ଅମ୍ବାଯାସ୍ତାଂ କଥାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କାଶିରାଜ୍ଞଶ୍ଚ ଭାରତ। ରାଜର୍ଷିଃ ସ ମହାତେଜା ବଭୂଵୋଦ୍ଵିଗ୍ରମାନସଃ
ଅମ୍ବା ଓ କାଶୀରାଜଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଓ ଭାରତ, ସେ ମହାତ୍ମା ରାଜାର୍ଷି ମନରେ ଅଶାନ୍ତ ହେଲେ।
ତାଂ ତଥାଵାଦିନୀଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ସ ମହାତପାଃ । ରାଜର୍ଷିଃ କୃପଯାଵିଷ୍ଟୋ ମହାତ୍ମା ହୋତ୍ରଵାହନଃ
ସେ ତାଙ୍କୁ ଏଭଳି କଥା କହୁଥିବା ଶୁଣି ଏବଂ ଦେଖି, ମହାତ୍ମା ତପସ୍ୱୀ ରାଜାର୍ଷି ହୋତ୍ରବାହନ କରୁଣାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।
ସ ଵେପମାନ ଉତ୍ଥାଯ ମାତୁସ୍ତସ୍ଯାଃ ପିତା ତଦା। ତାଂ କନ୍ଯାମଙ୍କମାରୋପ୍ଯ ପର୍ଯଶ୍ଵାସଯତ ପ୍ରଭୋ
ସେତେବେଳେ, ସେ ଜଣେ କମ୍ପିତ ହୋଇ ଉଠିଲେ, ଏବଂ ସେଇ ଝିଅକୁ ଆପଣଙ୍କ ଆଖିଁକୁ ଉଠାଇ ନେଇ, ତାକୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ସ ତାମପୃଚ୍ଛତ୍କାର୍ତ୍ସ୍ନ୍ଯେନ ଵ୍ଯସନୋତ୍ପତ୍ତିମାଦିତଃ । ସା ଚ ତସ୍ମୈ ଯଥାଵୃତ୍ତଂ ଵିସ୍ତରେଣ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍
ସେ ଝିଅଠାରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦୁଃଖର ଆରମ୍ଭ କେଉଁଠୁ ହେଲା, ତାହା ପଚାରିଲେ। ସେଉଁଠି ଝିଅ ଯାହା ଘଟିଥିଲା ସବୁ କଥା ଖୋଲାମେଳା ଭାବେ କହିଦେଲେ।
ତତଃ ସ ରାଜର୍ଷିରଭୂଦ୍ଦୁଃଖଶୋକସମନ୍ଵିତଃ। କାର୍ଯଂ ଚ ପ୍ରତିପେଦେ ତନ୍ମନସାଂ ସୁମହାତପାଃ
ତାପରେ ସେ ରାଜା ଋଷି ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ଭରିଗଲେ। ସେ ମହାତପସ୍ବୀ ମନରେ କଣ କରିବେ ଭାବିଲେ।
ଅବ୍ରଵୀଦ୍ଵେପମାନଶ୍ଚ କନ୍ଯାମାର୍ତାଂ ସୁଦୁଃଖିତଃ । ମା ଗାଃ ପିତୁର୍ଗୃହଂ ଭଦ୍ରେ ମାତୁସ୍ତେ ଜନକୋ ହ୍ଯହମ୍
କମ୍ପିତ ଓ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ସେ ଦୁଃଖରେ ଥିବା ଝିଅକୁ କହିଲେ: 'ଭଲ ଝିଅ, ତୁମେ ପିତାଙ୍କ ଘରକୁ ଯିଅନାହାଁ। ମୁଁ ତୁମ ମା'ର ବାପା।'
ଦୁଃଖଂ ଛିନ୍ଦ୍ଯାମହଂ ତେ ଵୈ ମଯି ଵର୍ତସ୍ଵ ପୁତ୍ରିକେ। ପର୍ଯାପ୍ତଂ ତେ ମନୋ ଵତ୍ସେ ଯଦେଵଂ ପରିଶୁଷ୍ଯସି
'ମୁଁ ତୁମ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିଦେବି—ମୋ ପାଖରେ ରୁହ, ଝିଅ। ଏତେ ଦୁଃଖରେ ତୁମ ମନ ଶୁଖିଯିବା ଯଥେଷ୍ଟ, ଆଉ ଚିନ୍ତା କରନାହାଁ।'
ଗଚ୍ଛ ମଦ୍ଵଚନାଦ୍ରାମଂ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯଂ ତପସ୍ଵିନମ୍ । ରାମସ୍ତେ ସୁମହଦ୍ଦୁଃଖଂ ଶୋକଂ ଚୈଵାପନେଷ୍ଯତି
'ମୋ କଥା ଶୁଣି, ତୁମେ ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ, ସେ ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପୁଅ ଏବଂ ମହାତପସ୍ବୀ। ରାମ ତୁମ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକ ଦୂର କରିଦେବେ।'
ହନିଷ୍ଯତି ରଣେ ଭୀଷ୍ମଂ ନ କରିଷ୍ଯତି ଚେଦ୍ଵଚଃ । ତଂ ଗଚ୍ଛ ଭାର୍ଗଵଶ୍ରେଷ୍ଠଂ କାଲାଗ୍ନିସମତେଜସମ୍
'ଯଦି ଭୀଷ୍ମ ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣିବେ ନାହିଁ, ତେବେ ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ମାରିଦେବେ। ତୁମେ ସେଇ ଭାର୍ଗବ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯାହାଙ୍କ ତେଜ କାଳାଗ୍ନି ପରି, ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ।'
ପ୍ରତିଷ୍ଠାପଯିତା ସ ତ୍ଵାଂ ସମେ ପଥି ମହାତପାଃ । ତତସ୍ତୁ ସୁସ୍ଵରଂ ବାଷ୍ପସୁତ୍ସୃଜନ୍ତୀ ପୁନଃ ପୁନଃ
'ସେ ମହାତପସ୍ବୀ ତୁମକୁ ସଠିକ ପଥରେ ରଖିବେ।' ଏପରେ, ଝିଅ ଆଉ ଆଉ ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇ, ମୃଦୁ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ—
ଅବ୍ରଵୀତ୍ପିତରଂ ମାତୁଃ ମା ତଦା ହୋତ୍ରଵାହନମ୍ । ଅଭିଵାଦଯିତ୍ଵା ଶିରସା ଗମିଷ୍ଯେ ତଵ ଶାସନାତ୍
ସେ ତାଙ୍କ ମା'ର ବାପା ହୋତ୍ରବାହନଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମୁଁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଯିବି।'
ଅପି ନାମାଦ୍ଯ ପଶ୍ଯେଯମାର୍ଯଂ ତଂ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତମ୍ । କଥଂ ଚ ତୀଵ୍ରଂ ଦୁଃକଂ ମେ ନାଶକଯିଷ୍ଯତି ଭାର୍ଗଵଃ। ଏତଦିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ଜ୍ଞାତୁଂ ଯଥା ଯାସ୍ଯମି ତତ୍ର ଵୈଃ
'ଶାୟଦ ଆଜି ମୁଁ ସେ ଲୋକେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମହାନ୍ଭାବଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବି। ଭାର୍ଗବ କିପରି ମୋ ଗଭୀର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବେ? ଏହି କଥା ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ଏବଂ କିପରି ସେଠାକୁ ଯିବି।'
ରାମଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସି ଭଦ୍ରେ ତ୍ଵଂ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯଂ ମହାଵନେ। ଉଗ୍ରେ ତପସି ଵର୍ତନ୍ତଂ ସତ୍ଯସନ୍ଧଂ ମହାବଲମ୍
'ଭଲ ଝିଅ, ତୁମେ ମହାବନରେ ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପୁଅ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବ। ସେ ଉଗ୍ର ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ, ସତ୍ୟବ୍ରତ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।'
ମହେନ୍ଦ୍ରଂ ଵୈ ଗିରିଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ରାମୋ ନିତ୍ଯମୁପାସ୍ତି ହ। ଋଷଯୋ ଵେଦଵିଦ୍ଵାଂସୋ ଗନ୍ଧର୍ଵାପ୍ସରସସ୍ତଥା
'ରାମ ସଦା ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତର ପୂଜା କରନ୍ତି। ସେଠାରେ ବେଦଜ୍ଞ ଋଷି, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏକଠା ହୁଅନ୍ତି।'
ତତ୍ର ଗଚ୍ଛସ୍ଵ ଭଦ୍ରଂ ତେ ବ୍ରୂଯାଶ୍ଚୈନଂ ଵଚୋ ମମ। ଅଭିଵାଦ୍ଯ ଚ ତଂ ମୂଂର୍ଧ୍ନା ତପୋଵୃଦ୍ଧଂ ଦୃଢଵ୍ରତମ୍
'ସେଠାକୁ ଯାଅ, ତୁମ ଭଲ ହେଉ। ମୋ କଥା ତାଙ୍କୁ କହିଦିଅ। ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ତପସ୍ୟାରେ ବଡ଼, ଦୃଢ଼ ବ୍ରତୀ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କର।'
ବ୍ରୂଯାଶ୍ଚୈନଂ ପୁନର୍ଭଦ୍ରେ ଯତ୍ତେ କାର୍ଯଂ ମନୀଷିତମ୍ । ମଯି ସଂକୀର୍ତିତେ ରାମଃ ସର୍ଵଂ ତତ୍ତେ କରିଷ୍ଯତି
'ଭଲ ଝିଅ, ତୁମେ ତୁମ ମନର ଇଚ୍ଛା ଆଉଥରେ ତାଙ୍କୁ କହିଦିଅ। ଯଦି ତୁମେ ରାମଙ୍କ ନିକଟରେ ମୋର ନାମ ଉଲ୍ଲେଖ କରିବ, ସେ ତୁମ ପାଇଁ ସବୁ କଥା କରିଦେବେ।'
ମମ ରାମଃ ସଖା ଵତ୍ସେ ପ୍ରୀତିଯୁକ୍ତଃ ସୁହୃଚ୍ଚ ମେ। ଜମଦଗ୍ନିସୁତୋ ଵୀରଃ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂ ଵରଃ
'ରାମ ମୋର ବନ୍ଧୁ, ଝିଅ, ସେ ମୋତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରେମ କରନ୍ତି ଏବଂ ସତ୍ୟ ସହଯୋଗୀ। ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପୁଅ ସେ ଶୂର ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ।'
ଏଵଂ ବ୍ରୁଵତି କନ୍ଯାଂ ତୁ ପାର୍ଥିଵେ ହୋତ୍ରଵାହନେ । ଅକୃତଵ୍ରଣଃ ପ୍ରାଦୁରାସୀଦ୍ରାମସ୍ଯାନୁଚରଃ ପ୍ରିଯଃ
ହୋତ୍ରବାହନ ରାଜା ଏଭଳି କହିଥିବା ବେଳେ, ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟ ସାଥୀ ଅକୃତବ୍ରଣ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ତତସ୍ତେ ମନୁଯଃ ସର୍ଵେ ସମୁତ୍ତସ୍ଥୁଃ ମହସ୍ରଶଃ । ସ ଚ ରାଜା ଵଯୋଵୃଦ୍ଧଃ ସୃଞ୍ଯଯୋ ହୋତ୍ରଵାହନଃ
ତାପରେ ସେଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଲୋକେ ଏକାସାଥି ଉଠିଲେ। ବୟସରେ ବଡ଼, ସୃଞ୍ଜୟ ରାଜା ହୋତ୍ରବାହନ ମଧ୍ୟ ଉଠିଲେ।
ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୃତାତିଥ୍ଯମନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ତେ ଵନୌକସଃ । ସହିତା ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିଷେଦୁଃ ପରିଵାର୍ଯ ତମ୍
ତାପରେ, ସେଠାରେ ଥିବା ଅଟବାସୀମାନେ ଏବଂ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ସମେତ, ପରସ୍ପରକୁ ଆତିଥ୍ୟ ଦେଇ, ସେଠି ତାଙ୍କୁ ଘେରି ବସିଲେ।
ତତସ୍ତେ କଥଯାମାସୁଃ କଥାସ୍ତାସ୍ତା ମନୋରମାଃ । ଧନ୍ଯା ଦିଵ୍ଯାଶ୍ଚ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରୀତିହର୍ଷମୁଦା ଯୁତାଃ
ତାପରେ ସେମାନେ ଆନନ୍ଦଦାୟକ, ଶୁଭ ଓ ଦିବ୍ୟ କଥାମାନେ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ରାଜା, ଯେଉଁଥିରେ ପ୍ରେମ ଓ ଖୁସିର ଭାବ ଥିଲା।
ତତଃ କଥାନ୍ତେ ରାଜର୍ଷିର୍ମହାତ୍ମା ହୋତ୍ରଵାହନଃ । ରାମଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ମହର୍ଷୀଣାମପୃଚ୍ଛଦକୃତଵ୍ରଣମ୍
ସେଇ କଥା ଶେଷ ହେବା ପରେ, ମହାତ୍ମା ହୋତ୍ରବାହନ ନାମକ ରାଜାଋଷି ରାମଙ୍କୁ ଅକୃତବ୍ରଣ ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ।
କ୍ଵ ସଂପ୍ରତି ମହାବାହୋ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ଅକୃତଵ୍ରଣ ଶକ୍ଯୋ ଵୈ ଦ୍ରୁଷ୍ଟୁଂ ଵେଦଵିଦାଂ ଵର
ହେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ, ବର୍ତ୍ତମାନ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି ଅକୃତବ୍ରଣ, ଯିଏ ବେଦ ଜ୍ଞାନରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଓ ଦେଖିବାଯୋଗ୍ୟ?
ଭଵନ୍ତମେଵ ସତତଂ ରାମଃ କୀର୍ତଯତି ପ୍ରଭୋ। ସୃଞ୍ଜଯୋ ମେ ପ୍ରିଯସଖୋ ରାଜର୍ଷିରିତି ପାର୍ଥିଵ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ରାମ ସଦା ଆପଣଙ୍କୁ ଗୁଣଗାନ କରନ୍ତି, କହନ୍ତି— 'ସୃଞ୍ଜୟ ମୋର ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ, ରାଜାଋଷି' ବୋଲି, ରାଜା।
ଇହ ରାମଃ ପ୍ରଭାତେ ଶ୍ଵୋ ଭଵିତେତି ମତିର୍ମମ। ଦ୍ରଷ୍ଟସ୍ଯେନମିହାଯାନ୍ତଂ ତଵ ଦର୍ଶନକାଙ୍କ୍ଷଯା
ମୋ ମନେ ହେଉଛି, ଆସନ୍ତାକାଲି ସକାଳେ ରାମ ଏଠାକୁ ଆସିବେ; ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବ, ସେ ତୁମ ସାକ୍ଷାତ୍କାର ପାଇଁ ଆସିବେ।
ଇଯଂ ଚ କନ୍ଯା ରାଜର୍ଷେ କିମର୍ଥଂ ଵନମାଗତା। କସ୍ଯ ଚେଯଂ ତଵ ଚ କା ଭଵତୀଚ୍ଛାମି ଵେଦିତୁମ୍
ଏହି କନ୍ୟା, ରାଜାଋଷି, କିଏ ପାଇଁ ଏହି ଅରଣ୍ୟକୁ ଆସିଛି? ସେ କାହାର, ଏବଂ ତୁମେ ସହିତ ତାଙ୍କର କି ସମ୍ପର୍କ? ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
ଦୌହିତ୍ରୀଯଂ ମମ ଵିଭୋ କାଶିରାଜସୁତା ପ୍ରିଯା। ଜ୍ଯେଷ୍ଠା ସ୍ଵଯଂଵରେ ତସ୍ଥୌ ଭଗିନୀଭ୍ଯାଂ ସହାନଧ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି କନ୍ୟା ମୋର ନାତିଝି, କାଶୀରାଜଙ୍କ ପ୍ରିୟ କନ୍ୟା; ସ୍ୱୟଂବରରେ ସେ ତାଙ୍କର ଭଉଣୀମାନଙ୍କ ସହିତ ସମାନ ଭାବେ ଦଢ଼ି ରହିଥିଲେ, କିଛି କମ୍ ନୁହଁନ୍ତି।
ଇଯମମ୍ବେତି ଵିଖ୍ଯାତା ଜ୍ଯେଷ୍ଠା କାଶିପତେଃ ସୁତା। ଅମ୍ବିକାମ୍ବାଲିକେ କନ୍ଯେ କନୀଯସ୍ଯୌ ତପୋଧନ
ଏହି କନ୍ୟା 'ଅମ୍ବା' ବୋଲି ପରିଚିତ, କାଶୀରାଜଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ କନ୍ୟା; ତାଙ୍କର ଭଉଣୀମାନେ ଅମ୍ବିକା ଓ ଅମ୍ବାଲିକା, ହେ ତପସ୍ଵୀ।
ସମେତଂ ପାର୍ଥିଵଂ କ୍ଷତ୍ରଂ କାଶିପୁର୍ଯାଂ ତତୋଽଭଵତ୍। କନ୍ଯାନିମିତ୍ତଂ ଵିପ୍ରର୍ଷେ ତତ୍ରାସୀଦୁତ୍ସଵୋ ମହାନ୍
ତାପରେ, ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ କାଶୀନଗରୀରେ ଏହି କନ୍ୟା ପାଇଁ ଏକଠି ହେଲେ; ଏଠାରେ ବଡ଼ ଉତ୍ସବ ହେଲା, ମହାମୁନି।
ତତା କିଲ ମହାଵୀର୍ଯୋ ଭୀଷ୍ମଃ ଶାନ୍ତନଵୋ ନୃପାନ୍ । ଅଧିକ୍ଷିପ୍ଯ ମହାତେଜାସ୍ତିସ୍ତ୍ରଃ କନ୍ଯା ଜହାର ତାଃ
ସେଠାରେ, ମହାବୀର ଭୀଷ୍ମ, ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର, ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଶକ୍ତିରେ ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ହରାଇ, ସେଇ ତିନିଜଣି କନ୍ୟାଙ୍କୁ ନେଇଗଲେ।