ବାହ୍ଲୀକୋଽତିରଥଶ୍ଚୈଵ ସମରେ ଚାନିଵର୍ତନଃ । ମମ ରାଜନ୍ମତୋ ଯୁଦ୍ଧେ ଶୂରୋ ଵୈଵସ୍ଵତୋପମଃ
ବାହ୍ଲିକ ଅତିଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥୀ ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଟଳ; ମୋ ମତରେ, ରାଜା, ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶୂର, ବୈବସ୍ବତ ସମାନ।
ନ ହ୍ଯେଷ ସମରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ନିଵର୍ତେତ କଥଞ୍ଚନ। ଯଥା ସତତଗୋ ରାଜନ୍ସ ହି ହନ୍ଯାତ୍ପରାନ୍ରଣେ
ସେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପହଁଚିଲେ କେବେ ଫେରିବେ ନାହିଁ, ରାଜା; ସତତଗ ପରି, ସେ ରଣଭୂମିରେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ମାରିଦେବ।
ସେନାପତିର୍ମହାରାଜ ସତ୍ଯଵାଂସ୍ତେ ମହାରଥଃ । ରଣେଷ୍ଵଦ୍ଭୁତକର୍ମା ଚ ରଥୀ ପରରଥାରୁଜଃ
ସେନାପତି, ମହାରାଜା, ସତ୍ୟବାନ୍ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଥୀ; ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ଶତ୍ରୁ ରଥମାନଙ୍କୁ ଭଙ୍ଗ କରେ।
ଏତସ୍ଯ ସମରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନ ଵ୍ଯଥାସ୍ତି କଥଞ୍ଚନ । ଉତ୍ସ୍ମଯନ୍ନୁତ୍ପତତ୍ଯେଷ ପରାନ୍ରଥପଥେ ସ୍ଥିତାନ୍
ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେଖିଲେ କେବେ ଭୟ ହୁଏନାହିଁ; ସେ ହସି ଆଗକୁ ଝାପି, ଶତ୍ରୁ ରଥପଥରେ ଥିବାମାନଙ୍କୁ ଆଘାତ କରେ।
ଏଷ ଚାରିଷୁ ଵିକ୍ରାନ୍ତଃ କର୍ମ ସତ୍ପୁରୁଷୋଚିତମ୍ । କର୍ତା ଵିମର୍ଦେ ସୁମହତ୍ତ୍ଵଦର୍ଥେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ
ସେ ଯୋଧାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସାହସୀ, ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ଯୋଗ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ; ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମ ପାଇଁ ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମ।
ଅଲମ୍ବୁସୋ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରଃ କ୍ରୂରକର୍ମା ମହାରଥଃ । ହନିଷ୍ଯତି ପରାନ୍ରାଜନ୍ପୂର୍ଵଵୈରମନୁସ୍ମରନ୍
ଅଲମ୍ବୁସ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ, କ୍ରୂର କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦକ୍ଷ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଥୀ, ପୂର୍ବ ଶତ୍ରୁତାକୁ ମନେ ରଖି ତୁମ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ମାରିଦେବ, ରାଜା।
ଏଷ ରାକ୍ଷସସୈନ୍ଯାନଂ ସର୍ଵେଷାଂ ରଥସତ୍ତମଃ । ମାଯାଵୀ ଦୃଢଵୈରଶ୍ଚ ସମରେ ଵିଚରିଷ୍ଯତି
ସେ ରାକ୍ଷସ ସେନାର ସମସ୍ତ ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମାୟାରେ ପ୍ରବୀଣ ଓ ଦୃଢ଼ ଶତ୍ରୁତା ନେଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଘୂରିବ।
ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ଯୋତିଷାଧିପୋ ଵୀରୋ ଭଗଦତ୍ତଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ଗଜାଙ୍କୁଶଧରଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ରଥେ ଚୈଵ ଵିଶାରଦଃ
ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ୟୋତିଷର ନାୟକ ଭଗଦତ୍ତ, ସାହସୀ ଓ ପ୍ରତାପଶାଳୀ, ହାତୀ ଅଙ୍କୁଶ ଧାରଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ରଥ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରବୀଣ।
ଏତେନ ଯୁଦ୍ଧମଭଵତ୍ପୁରା ଗାଣ୍ଡୀଵଧନ୍ଵନଃ । ଦିଵସାନ୍ସୁବହୂନ୍ରାଜନ୍ନୁଭଯୋର୍ଜଯଗୃଦ୍ଧିନୋଃ
ପୂର୍ବରୁ, ରାଜା, ଗାଣ୍ଡୀବଧାରୀ ଓ ତାଙ୍କର ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀ ଜଣେ ଜୟ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ; ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଅନେକ ଦିନ ଚାଲିଥିଲା।
ତତଃ ସଖାଯଂ ଗାନ୍ଧାରେ ମାନଯନ୍ପାକଶାସନମ୍ । ଅକରୋତ୍ସଂଵିଦଂ ତେନ ପାଣ୍ଡଵେନ ମହାତ୍ମନା
ତାପରେ, ଗାନ୍ଧାର ଶାସକଙ୍କୁ ମିତ୍ର ଭାବେ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡବ ତାଙ୍କ ସହିତ ଏକ ସମ୍ମତି କରିଥିଲେ।
ଏଷ ଯୋତ୍ସ୍ଯତି ସଙ୍ଗ୍ରାମେ ଗଜସ୍କନ୍ଧଵିଶାରଦଃ । ଐରାଵତଗତୋ ରାଜା ଦେଵାନାମିଵ ଵାସଵଃ
ଏହି ରାଜା ହାତୀର ପিঠିରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାରେ ପ୍ରବୀଣ, ଏଇରାବତ ଉପରେ ବସି ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ।
ଅଚଲୋ ଵୃଷକଶ୍ଚୈଵ ସହିତୌ ଭ୍ରାତରାଵୁଭୌ । ରଥୌ ତଵ ଦୁରାଧର୍ଷୌ ଶତ୍ରୂନ୍ଵିଧ୍ଵଂସଯିଷ୍ଯତଃ
ଅଚଳ ଓ ବୃଷକ — ଏହି ଦୁଇ ଭାଇ ଏକସାଥି ତୁମର ରଥୀ; ତାଙ୍କୁ ହରାଇବା କଷ୍ଟ, ସତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିବେ।
ବଲଵନ୍ତୌ ନରଵ୍ଯାଘ୍ରୌ ଦୃଢକ୍ରୋଧୌ ପ୍ରହାରିଣୌ। ଗାନ୍ଧାରମୁଖ୍ଯୌ ତରୁଣୌ ଦର୍ଶନୀଯୌ ମହାବଲୌ
ତାଙ୍କମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ପରି, ଦୃଢ କ୍ରୋଧୀ, ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରବୀଣ, ଗାନ୍ଧାରର ମୁଖ୍ୟ, ଯୁବକ ଓ ଦେଖିବାକୁ ମନୋହର, ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ସଖା ତେ ଦଯିତୋ ନିତ୍ଯଂ ଯ ଏଷ ରଣକର୍କଶଃ । ଉତ୍ସାହଯତି ରାଜଂସ୍ତ୍ଵାଂ ଵିଗ୍ରହେ ପାଣ୍ଡଵୈଃ ସହ
ଏହି ଜଣେ ତୁମର ପ୍ରିୟ ମିତ୍ର, ସଦା ଯୁଦ୍ଧରେ କଠୋର, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମକୁ ଉତ୍ସାହ ଦେଇଥାଏ।
ପରୁଷଃ କତ୍ଥନୋ ନୀଚଃ କର୍ଣୋ ଵୈକର୍ତନସ୍ତ୍ରଵ । ମନ୍ତ୍ରୀ ନେତା ଚ ବନ୍ଧୁଶ୍ଚ ମାନୀ ଚାତ୍ଯନ୍ତମୁଚ୍ଛ୍ରିତଃ
କର୍ଣ୍ଣ, ବୈକର୍ତନଙ୍କ ପୁତ୍ର, କଠୋର, ଅଭିମାନୀ, ନିମ୍ନ, ତଥାପି ତୁମର ପରାମର୍ଶଦାତା, ନେତା, ବନ୍ଧୁ ଓ ଅତ୍ୟଧିକ ଅଭିମାନୀ।
ଏଷ ନୈଵ ରଥଃ ପୂର୍ଣୋ ନ ଚାପ୍ଯତିରଥୋ ରଣେ । ଵିଯୁକ୍ତଃ କଵଚେନୈଷ ସହଜେନ ଵିଚେତନଃ
ସେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ରଥୀ ନୁହେଁ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅତିରଥୀ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ଜନ୍ମଜାତ କବଚ ନାହିଁ, ମନ ଅସ୍ଥିର।
କୁଣ୍ଡଲାଭ୍ଯାଂ ଚ ଦିଵ୍ଯାଭ୍ଯାଂ ଵିଯୁକ୍ତଃ ସତତଂ ଘୃଣୀ । ଅଭିଶାପାଚ୍ଚ ରାମସ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ଚ ଭାଷଣାତ୍
ଦିବ୍ୟ କୁଣ୍ଡଳ ନିରନ୍ତର ହରାଇଥିବା, ଦୟାଳୁ, ରାମଙ୍କ ଶାପ ଓ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ କଥାରେ ପୀଡିତ।
କରଣାନାଂ ଵିଯୋଗାଚ୍ଚ ତେନ ମେଽର୍ଥରଥୋ ମତଃ। ନୈଷ ଫାଲ୍ଗୁନମାସାଦ୍ଯ ପୁନର୍ଜୀଵନ୍ଵିମୋକ୍ଷ୍ଯତେ
ଉପକରଣ ହରାଇ ଯିବାରୁ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅର୍ଧରଥୀ ଭାବେ ଗଣିଛି; ଫାଲ୍ଗୁନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ, ସେ ପୁଣି ଜୀବନ ରକ୍ଷା କରିପାରିବେନି।
ତତୋଽବ୍ରଵୀତ୍ପୁନର୍ଦ୍ରୋଣଃ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂ ଵରଃ। ଏଵମେତଦ୍ଯଥାଽଽତ୍ଥ ତ୍ଵଂ ନ ମିଥ୍ଯାସ୍ତି କଦାଚନ
ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ରୋଣ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ସେଠି ସତ୍ୟ; କେବେ ମିଥ୍ୟା କହିନଥାଉ।'
ରଣେରଣେଽଭିମାନୀ ଚ ଵିମୁଖଶ୍ଚାପି ଦୃଶ୍ଯତେ। ଘୃଣୀ କର୍ଣଃ ପ୍ରମାଦୀ ଚ ତେନ ମେଽର୍ଧରଥୋ ମତଃ
ଯୁଦ୍ଧ ପରେ ଯୁଦ୍ଧରେ କର୍ଣ୍ଣ ଅଭିମାନୀ ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ପଛକୁ ହଟିଯାଏ; ସେ ଦୟାଳୁ ଓ ଅସାବଧାନ, ତେଣୁ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅର୍ଧରଥୀ ଭାବେ ଗଣିଛି।
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ରାଧେଯଃ କ୍ରୋଧାଦୁଲ୍ଫାଲ୍ଯ ଲୋଚନେ । ଉଵାଚ ଭୀଷ୍ମଂ ରାଧେଯସ୍ତୁଦନ୍ଵାଗ୍ଭିଃ ପ୍ରତୋଦଵତ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଧାପୁତ୍ର କର୍ଣ୍ଣ ରୋଷରେ ଚକ୍ଷୁ ଲାଲ ହୋଇ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଚାବୁକ ପରି ଶବ୍ଦରେ ଆଘାତ କରି କହିଲେ।
ପିତାମହ ଯଥେଷ୍ଟଂ ମାଂ ଵାକ୍ଶରୈରୁପକୃନ୍ତସି । ଅନାଗସଂ ସଦା ଦ୍ଵେଷାଦେଵମେଵ ପଦେପଦେ
ପିତାମହ, ତୁମେ ଇଚ୍ଛାମତେ ମୋତେ ଶବ୍ଦରେ ଆଘାତ କରୁଛ; ସଦା ଅକାରଣ ଘୃଣା କରୁଛ, ପ୍ରତି ପଦେ।
ମର୍ଷଯାମି ଚ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଦୁର୍ଯୋଧନକୃତେନ ଵୈ । ତ୍ଵଂ ତୁଂ ମାଂ ମାନ୍ଯସେ ମନ୍ଦଂ ଯଥା କାପୁରୁଷଂ ତଥା
ମୁଁ ଏହା ସବୁ ଦୁର୍ୟୋଧନ ପାଇଁ ସହିଯାଏ; କିନ୍ତୁ ତୁମେ ମୋତେ ଅମୂଲ୍ୟ ଭାବେ ଦେଖୁଛ, ଯେପରି କାପୁରୁଷ।
ଭଵାନର୍ଧରଥୋ ମହ୍ଯଂ ମତୋ ଵୈ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ସର୍ଵସ୍ଯ ଜଗତଶ୍ଚୈଵ ଗାଙ୍ଗେଯୋ ନ ମୃଷା ଵଦେତ୍
ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ, ତୁମେ ଅର୍ଧରଥୀ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଗାଙ୍ଗେୟ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ରେ କେବେ ମିଥ୍ୟା କହିବେନି।
କୁରୂଣାମହିତୋ ନିତ୍ଯଂ ନ ଚ ରାଜାଽଵବୁଧ୍ଯତେ । କୋ ହି ନାମ ସମାନେଷୁ ରାଜସୂଦାରକର୍ମସୁ
ସେ ସଦା କୁରୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିବେଶିତ, କିନ୍ତୁ ରାଜା ବୁଝିପାରୁନି; କିଏ ଏକସାଥି ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞରେ ସମାନମାନଙ୍କର ପ୍ରତାପ କମାଇବାକୁ ଚାହିବ?
ତେଜୋଵଧମିମଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଵିଭେଦଯିଷୁରାହଵେ । ଯଥା ତ୍ଵଂ ଗୁଣଵିଦ୍ଵେଷାଦପରାଗଂ ଚିକୀର୍ଷସି
ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଭେଦ ଦେଇବାକୁ ଚାହିଲେ, କିଏ ଏପରି କରିବ, ଯେପରି ତୁମେ ଅନ୍ୟର ଗୁଣକୁ ଇର୍ଷ୍ୟାରେ କମ କରିବାକୁ ଚାହୁଛ?
ନ ହାଯନୈର୍ନ ପଲିତୈର୍ନ ଵିତ୍ତୈର୍ନ ଚ ବନ୍ଧୁଭିଃ । ମହାରଯତ୍ଵଂ ସଂଖ୍ଯାତୁଂ ଶକ୍ଯଂ କ୍ଷତ୍ରସ୍ଯ କୌରଵ
ହେ କୌରବ, ଏକ କ୍ଷତ୍ରିୟ ରାଜାଙ୍କର ମହାନତା ବର୍ଷ, ପକା କେଶ, ଧନ, କିମ୍ବା ନିଜ ଆତ୍ମୀୟ ବନ୍ଧୁମାନେ ଦ୍ୱାରା ମାପିବା ଯାଏ ନାହିଁ।
ବଲଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ସ୍ମୃତଂ କ୍ଷତ୍ରଂ ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଯେଷ୍ଠା ଦ୍ଵିଜାତଯଃ । ଧନଜ୍ଯେଷ୍ଠାଃ ସ୍ମୃତା ଵୈଶ୍ଯାଃ ଶୂଦ୍ରାସ୍ତୁ ଵଯସାଽଧିକାଃ
କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଶକ୍ତିରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ଉପଦେଶରେ, ବୈଶ୍ୟମାନେ ଧନରେ, ଶୂଦ୍ରମାନେ ବୟସରେ ଅଧିକ।
ଯଥେଚ୍ଛକଂ ସ୍ଵଯଂ ବ୍ରୂଯା ରଥାନତିରଥାଂସ୍ତଥା। କାମଦ୍ଵେଷସମାଯୁକ୍ତୋ ମୋହାତ୍ପ୍ରକୁରୁତେ ଭଵାନ୍
ତୁମେ ରଥୀ ଓ ଅତିରଥମାନେ ବିଷୟରେ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ କହୁଛ, ଚାହିଦା କିମ୍ବା ଘୃଣାରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ଭ୍ରମରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛ।
ଦୁର୍ଯୋଧନ ମହାବାହୋ ସାଧୁ ସମ୍ଯଗଵେକ୍ଷ୍ଯତାମ୍। ତ୍ଯଜ୍ଯତାଂ ଦୁଷ୍ଟଭାଵୋଽଯଂ ଭୀଷ୍ମଃ କିଲ୍ବିଷକୃତ୍ତଵ
ହେ ଦୁର୍ଯୋଧନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁଧାରୀ, ସଠିକ ଭାବେ ଯଥାଯଥ ଯାଞ୍ଚ କର; ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଭାବକୁ ଛାଡିଦେ—ଭୀଷ୍ମ ତୁମ ପାଇଁ ପାପର କାରଣ ହୋଇଛନ୍ତି।