ନିର୍ଜିତ୍ଯ ପୃଥିଵୀପାଲାନଥ ଭୀଷ୍ମୋ ଜଗାହ୍ଵଯମ୍ । ଆଜଗାମ ଵିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା କନ୍ଯାଭିଃ ସହ ଭାରତଃ
ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ଜିତି, ଭୀଷ୍ମ, ଶୁଦ୍ଧ ମନରେ, ସେଇ କନ୍ୟାମାନେ ସହ ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ଆଣିଲେ, ହେ ଭାରତବଂଶୀ।
ସତ୍ଯଵତ୍ଯୈ ନିଵେଦ୍ଯାଥ ଵିଵାହଂ ସମନନ୍ତରମ୍ । ଭ୍ରାତୁର୍ଵିଚିତ୍ରଵୀର୍ଯସ୍ଯ ସମାଜ୍ଞାପଯତ ପ୍ରଭୁଃ
ସତ୍ୟବତୀଙ୍କୁ ଖବର ଦେଇ, ସେ ସହସା ତାଙ୍କର ଭାଇ ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟଙ୍କ ବିବାହ ଆଦେଶ କଲେ।
ତଂ ତୁ ଵୈଵାହିକଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କନ୍ଯେଯଂ ସମୁପାର୍ଜିତମ୍ । ଅବ୍ରଵୀତ୍ତତ୍ର ଗାଙ୍ଗେଯଂ ମନ୍ତ୍ରିମଧ୍ଯେ ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭ
କନ୍ୟା ପାଇଁ ବିବାହ ଠିକ୍ ହେବା ପରେ, ସେଠି, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି କନ୍ୟା ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ କହିଲେ।
ମଯା ସାଲ୍ଵପତିର୍ଵୀରୋ ମନସାଽଭିଵୃତଃ ପତିଃ । ନ ମମାର୍ହସି ଧର୍ମଜ୍ଞ ଦାତୁଂ ଭ୍ରାତ୍ରେଽନ୍ଯମାନସାମ୍
ମୁଁ ମନରେ ପୂର୍ବରୁ ସାଲ୍ବ ରାଜାଙ୍କୁ ମୋ ବର ପରି ଚିନ୍ତା କରିଥିଲି; ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଆପଣ ମୋତେ ଅନ୍ୟ ଭାଇଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ଭୀଷ୍ମଃ ସଂମନ୍ତ୍ର୍ଯ ସହ ମନ୍ତ୍ରିଭିଃ । ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ଵିସସର୍ଜେମାଂ ସତ୍ଯଵତ୍ଯା ମତେ ସ୍ଥିତଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଭୀଷ୍ମ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହ ଆଲୋଚନା କରି, ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ମତ ଅନୁସାରେ ଏହି କନ୍ୟାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ଅନୁଜ୍ଞାତା ତୁ ଭୀଷ୍ମେଣ ସାଲ୍ଵଂ ସୌଭପତିଂ ତତଃ। କନ୍ଯେଯଂ ମୁଦିତା ତତ୍ର କାଲେ ଵାଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ, ସେଇ କନ୍ୟା ଖୁସି ହୋଇ, ସମୟରେ ସାଲ୍ବ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵିସର୍ଜିତାସ୍ମି ଭୀଷ୍ମେଣ ଧର୍ମଂ ମାଂ ପ୍ରତିପାଦଯ। ମନସାଭିଵୃତ୍ତଃ ପୂର୍ଵଂ ମଯା ତ୍ଵଂ ପାର୍ଥିଵର୍ଷମ
ଭୀଷ୍ମ ମୋତେ ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି; ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କର, କାରଣ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ମନରେ ତୁମକୁ ବର ଭାବେ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲି, ରାଜା।
ପ୍ରତ୍ଯାଚଖ୍ଯୌ ଚ ସାଲ୍ଵୋଽସ୍ଯାଶ୍ଚାରିତ୍ରସ୍ଯାଭିଶଙ୍କିତଃ । ସେଯଂ ତପୋଵନଂ ପ୍ରାପ୍ତା ତାପସ୍ଯେଽଭିରତା ଭୃଶମ୍
କିନ୍ତୁ ସାଲ୍ବ ତାଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଉପରେ ସନ୍ଦେହ କରି ତାଙ୍କୁ ଅସ୍ୱୀକାର କଲେ; ଏହିପରି ସେ ଏହି ତପୋବନକୁ ଆସି, ଗଭୀର ତପସ୍ୟାରେ ଲାଗିଗଲେ।
ମଯା ଚ ପ୍ରତ୍ଯଭିଜ୍ଞାତା ଵଂଶସ୍ଯ ପରିକୀର୍ତନାତ୍। ଅସ୍ଯ ଦୁଃଖସ୍ଯ ଚୋତ୍ପତ୍ତିଂ ଭୀଷ୍ମମେଵେହ ମନ୍ଯତେ
ମୁଁ ମଧ୍ୟ ବଂଶର କଥା କହିବା ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରିଛି। ଏହି ଦୁଃଖର ଆରମ୍ଭ କାହିଁକି ହେଲା, ଏଠାରେ ସମସ୍ତେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଏହାର କାରଣ ଭାବେ ମନେ କରନ୍ତି।
ଭଗଵନ୍ନେଵମେଵେହ ଯଥାହ ପୃଥିଵୀପତିଃ। ଶରୀରକର୍ତା ମାତୁର୍ମେ ସୃଞ୍ଜଯୋ ହୋତ୍ରଵାହନଃ
ଭଗବାନ, ଏଠି ଯେପରି ଭୂପତି କହିଛନ୍ତି, ମୋ ଶରୀରର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ମୋ ମାଆଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ, ସୃଞ୍ଜୟ ହୋତ୍ରବାହନ।
ନ ହ୍ଯୁତ୍ସହେ ସ୍ଵନଗରଂ ପ୍ରତିଯାତୁଂ ତପୋଧନ । ଅପମାନଭଯାଚ୍ଚୈଵ ଵ୍ରୀଡଯା ଚ ମହାମୁନେ
ତପସ୍ୱୀ, ମୁଁ ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ, ଅପମାନ ଓ ଲଜ୍ଜାର ଭୟରୁ, ମହାମୁନି।
ଯତ୍ତୁ ମାଂ ଭଗଵାନ୍ରାମୋ ଵକ୍ଷ୍ଯତି ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ । ତନ୍ମେ କାର୍ଯତମଂ କାର୍ଯମିତି ମେ ଭଗଵନ୍ମତିଃ
ଭଗବାନ ରାମ ମୋତେ ଯାହା କହିବେ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ସେହିକୁ ସବୁଠାରୁ ଉଚିତ କାମ ଭାବିବି, ଭଗବାନ।
ଦୁଃଖ ଦ୍ଵଯୋରିଦଂ ଭଦ୍ରେ କତରସ୍ଯ ଚିକୀର୍ଷସି। ପ୍ରତିକର୍ତଵ୍ଯମବଲେ ତତ୍ତ୍ଵଂ ଵତ୍ସେ ଵଦସ୍ଵ ମେ
ଭଦ୍ରେ, ଏଠାରେ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଦୁଃଖ ଅଛି; କେଉଁଟିକୁ ତୁମେ ଦୂର କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ମୋତେ ସଠିକ୍ କହ, ମୁଁ କଣ କରିବି।
ଯଦି ସୌଭପତିର୍ଭଦ୍ରେ ନିଯୋକ୍ତଵ୍ଯୋ ମତସ୍ତଵ । ନିଯୋକ୍ଷ୍ଯତି ମହାତ୍ମା ସ ରାମସ୍ତ୍ଵଦ୍ଧିତକାମ୍ଯଯା
ଯଦି, ଭଦ୍ରେ, ତୁମେ ଭାବୁଛ, ସୌଭର ରାଜାକୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ, ତେବେ ମହାତ୍ମା ରାମ ତୁମ ଭଲ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିବେ।
ଅଥାପଗେଯଂ ଭୀଷ୍ମଂ ତ୍ଵଂ ରାମେଣେଚ୍ଛସି ଧୀମତା । ରଣେ ଵିନିର୍ଜିତଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ କୁର୍ଯାତ୍ତଦପି ଭାର୍ଗଵଃ
କିମ୍ବା, ଯଦି ତୁମେ ଚାହୁଁଛ, ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହରାଇ ଦେଖିବାକୁ, ତେବେ ଭାର୍ଗବ ମଧ୍ୟ ସେହି କାମ କରିବେ।
ସୃଞ୍ଜଯସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଵ ଚୈଵ ଶୁଚିସ୍ମିତେ। ଯଦତ୍ର ତେ ଭୃଶଂ କାର୍ଯଂ ତଦଦ୍ଯୈଵ ଵିଚିନ୍ତ୍ଯତାମ୍
ସୃଞ୍ଜୟଙ୍କ ଓ ତୁମ କଥା ଶୁଣି, ହସୁଥିବା ମୁହଁ ଥିବା ତୁମ ପାଇଁ ଯାହା ସବୁଠାରୁ ଆବଶ୍ୟକ, ଏହି ଦିନେ ଭଲଭାବେ ଭାବି ନିଅ।
ଅପନୀତାସ୍ମି ଭୀଷ୍ମେଣ ଭଗଵନ୍ନଵିଜାନତା। ନାଭିଜାନାତି ମେ ଭୀଷ୍ମୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ସାଲ୍ଵଗତଂ ମନଃ
ଭଗବାନ, ମୋତେ ଭୀଷ୍ମ ଅଜାଣି ନେଇଯାଇଥିଲେ; ଭୀଷ୍ମ ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋ ମନ ସାଲ୍ବ ରାଜା ପାଖରେ ଅଛି।
ଏତଦ୍ଵିଚାର୍ଯ ମନସା ଭଵାନେତଦ୍ଵିନିଶ୍ଚଯମ୍। ଵିଚିନୋତୁ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ଵିଧାନଂ କ୍ରିଯତାଂ ତଥା
ଏହି କଥାକୁ ଭଲଭାବେ ଭାବି, ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଅନ୍ତୁ; ଯାହା ଉଚିତ, ସେହିପରି ବ୍ୟବସ୍ଥା କରନ୍ତୁ।
ଭୀଷ୍ମେ ଵା କୁରୁଶାର୍ଦୂଲେ ଶାଲ୍ଵରାଜେଽଥଵା ପୁନଃ। ଉଭଯୋରେଵ ଵା ବ୍ରହ୍ମନ୍ଯୁକ୍ତଂ ଯତ୍ତତ୍ସମାଚର
ଭୀଷ୍ମ କିମ୍ବା କୁରୁମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, କିମ୍ବା ସାଲ୍ବରାଜା, କିମ୍ବା ଦୁଇଜଣ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯାହା ଉଚିତ, ସେହି କାମ କରନ୍ତୁ।
ନିଵେଦିତଂ ମଯା ହ୍ଯେତଦ୍ଦୁଃଖମୂଲଂ ଯଥାତଥମ୍ । ଵିଧାନଂ ତତ୍ର ଭଗଵନ୍କର୍ତୁମର୍ହସି ଯୁକ୍ତିତଃ
ମୁଁ ଏହି ଦୁଃଖର ମୂଳ କଥା ସଠିକ୍ ଭାବେ ଆପଣଙ୍କୁ କହିଛି; ଏଥିରେ ଯାହା ଉଚିତ, ଭଗବାନ, ଆପଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ।
ଉପପଦମିଦଂ ଭଦ୍ରେ ଯଦେଵଂ ଵରଵର୍ଣିନି । ଧର୍ମଂ ପ୍ରତିଵଚୋ ବ୍ରୂଯାଃ ଶ୍ରୃଣୁ ଚଦଂ ଵଚୋ ମମ
ଭଦ୍ରବର୍ଣ୍ଣିନୀ, ତୁମେ ଯେପରି ଧର୍ମ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଏପରି ଉତ୍ତର ଦେଲ, ଏହା ଯଥାଯଥିକ। ଏବେ ମୋ କଥା ଶୁଣ।
ଯଦି ତ୍ଵାମାପଗେଯୋ ଵୈ ନ ନଯେଦ୍ଗଜସାହ୍ଵଯମ୍ । ସାଲ୍ଵସ୍ତ୍ଵା ଶିରସା ଭୀରୁ ଗୃହ୍ଣୀଯାଦ୍ରାମଚୋଦିତଃ
ଯଦି ଭୀଷ୍ମ, ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର, ତୁମକୁ ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ନେଇଯିବେ ନାହିଁ, ତେବେ ରାମଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ ସାଲ୍ବ ରାଜା ତୁମକୁ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ସହିତ ନେଇଯିବେ, ଭୟଭିତେ।
ତେନ ତ୍ଵଂ ନିର୍ଜିତା ଭଦ୍ରେ ଯସ୍ମାନ୍ନୀତାସି ଭାମିନି । ସଂଶଯଃ ସାଲ୍ଵରାଜସ୍ଯ ତେନ ତ୍ଵଯି ସୁମଧ୍ଯମେ
ଭଦ୍ରେ, ଯେହেতୁ ତୁମେ ଏପରି ଭାବରେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଆଯାଇଛ, ଏବେ ସାଲ୍ବରାଜାଙ୍କର ମନରେ ତୁମ ବିଷୟରେ ସନ୍ଦେହ ରହିଛି, ସୁନ୍ଦରୀ।
ଭୀଷ୍ମଃ ପୁରୁଷମାନୀ ଚ ଜିତକାଶୀ ତଥୈଵ ଚ। ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରତିକ୍ରିଯା ଯୁକ୍ତା ଭୀଷ୍ମେ କାରଯିତୁଂ ତଵ
ଭୀଷ୍ମ ନିଜ ପୁରୁଷତ୍ୱରେ ଗର୍ବିତ, ଏବଂ ତିନି କାଶୀକୁମାରୀଙ୍କୁ ଜିତିଛନ୍ତି; ତେଣୁ ତୁମ ପାଇଁ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଉପରେ ନ୍ୟାୟ ମାଗିବା ଉଚିତ।
ମମାପ୍ଯେଷ ସଦା ବ୍ରହ୍ମନ୍ହୃଦି କାମୋଽଭିଵର୍ତତେ। ଘାତଯେଯଂ ଯଦି ରଣେ ଭୀଷ୍ମମିତ୍ଯେଵ ନିତ୍ଯଦା
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ଇଚ୍ଛା ସଦା ମୋ ହୃଦୟରେ ଉଠେ—ମୁଁ ଯଦି ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ବଧ କରିପାରିବି, ଏହା ସଦା ମୋର ଆଶା।
ଭୀଷ୍ମଂ ଵା ସାଲ୍ଵରାଜଂ ଵା ଯଂ ଵା ଦୋଷେଣ ଗଚ୍ଛସି । ପ୍ରଶାଧି ତଂ ମହାବାହୋଯତ୍କୃତେଽହଂ ସୁଦୁଃଖିତା
ଭୀଷ୍ମ କିମ୍ବା ସାଲ୍ବରାଜା, କିମ୍ବା ଯାହାକୁ ତୁମେ ଦୋଷୀ ଭାବୁଛ, ମହାବାହୁ, ତାଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦିଅ, ଯାହା ପାଇଁ ମୁଁ ଏତେ ଦୁଃଖିତ।
ଏଵଂ କଥଯତାମେଵ ତେଷାଂ ସ ଦିଵସୋ ଗତଃ । ରାତ୍ରିଶ୍ଚ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁଖଶୀତୋଷ୍ଣମାରୁତା
ଏଭଳି କଥାହେଉଥିବାବେଳେ ସେମାନଙ୍କର ସେଇ ଦିନଟି କଟିଗଲା। ରାତିଟି ମଧ୍ୟ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସୁଖଦ ଶୀତଳ ଓ ଉଷ୍ଣ ବାତାସରେ ଭରିଥିଲା।
ତତୋ ରାମଃ ପ୍ରାଦୁରାସୀତ୍ପ୍ରଜ୍ଵଲନ୍ନିଵ ତେଜସା । ଶିଷ୍ଯୈଃ ପରିଵୃତୋ ରାଜଞ୍ଜଟାଚୀରଧରୋ ମୁନିଃ
ତାପରେ ରାମ ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ, ଜ୍ଵଳନ୍ତ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହୋଇ, ଜଟା ଓ ଚୀର ପିନ୍ଧିଥିବା ମୁନି ଭାବରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ଧନୁଷ୍ପାଣିରଦୀନାତ୍ମା ଖଙ୍ଗଂ ବିଭ୍ରତ୍ପରଶ୍ଵଧୀ । ଵିରଜା ରାଜଶାର୍ଦୂଲ ସୃଞ୍ଜଯଂ ସୋଽଭ୍ଯଯାନ୍ନୃପମ୍
ଧନୁଷ ହାତରେ ଧରି, ଅଦମ୍ୟ ମନୋବଳରେ ଅଟୁଟ ରହି, ଖଡ଼ଗ ଓ ପରଶୁ ନେଇ, ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟରେ, ହେ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ରାମ ଶୃଞ୍ଜୟ ରାଜାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
ତତସ୍ତଂ ତାପସା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ ଚ ରାଜା ମହାତପାଃ । ତସ୍ଥୁଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲଯୋ ରାଜନ୍ସା ଚ କନ୍ଯା ତପସ୍ଵିନୀ
ତାପରେ ସେ ତାପସଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ମହାତପସ୍ବୀ ରାଜା ଓ ତାଙ୍କ ସହିତ ଥିବା ତପସ୍ବିନୀ କନ୍ୟା, ହେ ରାଜନ୍, ହାତ ଜୋଡି ଦଣ୍ଡବତ୍ ହୋଇ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।