ଜାତମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ତଂ ଗର୍ଭଂ ମେନକା ମାଲିନୀମନୁ। କୃତକାର୍ଯା ତତସ୍ତୂର୍ଣମଗଚ୍ଛଚ୍ଛକ୍ରସଂସଦମ୍
ମେନକା ଜନ୍ମିଥିବା ସେଇ ଶିଶୁକୁ ମାଲିନୀ ନଦୀ ପାଖରେ ଛାଡ଼ି, ନିଜ କାମ ସେଷ କରି, ତୁରନ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସଭାକୁ ଚଲିଗଲେ।
ତଂ ଵନେ ଵିଜନେ ଗର୍ଭଂ ସିଂହଵ୍ଯାଘ୍ରସମାକୁଲେ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶଯାନଂ ଶକୁନାଃ ସମନ୍ତାତ୍ପର୍ଯଵାରଯନ୍। ନେମାଂ ହିଂସ୍ଯୁର୍ଵନେ ବାଲାଂ କ୍ରଵ୍ଯାଦା ମାଂସଗୃଦ୍ଧିନଃ
ସେଇ ଶିଶୁଟିଏକୁ ଅରଣ୍ୟରେ, ସିଂହ ଓ ବାଘ ଭରିଥିବା ସ୍ଥାନରେ, ଶୋଇଥିବାକୁ ଦେଖି, ପକ୍ଷୀମାନେ ସେଉଁଠି ଚାରିପାଖରେ ଏମିତି ଘେରି ରହିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ମାଂସ ଖାଇବା ପଶୁମାନେ ଏହି କନ୍ୟାକୁ କିଛି କରିନପାରନ୍ତି।
ପର୍ଯରକ୍ଷନ୍ତ ତାଂ ତତ୍ର ଶକୁନ୍ତା ମେନକାତ୍ମଜାମ୍। ଉପସ୍ପ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଗତଶ୍ଚାହମପଶ୍ଯଂ ଶଯିତାମିମାମ୍
ସେଠାରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ମେନକାଙ୍କ ଝିଅକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ; ମୁଁ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଯାଇ, ସେଉଁଠି ଏହି ଶିଶୁକୁ ଶୋଇଥିବା ଦେଖିଲି।
ନିର୍ଜନେ ଵିପିନେ ରମ୍ଯେ ଶକୁନ୍ତୈଃ ପରିଵାରିତାମ୍। `ମାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵାଭ୍ଯପଦ୍ଯନ୍ତ ପାଦଯୋଃ ପତିତା ଦ୍ଵିଜାଃ। ଅବ୍ରୁଞ୍ଶକୁନାଃ ସର୍ଵେ କଲଂ ମଧୁରଭାଷିଣଃ
ସୁନ୍ଦର ଏକାନ୍ତ ଅରଣ୍ୟରେ, ପକ୍ଷୀମାନେ ଘେରି ରଖିଥିବା ଏହି ଶିଶୁକୁ, ମୋତେ ଦେଖିବା ସାଥି ସାଥି, ସେମାନେ ଆସି ମୋର ପାଦ ଛୁଇଁଲେ; ସମସ୍ତ ପକ୍ଷୀ ମଧୁର କଥାରେ କହିଲେ।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସୁତାଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନ୍ଯାସଭୂତାଂ ଭରସ୍ଵ ଵୈ। କାମକ୍ରୋଧାଵଜିତଵାନ୍ସଖା ତେ କୌଶିକୀଂ ଗତଃ
'ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଝିଅକୁ ତୁମେ ଗ୍ରହଣ କର; ତୁମର ବନ୍ଧୁ, ଯିଏ ଇଚ୍ଛା ଓ କ୍ରୋଧକୁ ଜିତିଥିଲେ, ସେ କୌଶିକୀକୁ ଚଲିଗଲେ।'
ତସ୍ମାତ୍ପୋଷଯ ତତ୍ପୁତ୍ରୀଂ ଦଯାଵାନିତି ତେଽବ୍ରୁଵନ୍। ସର୍ଵଭୂତରୁତଜ୍ଞୋଽହଂ ଦଯାଵାନ୍ସର୍ଵଜନ୍ତୁଷୁ
ତେଣୁ ସେମାନେ ମୋତେ କହିଲେ, 'ଦୟାଭାବରେ ଏହି କନ୍ୟାକୁ ପାଳନ କର।' ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର କଥା ବୁଝେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜନ୍ତୁପ୍ରତି ଦୟାଶୀଳ।
ଆନଯିତ୍ଵା ତତଶ୍ଚୈନାଂ ଦୁହିତୃତ୍ଵେ ନ୍ଯଵେଶଯମ୍
ତାପରେ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଆଣି, ନିଜ ଝିଅ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲି।
ଶରୀରକୃତ୍ପ୍ରାଣଦାତା ଯସ୍ଯ ଚାନ୍ନାନି ଭୁଞ୍ଜତେ। କ୍ରମେଣୈତେ ତ୍ରଯୋଽପ୍ଯୁକ୍ତାଃ ପିତରୋ ଧର୍ମଶାସନେ
ଯିଏ ଦେହ ଦେଇଛନ୍ତି, ଯିଏ ପ୍ରାଣ ଦେଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ଭୋଜନ ଖାଉଛି—ଏହି ତିନିଜଣଙ୍କୁ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ପିତା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ନିର୍ଜନେ ତୁ ଵନେ ଯସ୍ମାଚ୍ଛକୁନ୍ତୈଃ ପରିଵାରିତା। ଶକୁନ୍ତଲେତି ନାମାସ୍ଯାଃ କୃତଂ ଚାପି ତତୋ ମଯା
ଏହି ପ୍ରାନ୍ତର ଜଙ୍ଗଲରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ 'ଶକୁନ୍ତଳା' ନାମ ଦେଇଥିଲି।
ଏଵଂ ଦୁହିତରଂ ଵିଦ୍ଧି ମମ ଵିପ୍ର ଶକୁନ୍ତଲାମ୍। ଶକୁନ୍ତଲା ଚ ପିତରଂ ମନ୍ଯତେ ମାମନିନ୍ଦିତା
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ଶକୁନ୍ତଳା ମୋର ଝିଅ ବୋଲି ଜାଣ; ଏବଂ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଶକୁନ୍ତଳା ମୋତେ ତାଙ୍କର ବାପା ବୋଲି ଭାବନ୍ତି।
ଏତଦାଚଷ୍ଟ ପୃଷ୍ଟଃ ସନ୍ମମ ଜନ୍ମ ମହର୍ଷଯେ। ସୁତାଂ କଣ୍ଵସ୍ଯ ମାମେଵଂ ଵିଦ୍ଧି ତ୍ଵଂ ମନୁଜାଧିପ
ମହାର୍ଷି ପଚାରିବା ପରେ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମୋର ଜନ୍ମ ବିଷୟରେ ଏଭଳି କହିଥିଲି; ହେ ରାଜା, ମୁଁ କଣ୍ବଙ୍କ ଝିଅ ବୋଲି ତୁମେ ଜାଣ।
କଣ୍ଵଂ ହି ପିତରଂ ମନ୍ଯେ ପିତରଂ ସ୍ଵମଜାନତୀ। ଇତି ତେ କଥିତଂ ରାଜନ୍ଯଥାଵୃତ୍ତଂ ଶ୍ରୁତଂ ମଯା
ଏହି ଝିଅ ତାଙ୍କର ସତ୍ୟ ବାପା କିଏ ଜାଣିନଥିଲେ, କଣ୍ବଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ବାପା ବୋଲି ଭାବନ୍ତି; ଏହିପରି ଘଟଣା ମୁଁ ଶୁଣିଥିବା ଭଳି ତୁମକୁ କହିଦେଲି, ହେ ରାଜା।
ସୁଵ୍ଯକ୍ତଂ ରାଜପୁତ୍ରୀ ତ୍ଵଂ ଯଥା କଲ୍ଯାଣି ଭାଷସେ। ଭାର୍ଯା ମେ ଭଵ ସୁଶ୍ରୋଣି ବ୍ରୂହି କିଂ କରଵାଣି ତେ
ତୁମେ ଯେଉଁପରି କଥା କହୁଛ, ଏହା ଦେଖି ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଉଛି ତୁମେ ରାଜକୁମାରୀ; ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ମୋର ଘରବାଳି ହେବା, ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ କଣ କରିବି କୁହ।
ସୁଵର୍ଣମାଲାଂ ଵାସାଂସି କୁଣ୍ଡଲେ ପରିହାଟକେ। ନାନାପତ୍ତନଜେ ଶୁଭ୍ରେ ମଣିରତ୍ନେ ଚ ଶୋଭନେ
ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ସୁନାର ମାଳା, ଜମା, କଣ୍ଠା, ବାହୁଡ଼ି, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ସହରରୁ ଆଣିଥିବା ଅନେକ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଓ ଗହଣା ଆଣିଦେବି, ହେ ଶୋଭାମୟୀ।
ଆହରାମି ତଵାଦ୍ଯାହଂ ନିଷ୍କାଦୀନ୍ଯଜିନାନି ଚ। ସର୍ଵଂ ରାଜ୍ଯଂ ତଵାଦ୍ଯାସ୍ତୁ ଭାର୍ଯା ମେ ଭଵ ଶୋଭନେ
ଆଜି ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ମାଳା ଓ ମୃଗଚର୍ମ ଆଣିଦେବି; ଏହି ଦିନରୁ ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟ ତୁମର ହେଉ, ମୋର ଘରବାଳି ହେବା, ହେ ଶୋଭାବତୀ।
ଗାନ୍ଧର୍ଵେଣ ଚ ମାଂ ଭୀରୁ ଵିଵାହେନୈହି ସୁନ୍ଦରି। ଵିଵାହାନାଂ ହି ରମ୍ଭୋରୁ ଗାନ୍ଧର୍ଵଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉଚ୍ଯତେ
ହେ ଭୟଭୀତ ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମେ ଗାନ୍ଧର୍ବ ବିବାହ ପ୍ରକାରରେ ମୋ ସହ ବିବାହ କର; ସମସ୍ତ ବିବାହ ପ୍ରକାର ମଧ୍ୟରେ ଗାନ୍ଧର୍ବ ବିବାହକୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ କୁହାଯାଏ, ହେ ସୁନ୍ଦର କଟିବଳୀ।
ଫଲାହାରୋ ଗତୋ ରାଜନ୍ପିତା ମେ ଇତ ଆଶ୍ରମାତ୍। ମୁହୂର୍ତଂ ସଂପ୍ରତୀକ୍ଷସ୍ଵ ସ ମାଂ ତୁଭ୍ଯଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯତି
ମୋ ବାପା ଏଠାରୁ ଫଳ ଆଣିବାକୁ ଗଛକୁ ଗଲେ, ହେ ରାଜା; ଅଳ୍ପ ସମୟ ଅପେକ୍ଷା କର, ସେ ଆସି ମୋତେ ତୁମକୁ ଦେଇଦେବେ।
ପିତା ହି ମେ ପ୍ରଭୁର୍ନିତ୍ଯଂ ଦୈଵତଂ ପରମଂ ମମ। ଯସ୍ମୈ ମାଂ ଦାସ୍ଯତି ପିତା ସ ମେ ଭର୍ତା ଭଵିଷ୍ଯତି
ମୋ ବାପା ସଦା ମୋର ଠାରେ ସ୍ୱାମୀ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବତା; ଯାହାକୁ ମୋ ବାପା ମୋତେ ଦେବେ, ସେଇ ମୋର ସ୍ୱାମୀ ହେବେ।
ପିତା ରକ୍ଷତି କୌମାରେ ଭର୍ତା ରକ୍ଷତି ଯୌଵନେ। ପୁତ୍ରସ୍ତୁ ସ୍ଥାଵିରେ ଭାଵେ ନ ସ୍ତ୍ରୀ ସ୍ଵାତନ୍ତ୍ର୍ଯମର୍ହତି
ଝିଅ ଛୁଆବେଳେ ବାପା ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଯୁବତୀବେଳେ ସ୍ୱାମୀ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ପୁଅ ରକ୍ଷା କରେ; ଜଣେ ଜନାନୀ ସ୍ୱାଧୀନତା ଅର୍ହ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ସମନ୍ଯମାନା ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପିତରଂ ମେ ତପସ୍ଵିନମ୍। ଅଧର୍ମେଣ ହି ଧର୍ମିଷ୍ଠ କଥଂ ଵରମୁପାସ୍ମହେ
ମୁଁ ମୋର ତପସ୍ବୀ ବାପାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରେ; ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ମୁଁ କିପରି ଅଧର୍ମରେ ବର ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିପାରିବି?
ମନ୍ଯୁପ୍ରହରଣା ଵିପ୍ରା ନ ଵିପ୍ରାଃ ଶସ୍ତ୍ରପାଣଯଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କ୍ରୋଧକୁ ଅସ୍ତ୍ର ଭାବେ ଧରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ହାତରେ ଅସ୍ତ୍ର ନୁହେଁ।
ମନ୍ଯୁନା ଘ୍ନନ୍ତି ତେ ଶତ୍ରୂନ୍ଵଜ୍ରେଣେନ୍ଦ୍ର ଇଵାସୁରାନ୍। ଅଗ୍ନିର୍ଦହତି ତେଜୋଭିଃ ସୂର୍ଯୋ ଦହତି ରଶ୍ମିଭିଃ
ସେମାନେ କ୍ରୋଧ ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଦମନ କରନ୍ତି, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦାନବମାନେକୁ ଦମନ କରନ୍ତି; ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କର ତେଜ ଦ୍ୱାରା ଜଳାଏ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର କିରଣ ଦ୍ୱାରା ଜଳାଏ।
ରାଜା ଦହତି ଦଣ୍ଡେନ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ମନ୍ଯୁନା ଦହେତ୍। କ୍ରୋଧିତା ମନ୍ଯୁନା ଘ୍ନନ୍ତି ଵଜ୍ରପାଣିରିଵାସୁରାନ୍
ରାଜା ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଦଣ୍ଡନା କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ କ୍ରୋଧ ଦ୍ୱାରା ଦହନ କରନ୍ତି; ତେବେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ, ସେମାନେ ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ଦାନବମାନେକୁ ନଶ୍ୱନ୍ତି।
ଜାନେ ଭଦ୍ରେ ମହର୍ଷିଂ ତଂ ତସ୍ଯ ମନ୍ଯୁର୍ନ ଵିଦ୍ଯତେ।' ଇଚ୍ଛାମି ତ୍ଵାଂ ଵରାରୋହେ ଭଜମାନାମନିନ୍ଦିତେ। ତ୍ଵଦର୍ଥଂ ମାଂ ସ୍ଥିତଂ ଵିଦ୍ଧି ତ୍ଵଦ୍ଗତଂ ହି ମନୋ ମମ
ମୁଁ ସେଇ ମହାର୍ଷିଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ଜାଣେ, ସେ ମନେ କ୍ରୋଧ ନାହିଁ; ହେ ସୁନ୍ଦର କଟିବଳୀ ଓ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷିଣୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଭଲପାଏ, ତୁମେ ମୋତେ ଭଲପାଉଛ; ମୋ ମନ ଏବେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତୁମେ ଉପରେ, ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଏଠାରେ ଅଛି।
ଆତ୍ମନୋ ବନ୍ଧୁରାତ୍ମୈଵ ଗତିରାତ୍ମୈଵ ଚାତ୍ମନଃ। ଆତ୍ମନୈଵାତ୍ମନୋ ଦାନଂ କର୍ତୁମର୍ହସି ଧର୍ମତଃ
ନିଜେ ନିଜର ବନ୍ଧୁ, ନିଜେ ନିଜର ଆଶ୍ରୟ; ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ନିଜେ ନିଜକୁ ଦେବା ଉଚିତ।
ଅଷ୍ଟାଵେଵ ସମାସେନ ଵିଵାହା ଧର୍ମତଃ ସ୍ମୃତାଃ। ବ୍ରାହ୍ମୋ ଦୈଵସ୍ତଥୈଵାର୍ଷଃ ପ୍ରାଜାପତ୍ଯସ୍ତଥାଽଽସୁରଃ
ସଂକ୍ଷେପରେ, ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଆଠ ପ୍ରକାରର ବିବାହ ଅଛି: ବ୍ରାହ୍ମ, ଦୈବ, ଆର୍ଷ, ପ୍ରଜାପତ୍ୟ ଏବଂ ଅସୁର।
ଗାନ୍ଧର୍ଵୋ ରାକ୍ଷସଶ୍ଚୈଵ ପୈଶାଚଶ୍ଚାଷ୍ଟମଃ ସ୍ମୃତଃ। ତେଷାଂ ଧର୍ମ୍ଯାନ୍ଯଥାପୂର୍ଵଂ ମନୁଃ ସ୍ଵାଯଂଭୁଵୋଽବ୍ରଵୀତ୍
ଗାନ୍ଧର୍ବ, ରାକ୍ଷସ ଏବଂ ପୈଶାଚ ବିବାହ ପ୍ରକାର ଅଷ୍ଟମ ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ। ଏହାମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ, ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଧର୍ମ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ସେପରି ମନୁ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମଧ୍ୟ କହିଛନ୍ତି।
ପ୍ରଶସ୍ତାଂଶ୍ଚତୁରଃ ପୂର୍ଵାନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯୋପଧାରଯ। ଷଡାନୁପୂର୍ଵ୍ଯା କ୍ଷତ୍ରସ୍ଯ ଵିଦ୍ଧି ଧର୍ମ୍ଯାନନିନ୍ଦିତେ
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରଥମ ଚାରିପ୍ରକାର ବିବାହ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବୋଲି ମନେ କର। କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ପାଇଁ ଛଅଟି ବିବାହ ପ୍ରକାର ଅନୁକ୍ରମରେ ଧର୍ମମୟ ଏବଂ ନିର୍ମଳ ବୋଲି ଜାଣ।
ରାଜ୍ଞାଂ ତୁ ରାକ୍ଷସୋଽପ୍ଯୁକ୍ତୋ ଵିଟ୍ଶୂଦ୍ରେଷ୍ଵାସୁରଃ ସ୍ମୃତଃ। ପଞ୍ଚାନାଂ ତୁ ତ୍ରଯୋ ଧର୍ମ୍ଯା ଅଧର୍ମ୍ଯୌ ଦ୍ଵୌ ସ୍ମୃତାଵିହ
ରାଜାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ରାକ୍ଷସ ବିବାହ ମଧ୍ୟ ଉଚିତ ବୋଲି କହାଯାଇଛି। ବଣିକ ଓ ଶୂଦ୍ରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆସୁର ବିବାହ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ପାଞ୍ଚଟି ବିବାହ ପ୍ରକାର ମଧ୍ୟରୁ ତିନିଟି ଧର୍ମମୟ, ଦୁଇଟି ଅଧର୍ମ ବୋଲି ଏଠାରେ ମନେ କରାଯାଏ।
ପୈଶାଚ ଆସୁରଶ୍ଚୈଵ ନ କର୍ତଵ୍ଯୌ କଦାଚନ। ଅନେନ ଵିଧିନା କାର୍ଯୋ ଧର୍ମସ୍ଯୈଷା ଗତିଃ ସ୍ମୃତା
ପୈଶାଚ ଓ ଆସୁର ବିବାହ କେବେ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହି ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଧର୍ମର ପଥ ଅନୁସରଣ କରିବାକୁ କହାଯାଇଛି।