ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ରାଧେଯଃ କ୍ରୋଧାଦୁଲ୍ଫାଲ୍ଯ ଲୋଚନେ । ଉଵାଚ ଭୀଷ୍ମଂ ରାଧେଯସ୍ତୁଦନ୍ଵାଗ୍ଭିଃ ପ୍ରତୋଦଵତ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଧାପୁତ୍ର କର୍ଣ୍ଣ ରୋଷରେ ଚକ୍ଷୁ ଲାଲ ହୋଇ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଚାବୁକ ପରି ଶବ୍ଦରେ ଆଘାତ କରି କହିଲେ।
ପିତାମହ ଯଥେଷ୍ଟଂ ମାଂ ଵାକ୍ଶରୈରୁପକୃନ୍ତସି । ଅନାଗସଂ ସଦା ଦ୍ଵେଷାଦେଵମେଵ ପଦେପଦେ
ପିତାମହ, ତୁମେ ଇଚ୍ଛାମତେ ମୋତେ ଶବ୍ଦରେ ଆଘାତ କରୁଛ; ସଦା ଅକାରଣ ଘୃଣା କରୁଛ, ପ୍ରତି ପଦେ।
ମର୍ଷଯାମି ଚ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଦୁର୍ଯୋଧନକୃତେନ ଵୈ । ତ୍ଵଂ ତୁଂ ମାଂ ମାନ୍ଯସେ ମନ୍ଦଂ ଯଥା କାପୁରୁଷଂ ତଥା
ମୁଁ ଏହା ସବୁ ଦୁର୍ୟୋଧନ ପାଇଁ ସହିଯାଏ; କିନ୍ତୁ ତୁମେ ମୋତେ ଅମୂଲ୍ୟ ଭାବେ ଦେଖୁଛ, ଯେପରି କାପୁରୁଷ।
ଭଵାନର୍ଧରଥୋ ମହ୍ଯଂ ମତୋ ଵୈ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ସର୍ଵସ୍ଯ ଜଗତଶ୍ଚୈଵ ଗାଙ୍ଗେଯୋ ନ ମୃଷା ଵଦେତ୍
ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ, ତୁମେ ଅର୍ଧରଥୀ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଗାଙ୍ଗେୟ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ରେ କେବେ ମିଥ୍ୟା କହିବେନି।
କୁରୂଣାମହିତୋ ନିତ୍ଯଂ ନ ଚ ରାଜାଽଵବୁଧ୍ଯତେ । କୋ ହି ନାମ ସମାନେଷୁ ରାଜସୂଦାରକର୍ମସୁ
ସେ ସଦା କୁରୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିବେଶିତ, କିନ୍ତୁ ରାଜା ବୁଝିପାରୁନି; କିଏ ଏକସାଥି ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞରେ ସମାନମାନଙ୍କର ପ୍ରତାପ କମାଇବାକୁ ଚାହିବ?
ତେଜୋଵଧମିମଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଵିଭେଦଯିଷୁରାହଵେ । ଯଥା ତ୍ଵଂ ଗୁଣଵିଦ୍ଵେଷାଦପରାଗଂ ଚିକୀର୍ଷସି
ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଭେଦ ଦେଇବାକୁ ଚାହିଲେ, କିଏ ଏପରି କରିବ, ଯେପରି ତୁମେ ଅନ୍ୟର ଗୁଣକୁ ଇର୍ଷ୍ୟାରେ କମ କରିବାକୁ ଚାହୁଛ?
ନ ହାଯନୈର୍ନ ପଲିତୈର୍ନ ଵିତ୍ତୈର୍ନ ଚ ବନ୍ଧୁଭିଃ । ମହାରଯତ୍ଵଂ ସଂଖ୍ଯାତୁଂ ଶକ୍ଯଂ କ୍ଷତ୍ରସ୍ଯ କୌରଵ
ହେ କୌରବ, ଏକ କ୍ଷତ୍ରିୟ ରାଜାଙ୍କର ମହାନତା ବର୍ଷ, ପକା କେଶ, ଧନ, କିମ୍ବା ନିଜ ଆତ୍ମୀୟ ବନ୍ଧୁମାନେ ଦ୍ୱାରା ମାପିବା ଯାଏ ନାହିଁ।
ବଲଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ସ୍ମୃତଂ କ୍ଷତ୍ରଂ ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଯେଷ୍ଠା ଦ୍ଵିଜାତଯଃ । ଧନଜ୍ଯେଷ୍ଠାଃ ସ୍ମୃତା ଵୈଶ୍ଯାଃ ଶୂଦ୍ରାସ୍ତୁ ଵଯସାଽଧିକାଃ
କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଶକ୍ତିରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ଉପଦେଶରେ, ବୈଶ୍ୟମାନେ ଧନରେ, ଶୂଦ୍ରମାନେ ବୟସରେ ଅଧିକ।
ଯଥେଚ୍ଛକଂ ସ୍ଵଯଂ ବ୍ରୂଯା ରଥାନତିରଥାଂସ୍ତଥା। କାମଦ୍ଵେଷସମାଯୁକ୍ତୋ ମୋହାତ୍ପ୍ରକୁରୁତେ ଭଵାନ୍
ତୁମେ ରଥୀ ଓ ଅତିରଥମାନେ ବିଷୟରେ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ କହୁଛ, ଚାହିଦା କିମ୍ବା ଘୃଣାରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ଭ୍ରମରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛ।
ଦୁର୍ଯୋଧନ ମହାବାହୋ ସାଧୁ ସମ୍ଯଗଵେକ୍ଷ୍ଯତାମ୍। ତ୍ଯଜ୍ଯତାଂ ଦୁଷ୍ଟଭାଵୋଽଯଂ ଭୀଷ୍ମଃ କିଲ୍ବିଷକୃତ୍ତଵ
ହେ ଦୁର୍ଯୋଧନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁଧାରୀ, ସଠିକ ଭାବେ ଯଥାଯଥ ଯାଞ୍ଚ କର; ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଭାବକୁ ଛାଡିଦେ—ଭୀଷ୍ମ ତୁମ ପାଇଁ ପାପର କାରଣ ହୋଇଛନ୍ତି।
ଭିନ୍ନା ହି ସେନା ନୃପତେ ଦୁଃସନ୍ଧେଯା ଭଵତ୍ଯୁତ। ମୌଲା ହି ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର କିମୁ ନାନାସମୁତ୍ଥିତାଃ
ହେ ରାଜା, ଭାଗି ଯାଇଥିବା ସେନାକୁ ଏକତ୍ର କରିବା ଅତି କଷ୍ଟ; ଯଦି ରାଜସିମାନେ ମଧ୍ୟ ଭାଗି ଯାନ୍ତି, ତେବେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରୁ ଆସିଥିବା ଲୋକମାନେ ତାହାଠାରେ ଅଧିକ ଅସମ୍ଭବ।
ଏଷାଂ ଦ୍ଵୈଧଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନଂ ଯୋଧାନାଂ ଯୁଧି ଭାରତ। ତେଜୋଵଧୋ ନଃ କ୍ରିଯତେ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷେଣ ଵିଶେଷତଃ
ହେ ଭାରତ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଯୋଧାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିଭେଦ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛି; ଆମର ଶୌର୍ୟ ଆମ ଆଖି ଆଗରେ ନଷ୍ଟ ହେଉଛି।
ରଥାନାଂ କ୍ଵଚ ଵିଜ୍ଞାନଂ କ୍ଵଚ ଭୀଷ୍ମୋଽଲ୍ପଚେତନଃ । ଅହମାଵାରଯିଷ୍ଯାମି ପାଣ୍ଡଵାନାମନୀକିନୀମ୍
ରଥୀମାନଙ୍କର ବିବେକ କେଉଁଠି, ଭୀଷ୍ମଙ୍କର ଅବସ୍ଥା କେଉଁଠି, ଯେଉଁଠି ମନ ଦୁର୍ବଳ; ମୁଁ ନିଜେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ସେନାକୁ ଅଟକେଇବି।
ଆସାଦ୍ଯ ମାମମୋଘେଷୁଂ ଗମିଷ୍ଯନ୍ତି ଦିଶୋ ଦଶ। ପାଣ୍ଡଵାଃ ସହପଞ୍ଚାଲାଃ ଶାର୍ଦୂଲଂ ଵୃଷଭା ଇଵ
ମୋ ଅଫଳ ବାଣ ଦେଖି, ପାଣ୍ଡବ ଓ ପଞ୍ଚାଳମାନେ ଶିଂହା ଠାରେ ବଳଦମାନେ ପରି ଦଶ ଦିଗରେ ଭାଗିଯିବେ।
କ୍ଵଚ ଯୁଦ୍ଧଂ ଵିମର୍ଦୋ ଵା ମନ୍ତ୍ରେ ସୁଵ୍ଯାହୃତାନି ଚ। କ୍ଵଚଭୀଷ୍ମୋ ଗତଵଯାମନ୍ଦାତ୍ମା କାଲଚୋଦିତଃ
ଯୁଦ୍ଧ କିମ୍ବା ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଦ୍ଧା କେଉଁଠି, ଉତ୍ତମ ଉପଦେଶ କେଉଁଠି; ଭୀଷ୍ମଙ୍କର ବୟସ ହେବାରୁ ମନ ଦୁର୍ବଳ, ସମୟରେ ଚଳିତ।
ଏକାକୀ ସ୍ପର୍ଧତି ନିତ୍ଯଂ ସର୍ଵେଣ ରମତା ସହ । ନ ଚାନ୍ଯଂ ପୁରୁଷଂ କଂଚିନ୍ମନ୍ଯତେ ମୋଘଦର୍ଶନଃ
ସେ ସବୁବେଳେ ଏକା ମୁକାବିଲା କରେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କରେ; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପୁରୁଷକୁ ମୂଲ୍ୟ ଦେଉ ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଅନ୍ୟଥା।
ଶ୍ରୋତଵ୍ଯଂ ଖଲୁ ଵୃଦ୍ଧାନମିତି ଶାସ୍ତ୍ରନିଦର୍ଶନମ୍ । ନ ତ୍ଵେଵ ହ୍ଯତିଵୃଦ୍ଧାନାଂ ପୁନର୍ବାଲାହି ତେ ମତାଃ
ଶାସ୍ତ୍ର କହିଛି ଜେଷ୍ଠମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣିବା ଉଚିତ; କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଅତି ବୟସ୍କମାନେ ପୁନି ଶିଶୁ ପରି ଭାବ କରୁଛ।
ଅହମେକୋ ହନିଷ୍ଯାମି ପାଣ୍ଡଵାନାନୀକିନୀମ୍ । ସୁଯୁଦ୍ଧେ ରାଜ୍ଯଶାର୍ଦୂଲ ଯଶୋ ଭୀଷ୍ମଂ ଗମିଷ୍ଯତି
ମୁଁ ଏକା ହୋଇ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ସେନାକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେବି; ନ୍ୟାୟ ଯୁଦ୍ଧରେ, ରାଜାଙ୍କ ଶିଂହା, ଯଶ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଯିବ।
କୃତଃ ସେନାପତିସ୍ତ୍ଵେଷ ତ୍ଵଯା ଭୀଷ୍ମୋ ନରାଧିପ। ସେନାପତୌ ଯଶୋ ଗନ୍ତା ନ ତୁ ଯୋଧାନ୍କଥଞ୍ଚନ
ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ତୁମେ ସେନାପତି କରିଛ; ରାଜା, ସେନାପତିଙ୍କୁ ଯଶ ମିଳିବ, ଯୋଧାମାନେ କେବେ ନୁହେଁ।
ନାହଂ ଜୀଵତି ଗାଙ୍ଗେଯେ ଯୋତ୍ସ୍ଯେ ରାଜନ୍କଥଞ୍ଚନ। ହତେ ଭୀଷ୍ମେ ତୁ ଯୋଦ୍ଧାଽସ୍ମି ସର୍ଵୈରେଵ ମହାରଥୈଃ
ହେ ରାଜା, ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଯାଏଁ ଜୀବନ୍ତ, ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି ନାହିଁ; ଭୀଷ୍ମ ମୃତ ହେଲେ, ସମସ୍ତ ମହାରଥମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି।
ସମୁଦ୍ଯତୋଯଂ ଭାରୋ ମେ ସୁମହାନ୍ସାଗରୋପମଃ। ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ସଂଗ୍ରାମେ ଵର୍ଷପୂଗାଭିଚିନ୍ତିତଃ
ମୋ ପାଖରେ ଏହି ଭାର ଏକ ବଡ଼ ସାଗର ପରି ଉପସ୍ଥିତ, ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବର୍ଷ ଦେଖିବା ପରେ ଚିନ୍ତିତ।
ତସ୍ମିନ୍ନଭ୍ଯାଗତେ କାଲେ ପ୍ରତପ୍ତେ ରୋମହର୍ଷଣେ । ମିଥୋ ଭେଦୋ ନ ମେ କାର୍ଯସ୍ତେନ ଜୀଵସି ସୂତଜ
ସେ ସମୟ ଆସିଲେ, ଚିତ୍ତ ଉତ୍ତେଜିତ ଓ ରୋମାଞ୍ଚିତ ହେଲେ, ମୁଁ ଆମ ମଧ୍ୟରେ ବିଭେଦ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏହି କାରଣରୁ, ତୁମେ ବଞ୍ଚିଛ, ହେ ରଥଚାଳକପୁତ୍ର।
ନ ହ୍ଯହଂ ତ୍ଵଦ୍ଯ ଵିକ୍ରମ୍ଯ ସ୍ଥଵିରୋଽପି ଶିଶୋସ୍ତଵ। ଯୁଦ୍ଧଶ୍ରଦ୍ଧାମହଂ ଛିନ୍ଦ୍ଯାଂ ଜୀଵିତସ୍ଯ ଚ ସୂତଜ
ମୁଁ ବୟସ୍କ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ଶିଶୁ ହେଲେ ମୁଁ ଶକ୍ତି ଦେଖାଇ ତୁମର ଯୁଦ୍ଧର ଆସ୍ଥା କିମ୍ବା ଜୀବନ ନଷ୍ଟ କରିବି ନାହିଁ।
ଜାମଦଗ୍ର୍ଯେନ ରାମେଣ ମହାସ୍ତ୍ରାଣି ଵିମୁଞ୍ଚତା। ନ ମେ ଵ୍ଯଥା କୃତା କାଚିତ୍ତ୍ଵଂ ତୁ ମେ କି କରିଷ୍ଯସି
ଜାମଦଗ୍ନିପୁତ୍ର ରାମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋର କୌଣସି ଭୟ ହୋଇନଥିଲା; ତୁମେ ମୋ ପାଇଁ କଣ କରିପାରିବ?
କାମଂ ନୈତତ୍ପ୍ରଶଂସନ୍ତି ସନ୍ତଃ ସ୍ଵବଲସଂସ୍ତଵମ୍। ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତୁ ତ୍ଵାଂ ସନ୍ତପ୍ତୋ ନିହୀନ କୁଲପାଂସନ
ସତ୍ପୁରୁଷମାନେ କେବେ ନିଜ ଶକ୍ତିର ଗର୍ବ କରି ଗର୍ବ କରନ୍ତିନାହିଁ; ତଥାପି, ମୁଁ ଏତେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ତୁମକୁ କହୁଛି, ହେ କୁଳକୁ ଅପବିତ୍ର କରୁଥିବା।
ସମେତଂ ପାର୍ଥିଵଂ କ୍ଷତ୍ରଂ କାଶିରାଜସ୍ଵଯଂଵରେ । ନିର୍ଜିତ୍ଯୈକରଥେନୈଵ ଯାଃ କନ୍ଯାସ୍ତରସାହୃତାଃ
କାଶୀରାଜଙ୍କର ସ୍ୱୟଂବରରେ ସମସ୍ତ ରାଜା ଓ ଯୋଧାମାନେ ଏକଠା ହୋଇଥିଲେ, ସେଠାରେ ମୁଁ ଏକମାତ୍ର ରଥରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜିତି, ସେଇ କନ୍ୟାମାନେକୁ ଦ୍ରୁତ ନେଇଯାଇଥିଲି।
ଈଦୃଶାନାଂ ସହସ୍ରାଣି ଵିଶିଷ୍ଟାନାମଥୋ ପୁନଃ । ମଯୈକେନ ନିରସ୍ତାନି ସସୈନ୍ଯାନି ରଣାଜିରେ
ଏପରି ଅନେକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଧା ଓ ତାଙ୍କର ସେନାମାନେକୁ ମୁଁ ଏକା ରଣଭୂମିରେ ପରାଜିତ କରିଛି।
ତ୍ଵାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଵୈରପୁରୁଷଂ କୁରୂଣାମନଯୋ ମହାନ୍। ଉପସ୍ଥିତୋ ଵିନାଶାଯ ଯତସ୍ଵ ପୁରୁଷୋ ଭଵ
ତୁମେ କୁରୁବଂଶର ଶତ୍ରୁ ହୋଇ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଥିବାରୁ, ବଡ଼ ଅପୟ ଆସିଛି; ଏହିପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କର, ପୁରୁଷ ହେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର।
ଯୁଧ୍ଯସ୍ଵ ସମରେ ପାର୍ଥଂ ଯେନ ଵିସ୍ପର୍ଧସେ ସହ । ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି ତ୍ଵାଂ ଵିନିର୍ମୁକ୍ତମସ୍ମାଦ୍ଯୁଦ୍ଧାତ୍ସୁଦୁର୍ମତେ
ଯାହା ସହିତ ତୁମେ ପ୍ରତିଯୋଗିତା କରୁଛ, ସେ ପାର୍ଥ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କର; ମୁଁ ଦେଖିବି, ତୁମେ ଏହି ଯୁଦ୍ଧରୁ କିପରି ମୁକ୍ତ ହେଉଛ, ହେ ଦୁଷ୍ଟମନା।
ତମୁଵାଚ ତତୋ ରାଜା ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ମାଂ ସମୀକ୍ଷସ୍ଵ ଗାଙ୍ଗେଯ କାର୍ଯଂ ହି ମହଦୁଦ୍ଯତମ୍
ତାପରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରାଜା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ହେ ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର, ମୋତେ ଦେଖ, କାରଣ ବଡ଼ କାମ ଆଗରେ ଅଛି।'