ପ୍ରଵ୍ରଜ୍ଯା ହି ସୁଦୁଃଖେଯଂ ସୁକୁମାର୍ଯା ଵିଶେଷତଃ । ରାଜପୁତ୍ର୍ଯାଃ ପ୍ରକୃତ୍ଯା ଚକ କୁମାର୍ଯାସ୍ତଵ ଭାମିନି
ଏହିପରି ଘର ଛାଡ଼ିବା ଜୀବନ ଖୁବ କଷ୍ଟଦାୟକ, ବିଶେଷକରି ଜଣେ ସୁକୁମାରୀ ଓ ରାଜକୁମାରୀ ପାଇଁ, ଓ ଭାମିନୀ, ତୁମ ପାଇଁ ତ ଏହା ଅଧିକ କଠିନ।
ଭଦ୍ରେ ଦୋଷା ହି ଵିଦ୍ଯନ୍ତେ ବହଵୋ ଵରଵର୍ଣିନି । ଆଶ୍ରମେ ଵୈ ଵସନ୍ତ୍ଯାସ୍ତେ ନ ଭଵେଯୁଃ ପିତୁର୍ଗୃହେ
ଓ ଭଦ୍ରା, ଜଣେ ଉତ୍ତମ ରୂପର ଜିଅ ଯଦି ଆଶ୍ରମରେ ରହେ, ତେବେ ବହୁତ ଅପରାଧ ହୁଏ; ଏହି ସମସ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ ତାଙ୍କର ବାପାଙ୍କ ଘରରେ ହେବ ନାହିଁ।
ତତସ୍ତ୍ଵନ୍ଯେଽବ୍ରୁଵନ୍ଵାକ୍ଯଂ ତାପସାସ୍ତାଂ ତପସ୍ଵିନୀମ୍
ତାପସୀମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟମାନେ ସେ ତପସ୍ୱିନୀଙ୍କୁ ଆଉ କିଛି କଥା କହିଲେ।
ତ୍ଵାମିହୈକାକିନୀଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିର୍ଜନେ ଗହନେ ଵନେ। ପ୍ରାର୍ଥଯିଷ୍ଯନ୍ତିରାଜାନସ୍ତସ୍ମାନ୍ମୈଵଂ ମନଃ କୃଥାଃ
ଏଠି ଏକା ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ତୁମକୁ ଦେଖି, ରାଜାମାନେ ତୁମକୁ ଚାହିବେ; ତେଣୁ ଏପରି ଭାବ ମନରେ ରଖନି।
ନ ଶକ୍ଯଂ କାଶିନଗରଂ ପୁନର୍ଗନ୍ତୁଂ ପିତୁର୍ଗୃହାନ୍। ଅଵଜ୍ଞାତା ଭଵିଷ୍ଯାମି ବାନ୍ଧଵାନାଂ ନ ସଂଶଯଃ
ମୁଁ ପୁଣି କାଶୀନଗର କିମ୍ବା ବାପାଙ୍କ ଘରକୁ ଯିବାକୁ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ମୋ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ମୋତେ ଅବମାନିତ କରିବେ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଉଷିତାସ୍ମି ତଥା ବାଲ୍ଯେ ପିତୁର୍ଵେଶ୍ମନି ତାପସାଃ । ନାହଂ ଗମିଷ୍ଯେ ଭଦ୍ରଂ ଵସ୍ତତ୍ର ଯତ୍ର ପିତା ମମ। ତପସ୍ତପ୍ତୁମଭୀପ୍ସାମି ତାପସୈଃ ପରିରକ୍ଷିତା
ମୁଁ ଛୁଆବେଳେ ବାପାଙ୍କ ଘରେ ରହିଛି, ଓ ତାପସୀମାନେ; ଏବେ ମୁଁ ମୋ ବାପାଠାରେ ଯିବିନି, ଭଲ ହେଉ। ମୁଁ ତାପସୀମାନଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଚାହେଁ।
ଯଥା ପରେଽପି ମେ ଲୋକେ ନ ସ୍ଯାଦେଵଂ ମହାତ୍ଯଯଃ । ଦୌର୍ଭାଗ୍ଯଂ ତାପସଶ୍ରେଷ୍ଠାସ୍ତସ୍ମାତ୍ତପ୍ସ୍ଯାମ୍ଯହଂ ତପଃ
ଏପରି ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଆଉ ଜନ୍ମରେ ମୋ ପାଇଁ ନ ହେଉ, ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତାପସୀମାନେ, ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ତପସ୍ୟା କରିବି।
ଇତ୍ଯେଵଂ ତେଷୁ ଵିପ୍ରେଷୁ ଚିନ୍ତଯନ୍ସୁ ଯଥାତଥମ୍। ରାଜର୍ଷିସ୍ତଦ୍ଵନଂ ପ୍ରାପ୍ତସ୍ତପସ୍ଵୀ ହୋତ୍ରଵାହନଃ । `ତାଂ ତଥା ଭାଵିନୀଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚୋଦ୍ଵିଗ୍ରମାନସଃ
ଏଭଳି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ରାଜାର୍ଷି ହୋତ୍ରବାହନ ଏହି ଅରଣ୍ୟକୁ ଆସିଲେ। ସେ ତାଙ୍କୁ ଏଭଳି ଦେଖି ଏବଂ ଶୁଣି, ତାଙ୍କର ମନ ଅଶାନ୍ତ ହେଲା।
ତତସ୍ତେ ତାପସାଃ ସର୍ଵେ ପୂଜଯନ୍ତି ସ୍ମ ତଂ ନୃପମ୍ । ପୂଜାଭିଃ ସ୍ଵାଗତାଦ୍ଯାଭିରାସନେନୋଦକେନ ଚ
ତାପସୀମାନେ ସମସ୍ତେ ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଆଗ୍ରହ, ଆସନ ଓ ପାନୀୟ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ତସ୍ଯୋପଵିଷ୍ଟସ୍ଯ ସତୋ ଵିଶ୍ରାନ୍ତସ୍ଯୋପଶ୍ରୃଣ୍ଵତଃ। ପୁନରେଵ କଥାଂ ଚକ୍ରୁଃ କନ୍ଯାଂ ପ୍ରତି ଵନୌକସଃ
ସେ ବସି, ବିଶ୍ରାମ କରି, ଶୁଣୁଥିବାବେଳେ, ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନେ ପୁଣିଥରେ ସେଇ କନ୍ୟା ବିଷୟରେ କଥା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଅମ୍ବାଯାସ୍ତାଂ କଥାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କାଶିରାଜ୍ଞଶ୍ଚ ଭାରତ। ରାଜର୍ଷିଃ ସ ମହାତେଜା ବଭୂଵୋଦ୍ଵିଗ୍ରମାନସଃ
ଅମ୍ବା ଓ କାଶୀରାଜଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଓ ଭାରତ, ସେ ମହାତ୍ମା ରାଜାର୍ଷି ମନରେ ଅଶାନ୍ତ ହେଲେ।
ତାଂ ତଥାଵାଦିନୀଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ସ ମହାତପାଃ । ରାଜର୍ଷିଃ କୃପଯାଵିଷ୍ଟୋ ମହାତ୍ମା ହୋତ୍ରଵାହନଃ
ସେ ତାଙ୍କୁ ଏଭଳି କଥା କହୁଥିବା ଶୁଣି ଏବଂ ଦେଖି, ମହାତ୍ମା ତପସ୍ୱୀ ରାଜାର୍ଷି ହୋତ୍ରବାହନ କରୁଣାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।
ସ ଵେପମାନ ଉତ୍ଥାଯ ମାତୁସ୍ତସ୍ଯାଃ ପିତା ତଦା। ତାଂ କନ୍ଯାମଙ୍କମାରୋପ୍ଯ ପର୍ଯଶ୍ଵାସଯତ ପ୍ରଭୋ
ସେତେବେଳେ, ସେ ଜଣେ କମ୍ପିତ ହୋଇ ଉଠିଲେ, ଏବଂ ସେଇ ଝିଅକୁ ଆପଣଙ୍କ ଆଖିଁକୁ ଉଠାଇ ନେଇ, ତାକୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ସ ତାମପୃଚ୍ଛତ୍କାର୍ତ୍ସ୍ନ୍ଯେନ ଵ୍ଯସନୋତ୍ପତ୍ତିମାଦିତଃ । ସା ଚ ତସ୍ମୈ ଯଥାଵୃତ୍ତଂ ଵିସ୍ତରେଣ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍
ସେ ଝିଅଠାରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦୁଃଖର ଆରମ୍ଭ କେଉଁଠୁ ହେଲା, ତାହା ପଚାରିଲେ। ସେଉଁଠି ଝିଅ ଯାହା ଘଟିଥିଲା ସବୁ କଥା ଖୋଲାମେଳା ଭାବେ କହିଦେଲେ।
ତତଃ ସ ରାଜର୍ଷିରଭୂଦ୍ଦୁଃଖଶୋକସମନ୍ଵିତଃ। କାର୍ଯଂ ଚ ପ୍ରତିପେଦେ ତନ୍ମନସାଂ ସୁମହାତପାଃ
ତାପରେ ସେ ରାଜା ଋଷି ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ଭରିଗଲେ। ସେ ମହାତପସ୍ବୀ ମନରେ କଣ କରିବେ ଭାବିଲେ।
ଅବ୍ରଵୀଦ୍ଵେପମାନଶ୍ଚ କନ୍ଯାମାର୍ତାଂ ସୁଦୁଃଖିତଃ । ମା ଗାଃ ପିତୁର୍ଗୃହଂ ଭଦ୍ରେ ମାତୁସ୍ତେ ଜନକୋ ହ୍ଯହମ୍
କମ୍ପିତ ଓ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ସେ ଦୁଃଖରେ ଥିବା ଝିଅକୁ କହିଲେ: 'ଭଲ ଝିଅ, ତୁମେ ପିତାଙ୍କ ଘରକୁ ଯିଅନାହାଁ। ମୁଁ ତୁମ ମା'ର ବାପା।'
ଦୁଃଖଂ ଛିନ୍ଦ୍ଯାମହଂ ତେ ଵୈ ମଯି ଵର୍ତସ୍ଵ ପୁତ୍ରିକେ। ପର୍ଯାପ୍ତଂ ତେ ମନୋ ଵତ୍ସେ ଯଦେଵଂ ପରିଶୁଷ୍ଯସି
'ମୁଁ ତୁମ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିଦେବି—ମୋ ପାଖରେ ରୁହ, ଝିଅ। ଏତେ ଦୁଃଖରେ ତୁମ ମନ ଶୁଖିଯିବା ଯଥେଷ୍ଟ, ଆଉ ଚିନ୍ତା କରନାହାଁ।'
ଗଚ୍ଛ ମଦ୍ଵଚନାଦ୍ରାମଂ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯଂ ତପସ୍ଵିନମ୍ । ରାମସ୍ତେ ସୁମହଦ୍ଦୁଃଖଂ ଶୋକଂ ଚୈଵାପନେଷ୍ଯତି
'ମୋ କଥା ଶୁଣି, ତୁମେ ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ, ସେ ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପୁଅ ଏବଂ ମହାତପସ୍ବୀ। ରାମ ତୁମ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକ ଦୂର କରିଦେବେ।'
ହନିଷ୍ଯତି ରଣେ ଭୀଷ୍ମଂ ନ କରିଷ୍ଯତି ଚେଦ୍ଵଚଃ । ତଂ ଗଚ୍ଛ ଭାର୍ଗଵଶ୍ରେଷ୍ଠଂ କାଲାଗ୍ନିସମତେଜସମ୍
'ଯଦି ଭୀଷ୍ମ ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣିବେ ନାହିଁ, ତେବେ ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ମାରିଦେବେ। ତୁମେ ସେଇ ଭାର୍ଗବ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯାହାଙ୍କ ତେଜ କାଳାଗ୍ନି ପରି, ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ।'
ପ୍ରତିଷ୍ଠାପଯିତା ସ ତ୍ଵାଂ ସମେ ପଥି ମହାତପାଃ । ତତସ୍ତୁ ସୁସ୍ଵରଂ ବାଷ୍ପସୁତ୍ସୃଜନ୍ତୀ ପୁନଃ ପୁନଃ
'ସେ ମହାତପସ୍ବୀ ତୁମକୁ ସଠିକ ପଥରେ ରଖିବେ।' ଏପରେ, ଝିଅ ଆଉ ଆଉ ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇ, ମୃଦୁ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ—
ଅବ୍ରଵୀତ୍ପିତରଂ ମାତୁଃ ମା ତଦା ହୋତ୍ରଵାହନମ୍ । ଅଭିଵାଦଯିତ୍ଵା ଶିରସା ଗମିଷ୍ଯେ ତଵ ଶାସନାତ୍
ସେ ତାଙ୍କ ମା'ର ବାପା ହୋତ୍ରବାହନଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମୁଁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଯିବି।'
ଅପି ନାମାଦ୍ଯ ପଶ୍ଯେଯମାର୍ଯଂ ତଂ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତମ୍ । କଥଂ ଚ ତୀଵ୍ରଂ ଦୁଃକଂ ମେ ନାଶକଯିଷ୍ଯତି ଭାର୍ଗଵଃ। ଏତଦିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ଜ୍ଞାତୁଂ ଯଥା ଯାସ୍ଯମି ତତ୍ର ଵୈଃ
'ଶାୟଦ ଆଜି ମୁଁ ସେ ଲୋକେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମହାନ୍ଭାବଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବି। ଭାର୍ଗବ କିପରି ମୋ ଗଭୀର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବେ? ଏହି କଥା ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ଏବଂ କିପରି ସେଠାକୁ ଯିବି।'
ରାମଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସି ଭଦ୍ରେ ତ୍ଵଂ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯଂ ମହାଵନେ। ଉଗ୍ରେ ତପସି ଵର୍ତନ୍ତଂ ସତ୍ଯସନ୍ଧଂ ମହାବଲମ୍
'ଭଲ ଝିଅ, ତୁମେ ମହାବନରେ ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପୁଅ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବ। ସେ ଉଗ୍ର ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ, ସତ୍ୟବ୍ରତ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।'
ମହେନ୍ଦ୍ରଂ ଵୈ ଗିରିଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ରାମୋ ନିତ୍ଯମୁପାସ୍ତି ହ। ଋଷଯୋ ଵେଦଵିଦ୍ଵାଂସୋ ଗନ୍ଧର୍ଵାପ୍ସରସସ୍ତଥା
'ରାମ ସଦା ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତର ପୂଜା କରନ୍ତି। ସେଠାରେ ବେଦଜ୍ଞ ଋଷି, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏକଠା ହୁଅନ୍ତି।'
ତତ୍ର ଗଚ୍ଛସ୍ଵ ଭଦ୍ରଂ ତେ ବ୍ରୂଯାଶ୍ଚୈନଂ ଵଚୋ ମମ। ଅଭିଵାଦ୍ଯ ଚ ତଂ ମୂଂର୍ଧ୍ନା ତପୋଵୃଦ୍ଧଂ ଦୃଢଵ୍ରତମ୍
'ସେଠାକୁ ଯାଅ, ତୁମ ଭଲ ହେଉ। ମୋ କଥା ତାଙ୍କୁ କହିଦିଅ। ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ତପସ୍ୟାରେ ବଡ଼, ଦୃଢ଼ ବ୍ରତୀ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କର।'
ବ୍ରୂଯାଶ୍ଚୈନଂ ପୁନର୍ଭଦ୍ରେ ଯତ୍ତେ କାର୍ଯଂ ମନୀଷିତମ୍ । ମଯି ସଂକୀର୍ତିତେ ରାମଃ ସର୍ଵଂ ତତ୍ତେ କରିଷ୍ଯତି
'ଭଲ ଝିଅ, ତୁମେ ତୁମ ମନର ଇଚ୍ଛା ଆଉଥରେ ତାଙ୍କୁ କହିଦିଅ। ଯଦି ତୁମେ ରାମଙ୍କ ନିକଟରେ ମୋର ନାମ ଉଲ୍ଲେଖ କରିବ, ସେ ତୁମ ପାଇଁ ସବୁ କଥା କରିଦେବେ।'
ମମ ରାମଃ ସଖା ଵତ୍ସେ ପ୍ରୀତିଯୁକ୍ତଃ ସୁହୃଚ୍ଚ ମେ। ଜମଦଗ୍ନିସୁତୋ ଵୀରଃ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂ ଵରଃ
'ରାମ ମୋର ବନ୍ଧୁ, ଝିଅ, ସେ ମୋତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରେମ କରନ୍ତି ଏବଂ ସତ୍ୟ ସହଯୋଗୀ। ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପୁଅ ସେ ଶୂର ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ।'
ଏଵଂ ବ୍ରୁଵତି କନ୍ଯାଂ ତୁ ପାର୍ଥିଵେ ହୋତ୍ରଵାହନେ । ଅକୃତଵ୍ରଣଃ ପ୍ରାଦୁରାସୀଦ୍ରାମସ୍ଯାନୁଚରଃ ପ୍ରିଯଃ
ହୋତ୍ରବାହନ ରାଜା ଏଭଳି କହିଥିବା ବେଳେ, ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟ ସାଥୀ ଅକୃତବ୍ରଣ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ତତସ୍ତେ ମନୁଯଃ ସର୍ଵେ ସମୁତ୍ତସ୍ଥୁଃ ମହସ୍ରଶଃ । ସ ଚ ରାଜା ଵଯୋଵୃଦ୍ଧଃ ସୃଞ୍ଯଯୋ ହୋତ୍ରଵାହନଃ
ତାପରେ ସେଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଲୋକେ ଏକାସାଥି ଉଠିଲେ। ବୟସରେ ବଡ଼, ସୃଞ୍ଜୟ ରାଜା ହୋତ୍ରବାହନ ମଧ୍ୟ ଉଠିଲେ।
ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୃତାତିଥ୍ଯମନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ତେ ଵନୌକସଃ । ସହିତା ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିଷେଦୁଃ ପରିଵାର୍ଯ ତମ୍
ତାପରେ, ସେଠାରେ ଥିବା ଅଟବାସୀମାନେ ଏବଂ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ସମେତ, ପରସ୍ପରକୁ ଆତିଥ୍ୟ ଦେଇ, ସେଠି ତାଙ୍କୁ ଘେରି ବସିଲେ।