ସମୁଦ୍ଯତୋଯଂ ଭାରୋ ମେ ସୁମହାନ୍ସାଗରୋପମଃ। ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ସଂଗ୍ରାମେ ଵର୍ଷପୂଗାଭିଚିନ୍ତିତଃ
ମୋ ପାଖରେ ଏହି ଭାର ଏକ ବଡ଼ ସାଗର ପରି ଉପସ୍ଥିତ, ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବର୍ଷ ଦେଖିବା ପରେ ଚିନ୍ତିତ।
ତସ୍ମିନ୍ନଭ୍ଯାଗତେ କାଲେ ପ୍ରତପ୍ତେ ରୋମହର୍ଷଣେ । ମିଥୋ ଭେଦୋ ନ ମେ କାର୍ଯସ୍ତେନ ଜୀଵସି ସୂତଜ
ସେ ସମୟ ଆସିଲେ, ଚିତ୍ତ ଉତ୍ତେଜିତ ଓ ରୋମାଞ୍ଚିତ ହେଲେ, ମୁଁ ଆମ ମଧ୍ୟରେ ବିଭେଦ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏହି କାରଣରୁ, ତୁମେ ବଞ୍ଚିଛ, ହେ ରଥଚାଳକପୁତ୍ର।
ନ ହ୍ଯହଂ ତ୍ଵଦ୍ଯ ଵିକ୍ରମ୍ଯ ସ୍ଥଵିରୋଽପି ଶିଶୋସ୍ତଵ। ଯୁଦ୍ଧଶ୍ରଦ୍ଧାମହଂ ଛିନ୍ଦ୍ଯାଂ ଜୀଵିତସ୍ଯ ଚ ସୂତଜ
ମୁଁ ବୟସ୍କ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ଶିଶୁ ହେଲେ ମୁଁ ଶକ୍ତି ଦେଖାଇ ତୁମର ଯୁଦ୍ଧର ଆସ୍ଥା କିମ୍ବା ଜୀବନ ନଷ୍ଟ କରିବି ନାହିଁ।
ଜାମଦଗ୍ର୍ଯେନ ରାମେଣ ମହାସ୍ତ୍ରାଣି ଵିମୁଞ୍ଚତା। ନ ମେ ଵ୍ଯଥା କୃତା କାଚିତ୍ତ୍ଵଂ ତୁ ମେ କି କରିଷ୍ଯସି
ଜାମଦଗ୍ନିପୁତ୍ର ରାମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋର କୌଣସି ଭୟ ହୋଇନଥିଲା; ତୁମେ ମୋ ପାଇଁ କଣ କରିପାରିବ?
କାମଂ ନୈତତ୍ପ୍ରଶଂସନ୍ତି ସନ୍ତଃ ସ୍ଵବଲସଂସ୍ତଵମ୍। ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତୁ ତ୍ଵାଂ ସନ୍ତପ୍ତୋ ନିହୀନ କୁଲପାଂସନ
ସତ୍ପୁରୁଷମାନେ କେବେ ନିଜ ଶକ୍ତିର ଗର୍ବ କରି ଗର୍ବ କରନ୍ତିନାହିଁ; ତଥାପି, ମୁଁ ଏତେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ତୁମକୁ କହୁଛି, ହେ କୁଳକୁ ଅପବିତ୍ର କରୁଥିବା।
ସମେତଂ ପାର୍ଥିଵଂ କ୍ଷତ୍ରଂ କାଶିରାଜସ୍ଵଯଂଵରେ । ନିର୍ଜିତ୍ଯୈକରଥେନୈଵ ଯାଃ କନ୍ଯାସ୍ତରସାହୃତାଃ
କାଶୀରାଜଙ୍କର ସ୍ୱୟଂବରରେ ସମସ୍ତ ରାଜା ଓ ଯୋଧାମାନେ ଏକଠା ହୋଇଥିଲେ, ସେଠାରେ ମୁଁ ଏକମାତ୍ର ରଥରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜିତି, ସେଇ କନ୍ୟାମାନେକୁ ଦ୍ରୁତ ନେଇଯାଇଥିଲି।
ଈଦୃଶାନାଂ ସହସ୍ରାଣି ଵିଶିଷ୍ଟାନାମଥୋ ପୁନଃ । ମଯୈକେନ ନିରସ୍ତାନି ସସୈନ୍ଯାନି ରଣାଜିରେ
ଏପରି ଅନେକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଧା ଓ ତାଙ୍କର ସେନାମାନେକୁ ମୁଁ ଏକା ରଣଭୂମିରେ ପରାଜିତ କରିଛି।
ତ୍ଵାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଵୈରପୁରୁଷଂ କୁରୂଣାମନଯୋ ମହାନ୍। ଉପସ୍ଥିତୋ ଵିନାଶାଯ ଯତସ୍ଵ ପୁରୁଷୋ ଭଵ
ତୁମେ କୁରୁବଂଶର ଶତ୍ରୁ ହୋଇ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଥିବାରୁ, ବଡ଼ ଅପୟ ଆସିଛି; ଏହିପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କର, ପୁରୁଷ ହେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର।
ଯୁଧ୍ଯସ୍ଵ ସମରେ ପାର୍ଥଂ ଯେନ ଵିସ୍ପର୍ଧସେ ସହ । ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି ତ୍ଵାଂ ଵିନିର୍ମୁକ୍ତମସ୍ମାଦ୍ଯୁଦ୍ଧାତ୍ସୁଦୁର୍ମତେ
ଯାହା ସହିତ ତୁମେ ପ୍ରତିଯୋଗିତା କରୁଛ, ସେ ପାର୍ଥ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କର; ମୁଁ ଦେଖିବି, ତୁମେ ଏହି ଯୁଦ୍ଧରୁ କିପରି ମୁକ୍ତ ହେଉଛ, ହେ ଦୁଷ୍ଟମନା।
ତମୁଵାଚ ତତୋ ରାଜା ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ମାଂ ସମୀକ୍ଷସ୍ଵ ଗାଙ୍ଗେଯ କାର୍ଯଂ ହି ମହଦୁଦ୍ଯତମ୍
ତାପରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରାଜା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ହେ ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର, ମୋତେ ଦେଖ, କାରଣ ବଡ଼ କାମ ଆଗରେ ଅଛି।'
ଚିନ୍ତ୍ଯତାମିଦମେକାଗ୍ରଂ ମମ ନିଃଶ୍ରେଯସଂ ପରମ୍। ଉଭାଵପି ଭଵନ୍ତୌ ମେ ମହତ୍କର୍ମ କରିଷ୍ଯତଃ
ମୋର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମଙ୍ଗଳ ଉପରେ ଏକାଗ୍ର ମନେ ଚିନ୍ତା କର; ଦୁଇଜଣେ ମିଶି ମୋ ପାଇଁ ବଡ଼ କାମ କରିବେ।
ଭୂଯଶ୍ଚ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ପରେଷାଂ ରଥସତ୍ତମାନ୍ । ଯେ ଚୈଵାତିଥାସ୍ତତ୍ର ଯେ ଚୈଵ ରଥଯୂଥପାଃ
ପୁଣି ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ଶତ୍ରୁପକ୍ଷର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥୀମାନେ କିଏ, ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ଅତିଥି ଓ ଯେଉଁମାନେ ରଥପତି ଅଛନ୍ତି।
ବଲାବଲମମିତ୍ରାଣାଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି କୌରଵ । ପ୍ରଭାତାଯାଂ ରଜନ୍ଯାଂ ଵୈ ଇଦଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ହେ କୌରବ, ମୁଁ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ଦୁର୍ବଳତା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ; କାରଣ, ପ୍ରଭାତରେ ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେବ।
ଏତେ ରଥାସ୍ତଵାଖ୍ଯାତାସ୍ତଥୈଵାତିରଥା ନୃପ। ଯେ ଚାପ୍ଯର୍ଧରଥା ରାଜନ୍ପାଣ୍ଡଵାନାମତଃ ଶ୍ରୃଣୁ
ଏହି ରଥୀ ଓ ଅତିରଥୀମାନେ ତୁମକୁ କୁହାଯାଇଛି, ହେ ରାଜା; ଏବେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଅର୍ଧରଥୀମାନେ କିଏ, ତାହା ଶୁଣ।
ଯଦି କୌତୂହଲଂ ତେଽଦ୍ଯ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ବଲେ ନୃପ । ରଥସଂଖ୍ଯାଂ ଶୃଣୁଷ୍ଵ ତ୍ଵଂ ସହୈଭିର୍ଵସୁଧାଧିପୈଃ
ଯଦି ଆଜି ତୁମେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କର, ରାଜା, ତେବେ ଏହି ଭୂମିପତିମାନଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କର ରଥସଂଖ୍ୟା ଶୁଣ।
ସ୍ଵଯଂ ରାଜା ରଥୋଦାରଃ ପାଣ୍ଡଵଃ କୁନ୍ତନନ୍ଦନଃ । ଅଗ୍ନିଵତ୍ସମରେ ତାତ ଚରିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ
କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ପାଣ୍ଡବ ନିଜେ ଏକ ମହାନ ରଥୀ ଓ ରାଜା; ଯୁଦ୍ଧରେ ସେ ଅଗ୍ନି ପରି ବ୍ୟବହାର କରିବେ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଭୀମସେନସ୍ତୁ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ରଥୋଽଷ୍ଟଗୁଣସଂମିତଃ । ନ ତସ୍ଯାସ୍ତି ସମୋ ଯୁଦ୍ଧେ ଗଦଯା ସାଯକୈରପି
ଭୀମସେନ, ହେ ରାଜାମହାରାଜ, ଅଷ୍ଟଗୁଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଥୀ; ଯୁଦ୍ଧରେ ଗଦା କିମ୍ବା ବାଣରେ ତାଙ୍କ ସମାନ କେହି ନାହିଁ।
ନାଗାଯୁତବଲୋ ମାନୀ ତେଜସା ନ ସ ମାନୁଷଃ । ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ରୋ ଚ ରଥିନୌ ଦ୍ଵାଵେଵ ପୁରୁଷର୍ଷଭୌ
ଦଶହଜାର ହାତୀର ଶକ୍ତି ଥିବା, ଗର୍ବିତ ଓ ତେଜରେ ମାନବ ନୁହେଁ, ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ର ମଧ୍ୟ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥୀ; ସେମାନେ ଦୁଇଜଣେ ମହାପୁରୁଷ।
ଅଶ୍ଵିନାଵିଵ ରୂପେଣ ତେଜସା ଚ ସମନ୍ଵିତୌ। ଏତେ ଚମୂମୁଖଗତାଃ ସ୍ମରନ୍ତଃ କ୍ଲେଶମୁତ୍ତମମ୍
ରୂପ ଓ ତେଜରେ ସେମାନେ ଅଶ୍ୱିନୀଦେବତାଙ୍କ ପରି; ସେମାନେ ସେନାର ମୁଣ୍ଡରେ ଦଢ଼ି ଥିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କର ବଡ଼ କଷ୍ଟକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି।
ରୁଦ୍ରଵତ୍ପ୍ରଚରିଷ୍ଯନ୍ତି ତତ୍ର ମେ ନାସ୍ତି ସଂଶଯଃ । ସର୍ଵ ଏଵ ମହାତ୍ମାନଃ ସାଲସ୍ତମ୍ଭା ଇଵୋଦ୍ଗତାଃ
ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପରି ବ୍ୟବହାର କରିବେ, ଏଥିରେ ମୋର କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ସମସ୍ତେ ମହାନ ଆତ୍ମା, ଶାଖାସହିତ ଶାଳ ଗଛ ପରି ଉଠିଆସିଛନ୍ତି।
ପ୍ରାଦେଶେନାଧିକାଃ ପୁଂଭିରନ୍ଯୈସ୍ତେ ଚ ପ୍ରମାଣତଃ। ସିଂହସଂହନନାଃ ସର୍ଵେ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରା ମହାବଲାଃ
ଦେହର ଆକାର ଓ ମାପରେ ସେମାନେ ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି; ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ସିଂହ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଶକ୍ତିରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ।
ଚରିତବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯାଶ୍ଚ ସର୍ଵେ ତାତ ତପସ୍ଵିନଃ। ହ୍ରୀମନ୍ତଃ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରା ଵ୍ଯାଘ୍ରା ଇଵ ବଲୋତ୍କଟାଃ
ସମସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ଓ ତପସ୍ୱୀ, ହେ ବାପା, ଲଜ୍ଜାଶୀଳ ଓ ପୁରୁଷମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ପରି, ଶକ୍ତିରେ ବାଘ ପରି ଭୟଙ୍କର।
ଜଵେ ପ୍ରହାରେ ସଂମର୍ଦେ ସର୍ଵ ଏଵାତିମାନୁଷାଃ । ସର୍ଵୈର୍ଜିତା ମହୀପାଲା ଦିଗ୍ଜଯେ ଭରତର୍ଷଭ
ଯୁଦ୍ଧର ତୀବ୍ର ଗତି, ଘାତ ଓ ଆତୁରତାରେ ସେମାନେ ସାଧାରଣ ମଣିଷ ଠାରୁ ଅଧିକ; ଦିଗ୍ବିଜୟରେ ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହରାଇଯାଇଥିଲେ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ନ ଚୈଷାଂ ପୁରୁଷାଃ କେଚିଦାଯୁଧାନି ଗଦାଃ ଶରାନ୍। ଵିଷହନ୍ତି ସଦା କର୍ତୁମଧିଜ୍ଯାନ୍ଯପି କୌରଵ
ହେ କୌରବ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେହି ମଣିଷ ସଦା ଅସ୍ତ୍ର, ଗଦା, ବାଣ ବା ଧନୁଷ ଚାଲାଇବାକୁ ସହିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଉଦ୍ଯନ୍ତୁଂ ଵା ଗଦା ଗୁର୍ଵୀଃ ଶରାନ୍ଵା କ୍ଷେପ୍ତୁମାହଵେ । ଜଵେ ଲକ୍ଷ୍ଯସ୍ଯ ହରଣେ ଭୋଜ୍ଯେ ପାଂସୁଵିକର୍ଷଣେ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଭାରୀ ଗଦା ଉଠାଇବା, ବାଣ ଛାଡିବା, ତୀବ୍ର ଗତି, ଲକ୍ଷ୍ୟ ଭେଦନ, ଖାଇବା କିମ୍ବା ପାଉଁସ ଟାଣିବାରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି।
ବାଲୈରପି ଭଵନ୍ତସ୍ତୈଃ ସର୍ଵ ଏଵ ଵିଶେଷିତାଃ। ଏତତ୍ସୈନ୍ଯଂ ସମାସାଦ୍ଯ ସର୍ଵ ଏଵ ବଲୋତ୍କଟାଃ
ସେଇ ପିଲାମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି; ଏହି ସେନା ସାମ୍ନା କଲେ ସମସ୍ତେ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ଵିଧ୍ଵଂସଯିଷ୍ଯନ୍ତି ରଣେ ମା ସ୍ମ ତୈଃ ସହ ସଂଗମଃ । ଏକୈକଶସ୍ତ ସଂମର୍ଦେ ହନ୍ଯୁଃ ସର୍ଵାନ୍ମହୀକ୍ଷିତଃ
ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ସବୁକିଛି ଧ୍ୱଂସ କରିଦେବେ; ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଯିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଏକେକ ଜଣ ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ମାରିପାରିବେ।
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ତଵ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ରାଜସୂଯେ ଯଥାଭଵତ୍ । ଦ୍ରୌପଦ୍ଯାଶ୍ଚ ପରିକ୍ଲେଶଂ ଦ୍ଯୂତେ ଚ ପରୁଷା ଗିରଃ
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ନିଜେ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞରେ ଦେଖିଥିଲ; ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ଦୁଃଖ ଓ ଦ୍ୟୂତକ୍ରୀଡ଼ାରେ କଠୋର କଥା।
ତେ ସ୍ମରନ୍ତଶ୍ଚ ସଙ୍ଗ୍ରାମେ ଚରିଷ୍ଯନ୍ତି ଚ ରୁଦ୍ରଵତ୍ । ଲୋହିତାକ୍ଷୋ ଗୁଡାକେଶୋ ନାରାଯଣସହାଯଵାନ୍
ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ମନେପକାଇ ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଲଢ଼ିବେ; ଲାଲ ଆଖି ଥିବା ଗୁଡାକେଶ, ନାରାୟଣଙ୍କ ସହଯୋଗୀ।
ଉଭୋଯୋଃ ସେନଯୋର୍ଵୀରୋ ରଥୋ ନାସ୍ତୀତି ତାଦୃଶଃ । ନ ହି ଦେଵେଷୁ ଵା ପୂର୍ଵଂ ମନୁଷ୍ଯେଷୂରଗେଷୁ ଚ
ଉଭୟ ସେନାରେ ଏମିତି ରଥ ଥିବା କୌଣସି ବୀର ନାହିଁ; ଦେବତା, ମଣିଷ ବା ନାଗମାନେ ମଧ୍ୟ ଏପରି କେହି ନାହିଁ।