ଏଷ ଯୋତ୍ସ୍ଯତି ସଙ୍ଗ୍ରାମେ ଗଜସ୍କନ୍ଧଵିଶାରଦଃ । ଐରାଵତଗତୋ ରାଜା ଦେଵାନାମିଵ ଵାସଵଃ
ଏହି ରାଜା ହାତୀର ପিঠିରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାରେ ପ୍ରବୀଣ, ଏଇରାବତ ଉପରେ ବସି ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ।
ଅଚଲୋ ଵୃଷକଶ୍ଚୈଵ ସହିତୌ ଭ୍ରାତରାଵୁଭୌ । ରଥୌ ତଵ ଦୁରାଧର୍ଷୌ ଶତ୍ରୂନ୍ଵିଧ୍ଵଂସଯିଷ୍ଯତଃ
ଅଚଳ ଓ ବୃଷକ — ଏହି ଦୁଇ ଭାଇ ଏକସାଥି ତୁମର ରଥୀ; ତାଙ୍କୁ ହରାଇବା କଷ୍ଟ, ସତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିବେ।
ବଲଵନ୍ତୌ ନରଵ୍ଯାଘ୍ରୌ ଦୃଢକ୍ରୋଧୌ ପ୍ରହାରିଣୌ। ଗାନ୍ଧାରମୁଖ୍ଯୌ ତରୁଣୌ ଦର୍ଶନୀଯୌ ମହାବଲୌ
ତାଙ୍କମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ପରି, ଦୃଢ କ୍ରୋଧୀ, ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରବୀଣ, ଗାନ୍ଧାରର ମୁଖ୍ୟ, ଯୁବକ ଓ ଦେଖିବାକୁ ମନୋହର, ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ସଖା ତେ ଦଯିତୋ ନିତ୍ଯଂ ଯ ଏଷ ରଣକର୍କଶଃ । ଉତ୍ସାହଯତି ରାଜଂସ୍ତ୍ଵାଂ ଵିଗ୍ରହେ ପାଣ୍ଡଵୈଃ ସହ
ଏହି ଜଣେ ତୁମର ପ୍ରିୟ ମିତ୍ର, ସଦା ଯୁଦ୍ଧରେ କଠୋର, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମକୁ ଉତ୍ସାହ ଦେଇଥାଏ।
ପରୁଷଃ କତ୍ଥନୋ ନୀଚଃ କର୍ଣୋ ଵୈକର୍ତନସ୍ତ୍ରଵ । ମନ୍ତ୍ରୀ ନେତା ଚ ବନ୍ଧୁଶ୍ଚ ମାନୀ ଚାତ୍ଯନ୍ତମୁଚ୍ଛ୍ରିତଃ
କର୍ଣ୍ଣ, ବୈକର୍ତନଙ୍କ ପୁତ୍ର, କଠୋର, ଅଭିମାନୀ, ନିମ୍ନ, ତଥାପି ତୁମର ପରାମର୍ଶଦାତା, ନେତା, ବନ୍ଧୁ ଓ ଅତ୍ୟଧିକ ଅଭିମାନୀ।
ଏଷ ନୈଵ ରଥଃ ପୂର୍ଣୋ ନ ଚାପ୍ଯତିରଥୋ ରଣେ । ଵିଯୁକ୍ତଃ କଵଚେନୈଷ ସହଜେନ ଵିଚେତନଃ
ସେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ରଥୀ ନୁହେଁ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅତିରଥୀ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ଜନ୍ମଜାତ କବଚ ନାହିଁ, ମନ ଅସ୍ଥିର।
କୁଣ୍ଡଲାଭ୍ଯାଂ ଚ ଦିଵ୍ଯାଭ୍ଯାଂ ଵିଯୁକ୍ତଃ ସତତଂ ଘୃଣୀ । ଅଭିଶାପାଚ୍ଚ ରାମସ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ଚ ଭାଷଣାତ୍
ଦିବ୍ୟ କୁଣ୍ଡଳ ନିରନ୍ତର ହରାଇଥିବା, ଦୟାଳୁ, ରାମଙ୍କ ଶାପ ଓ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ କଥାରେ ପୀଡିତ।
କରଣାନାଂ ଵିଯୋଗାଚ୍ଚ ତେନ ମେଽର୍ଥରଥୋ ମତଃ। ନୈଷ ଫାଲ୍ଗୁନମାସାଦ୍ଯ ପୁନର୍ଜୀଵନ୍ଵିମୋକ୍ଷ୍ଯତେ
ଉପକରଣ ହରାଇ ଯିବାରୁ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅର୍ଧରଥୀ ଭାବେ ଗଣିଛି; ଫାଲ୍ଗୁନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ, ସେ ପୁଣି ଜୀବନ ରକ୍ଷା କରିପାରିବେନି।
ତତୋଽବ୍ରଵୀତ୍ପୁନର୍ଦ୍ରୋଣଃ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂ ଵରଃ। ଏଵମେତଦ୍ଯଥାଽଽତ୍ଥ ତ୍ଵଂ ନ ମିଥ୍ଯାସ୍ତି କଦାଚନ
ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ରୋଣ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ସେଠି ସତ୍ୟ; କେବେ ମିଥ୍ୟା କହିନଥାଉ।'
ରଣେରଣେଽଭିମାନୀ ଚ ଵିମୁଖଶ୍ଚାପି ଦୃଶ୍ଯତେ। ଘୃଣୀ କର୍ଣଃ ପ୍ରମାଦୀ ଚ ତେନ ମେଽର୍ଧରଥୋ ମତଃ
ଯୁଦ୍ଧ ପରେ ଯୁଦ୍ଧରେ କର୍ଣ୍ଣ ଅଭିମାନୀ ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ପଛକୁ ହଟିଯାଏ; ସେ ଦୟାଳୁ ଓ ଅସାବଧାନ, ତେଣୁ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅର୍ଧରଥୀ ଭାବେ ଗଣିଛି।
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ରାଧେଯଃ କ୍ରୋଧାଦୁଲ୍ଫାଲ୍ଯ ଲୋଚନେ । ଉଵାଚ ଭୀଷ୍ମଂ ରାଧେଯସ୍ତୁଦନ୍ଵାଗ୍ଭିଃ ପ୍ରତୋଦଵତ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଧାପୁତ୍ର କର୍ଣ୍ଣ ରୋଷରେ ଚକ୍ଷୁ ଲାଲ ହୋଇ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଚାବୁକ ପରି ଶବ୍ଦରେ ଆଘାତ କରି କହିଲେ।
ପିତାମହ ଯଥେଷ୍ଟଂ ମାଂ ଵାକ୍ଶରୈରୁପକୃନ୍ତସି । ଅନାଗସଂ ସଦା ଦ୍ଵେଷାଦେଵମେଵ ପଦେପଦେ
ପିତାମହ, ତୁମେ ଇଚ୍ଛାମତେ ମୋତେ ଶବ୍ଦରେ ଆଘାତ କରୁଛ; ସଦା ଅକାରଣ ଘୃଣା କରୁଛ, ପ୍ରତି ପଦେ।
ମର୍ଷଯାମି ଚ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଦୁର୍ଯୋଧନକୃତେନ ଵୈ । ତ୍ଵଂ ତୁଂ ମାଂ ମାନ୍ଯସେ ମନ୍ଦଂ ଯଥା କାପୁରୁଷଂ ତଥା
ମୁଁ ଏହା ସବୁ ଦୁର୍ୟୋଧନ ପାଇଁ ସହିଯାଏ; କିନ୍ତୁ ତୁମେ ମୋତେ ଅମୂଲ୍ୟ ଭାବେ ଦେଖୁଛ, ଯେପରି କାପୁରୁଷ।
ଭଵାନର୍ଧରଥୋ ମହ୍ଯଂ ମତୋ ଵୈ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ସର୍ଵସ୍ଯ ଜଗତଶ୍ଚୈଵ ଗାଙ୍ଗେଯୋ ନ ମୃଷା ଵଦେତ୍
ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ, ତୁମେ ଅର୍ଧରଥୀ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଗାଙ୍ଗେୟ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ରେ କେବେ ମିଥ୍ୟା କହିବେନି।
କୁରୂଣାମହିତୋ ନିତ୍ଯଂ ନ ଚ ରାଜାଽଵବୁଧ୍ଯତେ । କୋ ହି ନାମ ସମାନେଷୁ ରାଜସୂଦାରକର୍ମସୁ
ସେ ସଦା କୁରୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିବେଶିତ, କିନ୍ତୁ ରାଜା ବୁଝିପାରୁନି; କିଏ ଏକସାଥି ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞରେ ସମାନମାନଙ୍କର ପ୍ରତାପ କମାଇବାକୁ ଚାହିବ?
ତେଜୋଵଧମିମଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଵିଭେଦଯିଷୁରାହଵେ । ଯଥା ତ୍ଵଂ ଗୁଣଵିଦ୍ଵେଷାଦପରାଗଂ ଚିକୀର୍ଷସି
ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଭେଦ ଦେଇବାକୁ ଚାହିଲେ, କିଏ ଏପରି କରିବ, ଯେପରି ତୁମେ ଅନ୍ୟର ଗୁଣକୁ ଇର୍ଷ୍ୟାରେ କମ କରିବାକୁ ଚାହୁଛ?
ନ ହାଯନୈର୍ନ ପଲିତୈର୍ନ ଵିତ୍ତୈର୍ନ ଚ ବନ୍ଧୁଭିଃ । ମହାରଯତ୍ଵଂ ସଂଖ୍ଯାତୁଂ ଶକ୍ଯଂ କ୍ଷତ୍ରସ୍ଯ କୌରଵ
ହେ କୌରବ, ଏକ କ୍ଷତ୍ରିୟ ରାଜାଙ୍କର ମହାନତା ବର୍ଷ, ପକା କେଶ, ଧନ, କିମ୍ବା ନିଜ ଆତ୍ମୀୟ ବନ୍ଧୁମାନେ ଦ୍ୱାରା ମାପିବା ଯାଏ ନାହିଁ।
ବଲଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ସ୍ମୃତଂ କ୍ଷତ୍ରଂ ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଯେଷ୍ଠା ଦ୍ଵିଜାତଯଃ । ଧନଜ୍ଯେଷ୍ଠାଃ ସ୍ମୃତା ଵୈଶ୍ଯାଃ ଶୂଦ୍ରାସ୍ତୁ ଵଯସାଽଧିକାଃ
କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଶକ୍ତିରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ଉପଦେଶରେ, ବୈଶ୍ୟମାନେ ଧନରେ, ଶୂଦ୍ରମାନେ ବୟସରେ ଅଧିକ।
ଯଥେଚ୍ଛକଂ ସ୍ଵଯଂ ବ୍ରୂଯା ରଥାନତିରଥାଂସ୍ତଥା। କାମଦ୍ଵେଷସମାଯୁକ୍ତୋ ମୋହାତ୍ପ୍ରକୁରୁତେ ଭଵାନ୍
ତୁମେ ରଥୀ ଓ ଅତିରଥମାନେ ବିଷୟରେ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ କହୁଛ, ଚାହିଦା କିମ୍ବା ଘୃଣାରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ଭ୍ରମରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛ।
ଦୁର୍ଯୋଧନ ମହାବାହୋ ସାଧୁ ସମ୍ଯଗଵେକ୍ଷ୍ଯତାମ୍। ତ୍ଯଜ୍ଯତାଂ ଦୁଷ୍ଟଭାଵୋଽଯଂ ଭୀଷ୍ମଃ କିଲ୍ବିଷକୃତ୍ତଵ
ହେ ଦୁର୍ଯୋଧନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁଧାରୀ, ସଠିକ ଭାବେ ଯଥାଯଥ ଯାଞ୍ଚ କର; ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଭାବକୁ ଛାଡିଦେ—ଭୀଷ୍ମ ତୁମ ପାଇଁ ପାପର କାରଣ ହୋଇଛନ୍ତି।
ଭିନ୍ନା ହି ସେନା ନୃପତେ ଦୁଃସନ୍ଧେଯା ଭଵତ୍ଯୁତ। ମୌଲା ହି ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର କିମୁ ନାନାସମୁତ୍ଥିତାଃ
ହେ ରାଜା, ଭାଗି ଯାଇଥିବା ସେନାକୁ ଏକତ୍ର କରିବା ଅତି କଷ୍ଟ; ଯଦି ରାଜସିମାନେ ମଧ୍ୟ ଭାଗି ଯାନ୍ତି, ତେବେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରୁ ଆସିଥିବା ଲୋକମାନେ ତାହାଠାରେ ଅଧିକ ଅସମ୍ଭବ।
ଏଷାଂ ଦ୍ଵୈଧଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନଂ ଯୋଧାନାଂ ଯୁଧି ଭାରତ। ତେଜୋଵଧୋ ନଃ କ୍ରିଯତେ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷେଣ ଵିଶେଷତଃ
ହେ ଭାରତ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଯୋଧାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିଭେଦ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛି; ଆମର ଶୌର୍ୟ ଆମ ଆଖି ଆଗରେ ନଷ୍ଟ ହେଉଛି।
ରଥାନାଂ କ୍ଵଚ ଵିଜ୍ଞାନଂ କ୍ଵଚ ଭୀଷ୍ମୋଽଲ୍ପଚେତନଃ । ଅହମାଵାରଯିଷ୍ଯାମି ପାଣ୍ଡଵାନାମନୀକିନୀମ୍
ରଥୀମାନଙ୍କର ବିବେକ କେଉଁଠି, ଭୀଷ୍ମଙ୍କର ଅବସ୍ଥା କେଉଁଠି, ଯେଉଁଠି ମନ ଦୁର୍ବଳ; ମୁଁ ନିଜେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ସେନାକୁ ଅଟକେଇବି।
ଆସାଦ୍ଯ ମାମମୋଘେଷୁଂ ଗମିଷ୍ଯନ୍ତି ଦିଶୋ ଦଶ। ପାଣ୍ଡଵାଃ ସହପଞ୍ଚାଲାଃ ଶାର୍ଦୂଲଂ ଵୃଷଭା ଇଵ
ମୋ ଅଫଳ ବାଣ ଦେଖି, ପାଣ୍ଡବ ଓ ପଞ୍ଚାଳମାନେ ଶିଂହା ଠାରେ ବଳଦମାନେ ପରି ଦଶ ଦିଗରେ ଭାଗିଯିବେ।
କ୍ଵଚ ଯୁଦ୍ଧଂ ଵିମର୍ଦୋ ଵା ମନ୍ତ୍ରେ ସୁଵ୍ଯାହୃତାନି ଚ। କ୍ଵଚଭୀଷ୍ମୋ ଗତଵଯାମନ୍ଦାତ୍ମା କାଲଚୋଦିତଃ
ଯୁଦ୍ଧ କିମ୍ବା ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଦ୍ଧା କେଉଁଠି, ଉତ୍ତମ ଉପଦେଶ କେଉଁଠି; ଭୀଷ୍ମଙ୍କର ବୟସ ହେବାରୁ ମନ ଦୁର୍ବଳ, ସମୟରେ ଚଳିତ।
ଏକାକୀ ସ୍ପର୍ଧତି ନିତ୍ଯଂ ସର୍ଵେଣ ରମତା ସହ । ନ ଚାନ୍ଯଂ ପୁରୁଷଂ କଂଚିନ୍ମନ୍ଯତେ ମୋଘଦର୍ଶନଃ
ସେ ସବୁବେଳେ ଏକା ମୁକାବିଲା କରେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କରେ; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପୁରୁଷକୁ ମୂଲ୍ୟ ଦେଉ ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଅନ୍ୟଥା।
ଶ୍ରୋତଵ୍ଯଂ ଖଲୁ ଵୃଦ୍ଧାନମିତି ଶାସ୍ତ୍ରନିଦର୍ଶନମ୍ । ନ ତ୍ଵେଵ ହ୍ଯତିଵୃଦ୍ଧାନାଂ ପୁନର୍ବାଲାହି ତେ ମତାଃ
ଶାସ୍ତ୍ର କହିଛି ଜେଷ୍ଠମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣିବା ଉଚିତ; କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଅତି ବୟସ୍କମାନେ ପୁନି ଶିଶୁ ପରି ଭାବ କରୁଛ।
ଅହମେକୋ ହନିଷ୍ଯାମି ପାଣ୍ଡଵାନାନୀକିନୀମ୍ । ସୁଯୁଦ୍ଧେ ରାଜ୍ଯଶାର୍ଦୂଲ ଯଶୋ ଭୀଷ୍ମଂ ଗମିଷ୍ଯତି
ମୁଁ ଏକା ହୋଇ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ସେନାକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେବି; ନ୍ୟାୟ ଯୁଦ୍ଧରେ, ରାଜାଙ୍କ ଶିଂହା, ଯଶ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଯିବ।
କୃତଃ ସେନାପତିସ୍ତ୍ଵେଷ ତ୍ଵଯା ଭୀଷ୍ମୋ ନରାଧିପ। ସେନାପତୌ ଯଶୋ ଗନ୍ତା ନ ତୁ ଯୋଧାନ୍କଥଞ୍ଚନ
ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ତୁମେ ସେନାପତି କରିଛ; ରାଜା, ସେନାପତିଙ୍କୁ ଯଶ ମିଳିବ, ଯୋଧାମାନେ କେବେ ନୁହେଁ।
ନାହଂ ଜୀଵତି ଗାଙ୍ଗେଯେ ଯୋତ୍ସ୍ଯେ ରାଜନ୍କଥଞ୍ଚନ। ହତେ ଭୀଷ୍ମେ ତୁ ଯୋଦ୍ଧାଽସ୍ମି ସର୍ଵୈରେଵ ମହାରଥୈଃ
ହେ ରାଜା, ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଯାଏଁ ଜୀବନ୍ତ, ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି ନାହିଁ; ଭୀଷ୍ମ ମୃତ ହେଲେ, ସମସ୍ତ ମହାରଥମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି।