ମନ୍ଯୁପ୍ରହରଣା ଵିପ୍ରା ନ ଵିପ୍ରାଃ ଶସ୍ତ୍ରପାଣଯଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କ୍ରୋଧକୁ ଅସ୍ତ୍ର ଭାବେ ଧରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ହାତରେ ଅସ୍ତ୍ର ନୁହେଁ।
ମନ୍ଯୁନା ଘ୍ନନ୍ତି ତେ ଶତ୍ରୂନ୍ଵଜ୍ରେଣେନ୍ଦ୍ର ଇଵାସୁରାନ୍। ଅଗ୍ନିର୍ଦହତି ତେଜୋଭିଃ ସୂର୍ଯୋ ଦହତି ରଶ୍ମିଭିଃ
ସେମାନେ କ୍ରୋଧ ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଦମନ କରନ୍ତି, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦାନବମାନେକୁ ଦମନ କରନ୍ତି; ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କର ତେଜ ଦ୍ୱାରା ଜଳାଏ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର କିରଣ ଦ୍ୱାରା ଜଳାଏ।
ରାଜା ଦହତି ଦଣ୍ଡେନ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ମନ୍ଯୁନା ଦହେତ୍। କ୍ରୋଧିତା ମନ୍ଯୁନା ଘ୍ନନ୍ତି ଵଜ୍ରପାଣିରିଵାସୁରାନ୍
ରାଜା ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଦଣ୍ଡନା କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ କ୍ରୋଧ ଦ୍ୱାରା ଦହନ କରନ୍ତି; ତେବେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ, ସେମାନେ ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ଦାନବମାନେକୁ ନଶ୍ୱନ୍ତି।
ଜାନେ ଭଦ୍ରେ ମହର୍ଷିଂ ତଂ ତସ୍ଯ ମନ୍ଯୁର୍ନ ଵିଦ୍ଯତେ।' ଇଚ୍ଛାମି ତ୍ଵାଂ ଵରାରୋହେ ଭଜମାନାମନିନ୍ଦିତେ। ତ୍ଵଦର୍ଥଂ ମାଂ ସ୍ଥିତଂ ଵିଦ୍ଧି ତ୍ଵଦ୍ଗତଂ ହି ମନୋ ମମ
ମୁଁ ସେଇ ମହାର୍ଷିଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ଜାଣେ, ସେ ମନେ କ୍ରୋଧ ନାହିଁ; ହେ ସୁନ୍ଦର କଟିବଳୀ ଓ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷିଣୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଭଲପାଏ, ତୁମେ ମୋତେ ଭଲପାଉଛ; ମୋ ମନ ଏବେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତୁମେ ଉପରେ, ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଏଠାରେ ଅଛି।
ଆତ୍ମନୋ ବନ୍ଧୁରାତ୍ମୈଵ ଗତିରାତ୍ମୈଵ ଚାତ୍ମନଃ। ଆତ୍ମନୈଵାତ୍ମନୋ ଦାନଂ କର୍ତୁମର୍ହସି ଧର୍ମତଃ
ନିଜେ ନିଜର ବନ୍ଧୁ, ନିଜେ ନିଜର ଆଶ୍ରୟ; ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ନିଜେ ନିଜକୁ ଦେବା ଉଚିତ।
ଅଷ୍ଟାଵେଵ ସମାସେନ ଵିଵାହା ଧର୍ମତଃ ସ୍ମୃତାଃ। ବ୍ରାହ୍ମୋ ଦୈଵସ୍ତଥୈଵାର୍ଷଃ ପ୍ରାଜାପତ୍ଯସ୍ତଥାଽଽସୁରଃ
ସଂକ୍ଷେପରେ, ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଆଠ ପ୍ରକାରର ବିବାହ ଅଛି: ବ୍ରାହ୍ମ, ଦୈବ, ଆର୍ଷ, ପ୍ରଜାପତ୍ୟ ଏବଂ ଅସୁର।
ଗାନ୍ଧର୍ଵୋ ରାକ୍ଷସଶ୍ଚୈଵ ପୈଶାଚଶ୍ଚାଷ୍ଟମଃ ସ୍ମୃତଃ। ତେଷାଂ ଧର୍ମ୍ଯାନ୍ଯଥାପୂର୍ଵଂ ମନୁଃ ସ୍ଵାଯଂଭୁଵୋଽବ୍ରଵୀତ୍
ଗାନ୍ଧର୍ବ, ରାକ୍ଷସ ଏବଂ ପୈଶାଚ ବିବାହ ପ୍ରକାର ଅଷ୍ଟମ ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ। ଏହାମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ, ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଧର୍ମ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ସେପରି ମନୁ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମଧ୍ୟ କହିଛନ୍ତି।
ପ୍ରଶସ୍ତାଂଶ୍ଚତୁରଃ ପୂର୍ଵାନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯୋପଧାରଯ। ଷଡାନୁପୂର୍ଵ୍ଯା କ୍ଷତ୍ରସ୍ଯ ଵିଦ୍ଧି ଧର୍ମ୍ଯାନନିନ୍ଦିତେ
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରଥମ ଚାରିପ୍ରକାର ବିବାହ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବୋଲି ମନେ କର। କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ପାଇଁ ଛଅଟି ବିବାହ ପ୍ରକାର ଅନୁକ୍ରମରେ ଧର୍ମମୟ ଏବଂ ନିର୍ମଳ ବୋଲି ଜାଣ।
ରାଜ୍ଞାଂ ତୁ ରାକ୍ଷସୋଽପ୍ଯୁକ୍ତୋ ଵିଟ୍ଶୂଦ୍ରେଷ୍ଵାସୁରଃ ସ୍ମୃତଃ। ପଞ୍ଚାନାଂ ତୁ ତ୍ରଯୋ ଧର୍ମ୍ଯା ଅଧର୍ମ୍ଯୌ ଦ୍ଵୌ ସ୍ମୃତାଵିହ
ରାଜାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ରାକ୍ଷସ ବିବାହ ମଧ୍ୟ ଉଚିତ ବୋଲି କହାଯାଇଛି। ବଣିକ ଓ ଶୂଦ୍ରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆସୁର ବିବାହ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ପାଞ୍ଚଟି ବିବାହ ପ୍ରକାର ମଧ୍ୟରୁ ତିନିଟି ଧର୍ମମୟ, ଦୁଇଟି ଅଧର୍ମ ବୋଲି ଏଠାରେ ମନେ କରାଯାଏ।
ପୈଶାଚ ଆସୁରଶ୍ଚୈଵ ନ କର୍ତଵ୍ଯୌ କଦାଚନ। ଅନେନ ଵିଧିନା କାର୍ଯୋ ଧର୍ମସ୍ଯୈଷା ଗତିଃ ସ୍ମୃତା
ପୈଶାଚ ଓ ଆସୁର ବିବାହ କେବେ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହି ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଧର୍ମର ପଥ ଅନୁସରଣ କରିବାକୁ କହାଯାଇଛି।
ଗାନ୍ଧର୍ଵରାକ୍ଷସୌ କ୍ଷତ୍ରେ ଧର୍ମ୍ଯୌ ତୌ ମା ଵିଶଙ୍କିଥାଃ। ପୃଥଗ୍ଵା ଯଦି ଵା ମିଶ୍ରୌ କର୍ତଵ୍ଯୌ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ଗାନ୍ଧର୍ବ ଓ ରାକ୍ଷସ ବିବାହ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ପାଇଁ ଧର୍ମମୟ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ରଖିନାହ। ଏକାକି କିମ୍ବା ମିଶିତ ଭାବେ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଚଳିବ—ଏଠାରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ସା ତ୍ଵଂ ମମ ସକାମସ୍ଯ ସକାମା ଵରଵର୍ଣିନୀ। ଗାନ୍ଧର୍ଵେଣ ଵିଵାହେନ ଭାର୍ଯା ଭଵିତୁମର୍ହସି
ତୁମେ ଯେପରି ମୋତେ ଚାହୁଁଛ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଚାହୁଁଛି, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଏହି ଗାନ୍ଧର୍ବ ବିବାହ ମାଧ୍ୟମରେ ତୁମେ ମୋର ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।
ଯଦି ଧର୍ମପଥସ୍ତ୍ଵେଵ ଯଦି ଚାତ୍ମା ପ୍ରଭୁର୍ମମ। ପ୍ରଦାନେ ପୌରଵଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୃଣୁ ମେ ସମଯଂ ପ୍ରଭୋ
ଯଦି ଧର୍ମର ପଥ ମୋର, ଯଦି ମୋ ଆତ୍ମା ମୋର ଅଧିନ, ହେ ପୌରବମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ତେବେ ମୋର ଏକ ଶର୍ତ୍ତ ଶୁଣ।
ସତ୍ଯଂ ମେ ପ୍ରତିଜାନୀହି ଯଥା ଵକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ରହଃ। ମଯି ଜାଯେତ ଯଃ ପୁତ୍ରଃ ସ ଭଵେତ୍ତ୍ଵଦନନ୍ତରଃ
ମୁଁ ଏଠି ଯାହା କହିବି, ତାହା ଗୁପ୍ତରେ ଶତ୍ୟ କହିବାକୁ ମୋତେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କର। ମୋ ଗର୍ଭରୁ ଯେ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେବ, ସେ ତୁମର ସର୍ବପ୍ରଥମ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ହେବ।
ଯୁଵରାଜୋ ମହାରାଜ ସତ୍ଯମେତଦ୍ବ୍ରଵୀମି ତେ। ଯଦ୍ଯେତଦେଵଂ ଦୁଷ୍ଯନ୍ତ ଅସ୍ତୁ ମେ ସଙ୍ଗମସ୍ତ୍ଵଯା
ସେହି ପୁଅ ଯୁବରାଜ ହେବ, ହେ ମହାରାଜ, ଏହା ମୁଁ ତୁମକୁ ନିଶ୍ଚିତ କହୁଛି। ଯଦି ଏହିପରି ହୁଏ, ହେ ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ, ତେବେ ଆମର ଏକତା ହେଉ।
ତସ୍ଯାସ୍ତୁ ସର୍ଵଂ ସଂଶ୍ରୁତ୍ଯ ଯଥୋକ୍ତଂ ସ ଵିଶାଂପତିଃ। ଦୁଷ୍ଯନ୍ତଃ ପୁନରେଵାହ ଯଦ୍ଯଦିଚ୍ଛସି ତଦ୍ଵଦ
ସେଠାରେ ସେ ବାଣୀ ଯେପରି କହିଥିଲେ, ସେପରି ସମ୍ମତି ଦେଇ, ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ରାଜା ପୁନି କହିଲେ: 'ତୁମେ ଆଉ ଯାହା ଚାହଁ, ମୋତେ କହ।'
ଖ୍ଯାତୋ ଲୋକପ୍ରଵାଦୋଯଂ ଵିଵାହ ଇତି ଶାସ୍ତ୍ରତଃ। ଵୈଵାହିକୀଂ କ୍ରିଯାଂ ସନ୍ତଃ ପ୍ରଶଂସନ୍ତି ପ୍ରଜାହିତାମ୍
ଏହି ବିବାହ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ସାରା ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଏହି ବିବାହ କ୍ରିୟାକୁ ଲୋକଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି।
ଲୋକପ୍ରଵାଦଶାନ୍ତ୍ଯର୍ଥଂ ଵିଵାହଂ ଵିଧିନା କୁରୁ। ସନ୍ତ୍ଯତ୍ର ଯଜ୍ଞପାତ୍ରାଣି ଦର୍ଭାଃ ସୁମନସୋଽକ୍ଷତାଃ
ଲୋକମାନେ ଯାହା କହନ୍ତି, ତାହା ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ବିବାହ କର। ଏଠାରେ ଯଜ୍ଞ ପାତ୍ର, କୁଶ ଘାସ, ଫୁଲ ଓ ଅକ୍ଷତ ରହିଛି।
ଯଥା ଯୁକ୍ତୋ ଵିଵାହଃ ସ୍ଯାତ୍ତଥା ଯୁକ୍ତା ପ୍ରଜା ଭଵେତ୍। ତସ୍ମାଦାଜ୍ଯଂ ହଵିର୍ଲାଜାଃ ସିକତା ବ୍ରାହ୍ମଣାସ୍ତଵ
ଯେପରି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ବିବାହ ହୁଏ, ସେପରି ଉତ୍ତମ ସନ୍ତାନ ହୁଏ। ତେଣୁ ଘିଅ, ହବିଷ୍ୟ, ଲାଜା, ବାଳୁକା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତୁମ ପାଇଁ ଅଛନ୍ତି।
ଵୈଵାହିକାନି ଚାନ୍ଯାନି ସମସ୍ତାନୀହ ପାର୍ଥିଵ। ଦୁରୁକ୍ତମପି ରାଜେନ୍ଦ୍ର କ୍ଷନ୍ତଵ୍ଯଂ ଧର୍ମକାରଣାତ୍
ଏଠାରେ ବିବାହ ସମ୍ପର୍କିତ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ଅଛି, ହେ ରାଜା। ଧର୍ମ ନିମିତ୍ତେ କିଛି କଠୋର କଥା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମାନ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
ଏଵମସ୍ତ୍ଵିତି ତାଂ ରାଜା ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚାଵିଚାରଯନ୍। ଅପି ଚ ତ୍ଵାଂ ହି ନେଷ୍ଯାମି ନଗରଂ ସ୍ଵଂ ଶୁଚିସ୍ମିତେ
‘ଏହିପରି ହେଉ’ ବୋଲି ରାଜା ତାଙ୍କୁ କୌଣସି ଚିନ୍ତା ଛାଡି କହିଲେ। କିନ୍ତୁ, ହେ ପବିତ୍ର ହସିଥିବା ତୁମେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ମୋ ସହରକୁ ନେଇଯିବି ନାହିଁ।
ଯଥା ତ୍ଵମର୍ହା ସୁଶ୍ରୋଣି ମନ୍ଯସେ ତଦ୍ବ୍ରଵୀମି ତେ। ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ ରାଜର୍ଷିସ୍ତାମନିନ୍ଦିତଗାମିନୀମ୍
ତୁମେ ଯେପରି ଯୋଗ୍ୟ, ହେ ସୁନ୍ଦର କଟିବନ୍ଧି, ସେପରି ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି। ଏହିପରି କହି, ରାଜା ତାହାକୁ, ଯିଏ ନିର୍ମଳ ଚରିତ୍ର ଥିଲେ, ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।
ପୁରୋହିତଂ ସମାହୂଯ ଵଚନଂ ଯୁକ୍ତମବ୍ରଵୀତ୍। ରାଜପୁତ୍ର୍ଯା ଯଦୁକ୍ତଂ ଵୈ ନ ଵୃଥା କର୍ତୁମୁତ୍ସହେ
ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ଡାକି, ସେ ଉଚିତ କଥା କହିଲେ: 'ରାଜକୁମାରୀ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ମୁଁ ତାହାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିପାରିବି ନାହିଁ।'
କ୍ରିଯାହୀନୋ ହି ନ ଭଵେନ୍ମମ ପୁତ୍ରୋ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ। ତଥା କୁରୁଷ୍ଵ ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତଂ ଵିଵାହଂ ମା ଚିରଂକୁରୁ
ମୋର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପୁଅ ବିନା ବିଧିର କ୍ରିୟା ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତେଣୁ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ବିବାହ କର, ବିଳମ୍ବ କରନି।
ଏଵମୁକ୍ତୋ ନୃପତିନା ଦ୍ଵିଜଃ ପରମଯନ୍ତ୍ରିତଃ। ଶୋଭନଂ ରାଜରାଜେତି ଵିଧିନା କୃତଵାନ୍ଦ୍ଵିଜଃ
ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅତି ଅସୁବିଧାରେ ପଡି, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ।
ଶାସନାଦ୍ଵିପ୍ରମୁଖ୍ଯସ୍ଯ କୃତକୌତୁକମଙ୍ଗଲଃ।' ଜଗ୍ରାହ ଵିଧିଵତ୍ପାଣାଵୁଵାସ ଚ ତଯା ସହ
ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ଓ ଉତ୍ସବ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ସେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ତାଙ୍କର ହାତ ଧରିଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ସେଙ୍ଗ୍ରେ ରହିଲେ।
ଵିଶ୍ଵାସ୍ଯ ଚୈନାଂ ସ ପ୍ରାଯାଦବ୍ରଵୀଚ୍ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ। ପ୍ରେଷଯିଷ୍ଯେ ତଵାର୍ଥାଯ ଵାହିନୀଂ ଚତୁରଙ୍ଗିଣୀମ୍
ତାଙ୍କୁ ଭରସା କରି, ସେ ଚାଲିଗଲେ ଏବଂ ବାରମ୍ବାର କହିଲେ— 'ତୁମ ପାଇଁ ଚାରି ପ୍ରକାର ସେନା ପଠାଇବି।'
ତ୍ରୈଵିଦ୍ଯଵୃଦ୍ଧୈଃ ସହିତାଂ ନାନାରାଜଜନୈଃ ସହ। ଶିବିକାସହସ୍ରୈଃ ସହିତା ଵଯମାଯାନ୍ତି ବାନ୍ଧଵାଃ
ତିନି ବେଦ ଜାଣିଥିବା ବୃଦ୍ଧମାନେ ଓ ବିଭିନ୍ନ ରାଜାମାନେ, ହଜାର ହଜାର ପାଳଙ୍କି ସହିତ ଆମେ ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଆସିବୁ।
ମୂକାଶ୍ଚୈଵ କିରାତାଶ୍ଚ କୁବ୍ଜା ଵାମନକୈଃ ସହ। ସହିତାଃ କଞ୍ଚୁକିଵରୈର୍ଵାହିନୀ ସୂତମାଗଧୈଃ
ମୂକ ଲୋକ, କିରାତ, କୁବ୍ଜ ଓ ବାମନମାନେ, ଭଲ କପଡ଼ା ପିନ୍ଧିଥିବା ଲୋକମାନେ, ସେନା ସହିତ ରଥଚାଳକ ଓ ଗାୟକମାନେ ମିଶିବେ।
ଶଙ୍ଖଦୁନ୍ଦୁଭିନିର୍ଘୋଷୈର୍ଵନଂ ଚ ସମୁପୈଷ୍ଯତି। ତଥା ତ୍ଵାମାନଯିଷ୍ଯାମି ନଗରଂ ସ୍ଵଂ ଶୁଚିସ୍ମିତେ
ଶଂଖ ଓ ଢୋଳର ଶବ୍ଦରେ, ଏହି ଯାତ୍ରା ଅରଣ୍ୟକୁ ପହଞ୍ଚିବ; ଏଭଳି ହସୁଥିବା ଶୁଭ୍ରମୁଖୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ମୋ ସହରକୁ ନେଇଯିବି।