ ମହାଵ୍ରତ । ପ୍ରସୀଦ ମା ଵା ଯଦ୍ଵା ତେ କାର୍ଯଂ ତତ୍କୁରୁ ମା ଚିରମ୍
ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭୟରେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମକୁ କେବେ ଛାଡିବି ନାହିଁ, ମହାପ୍ରତିଜ୍ଞାଧାରୀ। ତୁମେ ଚାହଁ କି ଦୟା କର, କିମ୍ବା ନ କର; ଯାହା କରିବାକୁ ଚାହଁ, ତାହା ଦେରି ନ କରି କର।
ଅଯଂ ଚାପି ଵିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମନ୍ପୁରାଣେ ଶ୍ରୂଯତେ ଵିଭୋ। ମରୁତ୍ତେନ ମହାବୁଦ୍ଧେ ଗୀତଃ ଶ୍ଲୋକୋ ମହାତ୍ମନା
ଏହି ଉପଲକ୍ଷେ ମଧ୍ୟ, ପୁରାତନ କଥାରେ ଶୁଣାଯାଏ, ଶୁଦ୍ଧ ମନ ଥିବା ମହାବୁଦ୍ଧି ମାରୁତ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗାଇଥିବା ଏକ ଶ୍ଲୋକ ଅଛି।