ନୋତ୍ସହେ ତୁ ପୁନର୍ଗନ୍ତୁଂ ସ୍ଵଜନଂ ପ୍ରତି ତାପସାଃ । ପ୍ରତ୍ଯାଖ୍ଯାତା ନିରାନନ୍ଦା ସାଲ୍ଵେନ ଚ ନିରାକୃତା
"ମୁଁ ପୁଣି ମୋ ଜନ୍ମର ଲୋକଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ, ହେ ତପସ୍ୱୀମାନେ; ସାଲ୍ବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗିତ, ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ଅନନ୍ଦହୀନ।"
ଉପଦିଷ୍ଟମିହେଚ୍ଛାମି ତାପସ୍ଯଂ ଵୀତକଲ୍ମଷାଃ । ଯୁଷ୍ମାଭିର୍ଦେଵସଂକାଶୈଃ କୃପା ଭଵତୁ ଵୋ ମଯି
"ମୁଁ ଏଠାରେ ତପସ୍ୟା ଶିଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ହେ ପାପହୀନମାନେ; ଦେବତା ସମାନ ଆପଣମାନେ ମୋପାଇଁ କୃପା କରନ୍ତୁ।"
ସ ତାମାଶ୍ଵାସଯତ୍କନ୍ଯାଂ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତାଗମହେତୁଭିଃ । ସାନ୍ତ୍ଵଯାମାସ କାର୍ଯଂ ଚ ପ୍ରତିଜଜ୍ଞେ ଦ୍ଵିଜୈଃ ସହ
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ, ଯୁକ୍ତି ଏବଂ ମୃଦୁ କଥାରେ ସେଇ କନ୍ୟାକୁ ଶାନ୍ତ କଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହ ମିଶି ଯାହା ଉଚିତ ତାହା କରିବା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଲେ।
ତତସ୍ତେ ତାପସାଃ ସର୍ଵେ କାର୍ଯଵନ୍ତୋଽଭଵଂସ୍ତଦା। ତାଂ କନ୍ଯାଂ ଚିନ୍ତଯନ୍ତସ୍ତେ କିଂକାର୍ଯମିତି ଧର୍ମିଣଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ତପସ୍ୱୀମାନେ ଏହି କନ୍ୟା ପାଇଁ କଣ କରିବା ଉଚିତ, ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଭାବିବାରେ ଲାଗିଗଲେ।
କେଚିଦାହୁଃ ପିତୁର୍ଵେଶ୍ମ ନୀଯତାମିତି ତାପସାଃ । କେଚିଦସ୍ଯଦୁମାଲମ୍ଭେ ମତିଂ ଚକ୍ରୁର୍ହି ତାପସାଃ
କେହି କହିଲେ, 'ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ବାପାଙ୍କ ଘରକୁ ନେଇଯିବା ଉଚିତ୍।' ଆଉ କେହି ତାପସୀମାନେ ଭାବିଲେ, 'ତାଙ୍କୁ ଏଠାରେ ଆଶ୍ରମରେ ରହିବା ଦରକାର।'
କେଚିତ୍ସାଲ୍ଵପତିଂ ଗତ୍ଵା ନିଯୋଜ୍ଯମିତି ମେନିରେ। ନେତି କେଚିଦ୍ଵ୍ଯଵସ୍ଯନ୍ତି ପ୍ରତ୍ଯାଖ୍ଯାତା ହି ତେନ ସା
କେହି ଭାବିଲେ, 'ତାଙ୍କୁ ଶାଲ୍ବ ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ପଠାଯିବା ଉଚିତ୍,' କିନ୍ତୁ ଆଉ କେହି ଏହାକୁ ମନେ କଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ତାଙ୍କୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିଥିଲେ।
ଏଵଂ ଗତେ ତୁ କିଂ ଶକ୍ଯଂ ଭଦ୍ରେ କର୍ତୁଂ ମନୀଷିଭିଃ । ପୁନରୂଚୁଶ୍ଚ ତାଂ ସର୍ଵେ ତାପସାଃ ସଂଶିତଵ୍ରତାଃ
ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ, ଓ ସୁମଧୁରା, ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କଣ କରିପାରିବେ? ତାପସୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଦୃଢ, ସେମାନେ ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ପୁଣି କଥା କହିଲେ।
ଅଲଂ ପ୍ରଵ୍ରଜିତେନେହ ଭଦ୍ରେ ଶ୍ରୃଣୁ ହିତଂ ଵଚଃ। ଇତୋ ଗଚ୍ଛସ୍ଵ ଭଦ୍ରଂ ତେ ପିତୁରେଵ ନିଵେଶନମ୍
ଏଠାରେ ଏମିତି ଘୁରିବା ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ହେଲା, ଓ ଭଦ୍ରା, ଆମ କଥା ଶୁଣ। ଏଠାରୁ ତୁମେ ଚାଲିଯାଅ, ତୁମର ଭଲ ହେଉ, ତୁମ ବାପାଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଅ।
ପ୍ରତିପସ୍ତ୍ଯତି ରାଜା ସ ପିତା ତେ ଯଦନନ୍ତରମ୍ । ତତ୍ର ଵତ୍ସ୍ଯସି କଲ୍ଯାଣି ସୁଖଂ ସର୍ଵଗୁଣାନ୍ଵିତା
ତୁମ ବାପା, ରାଜା, ତୁମକୁ ସହଜରେ ଗ୍ରହଣ କରିବେ; ସେଠାରେ ତୁମେ, ଓ ଶୁଭେ, ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଭରପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ସୁଖରେ ରହିପାରିବ।
ନ ଚ ତେଽନ୍ଯା ଗତିର୍ନ୍ଯାଯ୍ଯା ଭଵେଦ୍ଭଦ୍ରେ ଯଥା ପିତା । ପତିର୍ଵାପି ଗତିର୍ନାର୍ଯାଃ ପିତା ଵା ଵରଵର୍ଣିନି । ଗତିଃ ପତିଃ ସମସ୍ଥାଯା ଵିଷମେ ଚ ପିତା ଗତିଃ
ଓ ଭଦ୍ରା, ତୁମ ପାଇଁ ବାପା ଛାଡ଼ି ଆଉ କୌଣସି ଉପାୟ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଜଣେ ଜିଅର ପାଇଁ ସେଉଁଠି ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ କିମ୍ବା ବାପା ଆଶ୍ରୟ। ସ୍ୱାମୀ ଥିଲେ ସେ ଆଶ୍ରୟ, ଦୁଃଖରେ ବାପା ଆଶ୍ରୟ ହୁଅନ୍ତି।
ପ୍ରଵ୍ରଜ୍ଯା ହି ସୁଦୁଃଖେଯଂ ସୁକୁମାର୍ଯା ଵିଶେଷତଃ । ରାଜପୁତ୍ର୍ଯାଃ ପ୍ରକୃତ୍ଯା ଚକ କୁମାର୍ଯାସ୍ତଵ ଭାମିନି
ଏହିପରି ଘର ଛାଡ଼ିବା ଜୀବନ ଖୁବ କଷ୍ଟଦାୟକ, ବିଶେଷକରି ଜଣେ ସୁକୁମାରୀ ଓ ରାଜକୁମାରୀ ପାଇଁ, ଓ ଭାମିନୀ, ତୁମ ପାଇଁ ତ ଏହା ଅଧିକ କଠିନ।
ଭଦ୍ରେ ଦୋଷା ହି ଵିଦ୍ଯନ୍ତେ ବହଵୋ ଵରଵର୍ଣିନି । ଆଶ୍ରମେ ଵୈ ଵସନ୍ତ୍ଯାସ୍ତେ ନ ଭଵେଯୁଃ ପିତୁର୍ଗୃହେ
ଓ ଭଦ୍ରା, ଜଣେ ଉତ୍ତମ ରୂପର ଜିଅ ଯଦି ଆଶ୍ରମରେ ରହେ, ତେବେ ବହୁତ ଅପରାଧ ହୁଏ; ଏହି ସମସ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ ତାଙ୍କର ବାପାଙ୍କ ଘରରେ ହେବ ନାହିଁ।
ତତସ୍ତ୍ଵନ୍ଯେଽବ୍ରୁଵନ୍ଵାକ୍ଯଂ ତାପସାସ୍ତାଂ ତପସ୍ଵିନୀମ୍
ତାପସୀମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟମାନେ ସେ ତପସ୍ୱିନୀଙ୍କୁ ଆଉ କିଛି କଥା କହିଲେ।
ତ୍ଵାମିହୈକାକିନୀଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିର୍ଜନେ ଗହନେ ଵନେ। ପ୍ରାର୍ଥଯିଷ୍ଯନ୍ତିରାଜାନସ୍ତସ୍ମାନ୍ମୈଵଂ ମନଃ କୃଥାଃ
ଏଠି ଏକା ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ତୁମକୁ ଦେଖି, ରାଜାମାନେ ତୁମକୁ ଚାହିବେ; ତେଣୁ ଏପରି ଭାବ ମନରେ ରଖନି।
ନ ଶକ୍ଯଂ କାଶିନଗରଂ ପୁନର୍ଗନ୍ତୁଂ ପିତୁର୍ଗୃହାନ୍। ଅଵଜ୍ଞାତା ଭଵିଷ୍ଯାମି ବାନ୍ଧଵାନାଂ ନ ସଂଶଯଃ
ମୁଁ ପୁଣି କାଶୀନଗର କିମ୍ବା ବାପାଙ୍କ ଘରକୁ ଯିବାକୁ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ମୋ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ମୋତେ ଅବମାନିତ କରିବେ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଉଷିତାସ୍ମି ତଥା ବାଲ୍ଯେ ପିତୁର୍ଵେଶ୍ମନି ତାପସାଃ । ନାହଂ ଗମିଷ୍ଯେ ଭଦ୍ରଂ ଵସ୍ତତ୍ର ଯତ୍ର ପିତା ମମ। ତପସ୍ତପ୍ତୁମଭୀପ୍ସାମି ତାପସୈଃ ପରିରକ୍ଷିତା
ମୁଁ ଛୁଆବେଳେ ବାପାଙ୍କ ଘରେ ରହିଛି, ଓ ତାପସୀମାନେ; ଏବେ ମୁଁ ମୋ ବାପାଠାରେ ଯିବିନି, ଭଲ ହେଉ। ମୁଁ ତାପସୀମାନଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଚାହେଁ।
ଯଥା ପରେଽପି ମେ ଲୋକେ ନ ସ୍ଯାଦେଵଂ ମହାତ୍ଯଯଃ । ଦୌର୍ଭାଗ୍ଯଂ ତାପସଶ୍ରେଷ୍ଠାସ୍ତସ୍ମାତ୍ତପ୍ସ୍ଯାମ୍ଯହଂ ତପଃ
ଏପରି ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଆଉ ଜନ୍ମରେ ମୋ ପାଇଁ ନ ହେଉ, ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତାପସୀମାନେ, ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ତପସ୍ୟା କରିବି।
ଇତ୍ଯେଵଂ ତେଷୁ ଵିପ୍ରେଷୁ ଚିନ୍ତଯନ୍ସୁ ଯଥାତଥମ୍। ରାଜର୍ଷିସ୍ତଦ୍ଵନଂ ପ୍ରାପ୍ତସ୍ତପସ୍ଵୀ ହୋତ୍ରଵାହନଃ । `ତାଂ ତଥା ଭାଵିନୀଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚୋଦ୍ଵିଗ୍ରମାନସଃ
ଏଭଳି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ରାଜାର୍ଷି ହୋତ୍ରବାହନ ଏହି ଅରଣ୍ୟକୁ ଆସିଲେ। ସେ ତାଙ୍କୁ ଏଭଳି ଦେଖି ଏବଂ ଶୁଣି, ତାଙ୍କର ମନ ଅଶାନ୍ତ ହେଲା।
ତତସ୍ତେ ତାପସାଃ ସର୍ଵେ ପୂଜଯନ୍ତି ସ୍ମ ତଂ ନୃପମ୍ । ପୂଜାଭିଃ ସ୍ଵାଗତାଦ୍ଯାଭିରାସନେନୋଦକେନ ଚ
ତାପସୀମାନେ ସମସ୍ତେ ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଆଗ୍ରହ, ଆସନ ଓ ପାନୀୟ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ତସ୍ଯୋପଵିଷ୍ଟସ୍ଯ ସତୋ ଵିଶ୍ରାନ୍ତସ୍ଯୋପଶ୍ରୃଣ୍ଵତଃ। ପୁନରେଵ କଥାଂ ଚକ୍ରୁଃ କନ୍ଯାଂ ପ୍ରତି ଵନୌକସଃ
ସେ ବସି, ବିଶ୍ରାମ କରି, ଶୁଣୁଥିବାବେଳେ, ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନେ ପୁଣିଥରେ ସେଇ କନ୍ୟା ବିଷୟରେ କଥା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଅମ୍ବାଯାସ୍ତାଂ କଥାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କାଶିରାଜ୍ଞଶ୍ଚ ଭାରତ। ରାଜର୍ଷିଃ ସ ମହାତେଜା ବଭୂଵୋଦ୍ଵିଗ୍ରମାନସଃ
ଅମ୍ବା ଓ କାଶୀରାଜଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଓ ଭାରତ, ସେ ମହାତ୍ମା ରାଜାର୍ଷି ମନରେ ଅଶାନ୍ତ ହେଲେ।
ତାଂ ତଥାଵାଦିନୀଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ସ ମହାତପାଃ । ରାଜର୍ଷିଃ କୃପଯାଵିଷ୍ଟୋ ମହାତ୍ମା ହୋତ୍ରଵାହନଃ
ସେ ତାଙ୍କୁ ଏଭଳି କଥା କହୁଥିବା ଶୁଣି ଏବଂ ଦେଖି, ମହାତ୍ମା ତପସ୍ୱୀ ରାଜାର୍ଷି ହୋତ୍ରବାହନ କରୁଣାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।
ସ ଵେପମାନ ଉତ୍ଥାଯ ମାତୁସ୍ତସ୍ଯାଃ ପିତା ତଦା। ତାଂ କନ୍ଯାମଙ୍କମାରୋପ୍ଯ ପର୍ଯଶ୍ଵାସଯତ ପ୍ରଭୋ
ସେତେବେଳେ, ସେ ଜଣେ କମ୍ପିତ ହୋଇ ଉଠିଲେ, ଏବଂ ସେଇ ଝିଅକୁ ଆପଣଙ୍କ ଆଖିଁକୁ ଉଠାଇ ନେଇ, ତାକୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ସ ତାମପୃଚ୍ଛତ୍କାର୍ତ୍ସ୍ନ୍ଯେନ ଵ୍ଯସନୋତ୍ପତ୍ତିମାଦିତଃ । ସା ଚ ତସ୍ମୈ ଯଥାଵୃତ୍ତଂ ଵିସ୍ତରେଣ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍
ସେ ଝିଅଠାରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦୁଃଖର ଆରମ୍ଭ କେଉଁଠୁ ହେଲା, ତାହା ପଚାରିଲେ। ସେଉଁଠି ଝିଅ ଯାହା ଘଟିଥିଲା ସବୁ କଥା ଖୋଲାମେଳା ଭାବେ କହିଦେଲେ।
ତତଃ ସ ରାଜର୍ଷିରଭୂଦ୍ଦୁଃଖଶୋକସମନ୍ଵିତଃ। କାର୍ଯଂ ଚ ପ୍ରତିପେଦେ ତନ୍ମନସାଂ ସୁମହାତପାଃ
ତାପରେ ସେ ରାଜା ଋଷି ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ଭରିଗଲେ। ସେ ମହାତପସ୍ବୀ ମନରେ କଣ କରିବେ ଭାବିଲେ।
ଅବ୍ରଵୀଦ୍ଵେପମାନଶ୍ଚ କନ୍ଯାମାର୍ତାଂ ସୁଦୁଃଖିତଃ । ମା ଗାଃ ପିତୁର୍ଗୃହଂ ଭଦ୍ରେ ମାତୁସ୍ତେ ଜନକୋ ହ୍ଯହମ୍
କମ୍ପିତ ଓ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ସେ ଦୁଃଖରେ ଥିବା ଝିଅକୁ କହିଲେ: 'ଭଲ ଝିଅ, ତୁମେ ପିତାଙ୍କ ଘରକୁ ଯିଅନାହାଁ। ମୁଁ ତୁମ ମା'ର ବାପା।'
ଦୁଃଖଂ ଛିନ୍ଦ୍ଯାମହଂ ତେ ଵୈ ମଯି ଵର୍ତସ୍ଵ ପୁତ୍ରିକେ। ପର୍ଯାପ୍ତଂ ତେ ମନୋ ଵତ୍ସେ ଯଦେଵଂ ପରିଶୁଷ୍ଯସି
'ମୁଁ ତୁମ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିଦେବି—ମୋ ପାଖରେ ରୁହ, ଝିଅ। ଏତେ ଦୁଃଖରେ ତୁମ ମନ ଶୁଖିଯିବା ଯଥେଷ୍ଟ, ଆଉ ଚିନ୍ତା କରନାହାଁ।'
ଗଚ୍ଛ ମଦ୍ଵଚନାଦ୍ରାମଂ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯଂ ତପସ୍ଵିନମ୍ । ରାମସ୍ତେ ସୁମହଦ୍ଦୁଃଖଂ ଶୋକଂ ଚୈଵାପନେଷ୍ଯତି
'ମୋ କଥା ଶୁଣି, ତୁମେ ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ, ସେ ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପୁଅ ଏବଂ ମହାତପସ୍ବୀ। ରାମ ତୁମ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକ ଦୂର କରିଦେବେ।'
ହନିଷ୍ଯତି ରଣେ ଭୀଷ୍ମଂ ନ କରିଷ୍ଯତି ଚେଦ୍ଵଚଃ । ତଂ ଗଚ୍ଛ ଭାର୍ଗଵଶ୍ରେଷ୍ଠଂ କାଲାଗ୍ନିସମତେଜସମ୍
'ଯଦି ଭୀଷ୍ମ ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣିବେ ନାହିଁ, ତେବେ ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ମାରିଦେବେ। ତୁମେ ସେଇ ଭାର୍ଗବ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯାହାଙ୍କ ତେଜ କାଳାଗ୍ନି ପରି, ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ।'
ପ୍ରତିଷ୍ଠାପଯିତା ସ ତ୍ଵାଂ ସମେ ପଥି ମହାତପାଃ । ତତସ୍ତୁ ସୁସ୍ଵରଂ ବାଷ୍ପସୁତ୍ସୃଜନ୍ତୀ ପୁନଃ ପୁନଃ
'ସେ ମହାତପସ୍ବୀ ତୁମକୁ ସଠିକ ପଥରେ ରଖିବେ।' ଏପରେ, ଝିଅ ଆଉ ଆଉ ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇ, ମୃଦୁ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ—