ସ ଚାପରିମିତପ୍ରଜ୍ଞସ୍ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ପାର୍ଥଭାଷିତମ୍ । କିମୁକ୍ତଵାନ୍ମହେଷ୍ଵାସୋ ଭୀଷ୍ମଃ ପ୍ରହରତାଂ ଵରଃ
ଅସୀମ ବୁଦ୍ଧି ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀଷ୍ମ, ପାର୍ଥଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, କଣ କହିଥିଲେ?
ସୈନାପତ୍ଯଂ ଚ ସଂପ୍ରାପ୍ଯ କୌରଵାଣାଂ ଧୁରଂଧରଃ । କିମଚେଷ୍ଟତ ଗାଙ୍ଗେଯୋ ମହାବୁଦ୍ଧିପରାକ୍ରମଃ
କୌରବ ସେନାପତି ହୋଇ, ବିଶାଳ ବୁଦ୍ଧି ଓ ପ୍ରତାପରେ ପ୍ରବଳ ଗାଙ୍ଗେୟ ଭୀଷ୍ମ କଣ କରିଥିଲେ?
ତତସ୍ତତ୍ସଞ୍ଜଯସ୍ତସ୍ମୈ ସର୍ଵମେଵ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍। ଯଥୋକ୍ତଂ କୁରୁଵୃଦ୍ଧେନ ଭୀଷ୍ମେଣାମିତତେଜସା
ତାପରେ ସଞ୍ଜୟ ତାଙ୍କୁ ସବୁ କଥା ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଅମିତ ତେଜସ୍ୱୀ ମୁଖରୁ ଯେପରି କହାଯାଇଛି, ସେହିପରି ଖବର ଦେଲେ।
ସୈନାପତ୍ଯମନୁପ୍ରାପ୍ଯ ଭୀଷ୍ମଃ ଶାନ୍ତନଵୋ ନୃପ। ଦୁର୍ଯୋଧନମୁଵାଚେଦଂ ଵଚନଂ ହର୍ଷଯନ୍ନିଵ
ସେନାପତି ହୋଇ, ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ, ଯେପରି ତାଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବାକୁ ଚାହିଁଲେ।
ନମସ୍କୃତ୍ଯ କୁମାରାଯ ସେନାନ୍ଯେ ଶକ୍ତିପାଣଯେ । ଅହଂ ସେନାପତିସ୍ତେଽଦ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯାମି ନ ସଂଶଯଃ
ସେନାନୀ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ରାଜକୁମାରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ: 'ଆଜି ନିଶ୍ଚୟ ମୁଁ ତୁମର ସେନାପତି ହେବି।'
ସେନାକର୍ମଣ୍ଯିଜ୍ଞୋଽସ୍ମି ଵ୍ଯୂହେଷୁ ଵିଵିଧେଷୁ ଚ। କର୍ମ କାରଯିତୁଂ ଚୈଵ ଭୃତାନପ୍ଯଭୃତାଂସ୍ତଥା
ମୁଁ ସେନାପତିର କାମ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଯୁଦ୍ଧ ରୂପରେ ପ୍ରବୀଣ, ଦେୟ ଓ ଅଦେୟ ସେନାମାନେ ଉପଯୋଗ କରିବାରେ ମଧ୍ୟ ଜଣା।
ଯାତ୍ରାଯାନେ ଚ ଯୁଦ୍ଧେ ଚ ତଥା ପ୍ରଶମନେଷୁ ଚ । ଭୃଶଂ ଵେଦ ମହାରାଜ ଯଥା ଵେଦ ବୃହସ୍ପତିଃ
ଯାତ୍ରା, ଯୁଦ୍ଧ ଓ ଶାନ୍ତିସ୍ଥାପନାରେ, ମୁଁ ସବୁ କିଛି ଭଲଭାବେ ଜାଣିଛି, ମହାରାଜ, ବୃହସ୍ପତି ଯେପରି ଜାଣିଥାନ୍ତି।
ଵ୍ଯୂହାନାଂ ଚ ସମାରମ୍ଭାନ୍ଦୈଵଗାନ୍ଧର୍ଵମାନୁଷାନ୍। ତୈରହଂ ମୋହଯିଷ୍ଯାମି ପାଣ୍ଡଵାନ୍ଵ୍ଯେତୁ ତେ ଜ୍ଵରଃ
ଦେବ, ଗାନ୍ଧର୍ବ ଓ ମାନବ ବିଭିନ୍ନ ଯୁଦ୍ଧ ରୂପର ଉପାୟ ମୁଁ ପାଣ୍ଡବମାନେକୁ ଭ୍ରମିତ କରିବାକୁ ବ୍ୟବହାର କରିବି; ତୁମର ଚିନ୍ତା ଦୂର ହେଉ।
ସୋଽହଂ ଯୋତ୍ସ୍ଯାମି ତତ୍ତ୍ଵେନ ପାଲଯଂସ୍ତଵ ଵାହିନୀମ୍ । ଯଥାଵଚ୍ଛାସ୍ତ୍ରତୋ ରାଜନ୍ଵ୍ଯେତୁ ତେ ମାନସୋ ଜ୍ଵରଃ
ଏହିପରି, ମୁଁ ନିଷ୍ଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି, ତୁମର ସେନାକୁ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ରକ୍ଷା କରିବି, ରାଜନ୍; ତୁମର ମନସିକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଶାନ୍ତ ହେଉ।
ଵିଦ୍ଯତେ ମେ ନ ଗାଙ୍ଗେଯ ଭଯଂ ଦେଵାସୁରେଷ୍ଵପି । ସମସ୍ତେଷୁ ମହାବାହୋ ସତ୍ଯମେତଦ୍ବ୍ରଵୀମି ତେ
ମହାବାହୁ, ମୁଁ ଗାଙ୍ଗେୟ, ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମୋତେ କେହି ଭୟ ନାହିଁ; ଏହି ଏକ ସତ୍ୟ କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି।
କିଂ ପୁନସ୍ତ୍ଵଯି ଦୁର୍ଧର୍ପେ ସୈନାପତ୍ଯେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତେ। ଦ୍ରୋଣେ ଚ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରେ ସ୍ଥିତେ ଯୁଦ୍ଧାଭିନନ୍ଦିନି
ତୁମେ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠାରେ ସେନାପତି ହୋଇଛ, ଦ୍ରୋଣ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆଗ୍ରହୀ, ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ମୋତେ କଣ ଭୟ?
ଭଵଦ୍ର୍ଯାଂ ପୁରୁଷାଗ୍ର୍ଯାଭ୍ଯାଂ ସ୍ଥିତାଭ୍ଯାଂ ଵିଜଯୋ ମମ। ନ ଦୁର୍ଲଭଂ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେଵରାଜ୍ଯମପି ଧ୍ରୁଵମ୍
ତୁମେ ଓ ଦ୍ରୋଣ, ଦୁଇଜଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ମୋ ସହିତ ଦଉଁଥିଲେ, କୁରୁମାନ୍ୟର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେବରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ଅସାଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
ରଥସଙ୍ଖ୍ଯାଂ ତୁ କାର୍ତ୍ସ୍ନ୍ଯେନ ପରେଷାମାତ୍ମନସ୍ତଥା । ତଥୈଵାତିରଥାନାଂ ଚ ଵେତ୍ତୁମିଚ୍ଛାମି କୌରଵ
କୌରବ, ମୁଁ ଚାହେଁ ଦୁଇ ପକ୍ଷର ରଥଗୁଡ଼ିକର ସଂଖ୍ୟା ଓ ଅତିରଥମାନେ କେତେ ଅଛନ୍ତି, ସବୁ ତଥ୍ୟ ଜାଣିବାକୁ।
ପିତାମହୋ ହି କୁଶଲଃ ପରେଷାମାତ୍ମନସ୍ତଥା । ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ସର୍ଵୈଃ ସହୈଭିର୍ଵସୁଧାଧିପୈଃ
ପିତାମହ ଦୁଇ ପକ୍ଷର ସେନାରେ ପ୍ରବୀଣ; ମୁଁ ଏହି ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ସହିତ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
ଗାନ୍ଧାରେ ଶ୍ରୃଣୁ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ରଥସଂଖ୍ଯାଂ ସ୍ଵକେ ବଲେ। ଯେ ରଥାଃ ପୃଥିଵୀପାଲ ତଥୈଵାତିରଥାଶ୍ଚ ଯେ
ଗାନ୍ଧାରର ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତୁମ ସେନାରେ କେତେ ରଥ ଅଛି, ଏବଂ ପୃଥିବୀର ଶାସକ, କେତେ ଅତିରଥ ଅଛନ୍ତି, ଏହି ସଂଖ୍ୟା ଶୁଣ।
ବହୂନୀହ ସହସ୍ରାଣି ପ୍ରଯୁତାନ୍ଯର୍ବୁଦାନି ଚ। ରଥାନାଂ ତଵ ସେନାଯାଂ ଯଥାମୁଖ୍ଯଂ ତୁ ମେ ଶ୍ରୁଣୁ
ତୁମ ସେନାରେ ଅନେକ ହଜାର, ଦଶହଜାର ଓ ଲକ୍ଷ ରଥ ଅଛି; ଏବେ ମୁଁ ମୁଖ୍ୟ ରଥଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ କହୁଛି, ଶୁଣ।
ଭଵାନଗ୍ରେ ରଥୋଦାରଃ ସହ ସର୍ଵୈଃ ସହୋଦରୈଃ । ଦୁଃଶାସନପ୍ରଭୃତିଭିର୍ଭ୍ରାତୃଭିଃ ଶତସଂମିତୈଃ
ଆପଣ ଆଗରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ରଥରେ, ଦୁଃଶାସନ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଭାଇମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଶତ ଶକ୍ତିରେ ସମ, ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ।
ସର୍ଵେ କୃତପ୍ରହରଣାଶ୍ଛେଦଭେଦଵିଶାରଦାଃ । ରଥୋପସ୍ଥେ ଗଜସ୍କନ୍ଧେ ଗଦାପ୍ରାସାସିଚର୍ମଣି
ସମସ୍ତେ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭଙ୍ଗ ଓ ଭେଦ କରିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ରଥ ଉପରେ, ହାତୀ ପিঠିରେ, ଗଦା, ବଣ, ଢାଲ ଧରି ରହିଛନ୍ତି।
ସଂଯନ୍ତାରଃ ପ୍ରହର୍ତାରଃ କୃତାସ୍ତ୍ରା ଭାରସାଧନାଃ । ଇଷ୍ଵସ୍ତ୍ରେ ଦ୍ରୋଣଶିଷ୍ଯାଶ୍ଚ କୃପସ୍ଯ ଚ ଶରଦ୍ଵତଃ
ସେମାନେ ଦକ୍ଷ ରଥଚାଳକ ଓ ଶସ୍ତ୍ରପ୍ରୟୋଗରେ ପ୍ରବଳ, ଭାରୀ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଡ୍ରୋଣ, କୃପା ଓ ଶରଦ୍ବତଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ, ବଣ ଶସ୍ତ୍ରରେ ଦକ୍ଷ।
ଏତେ ହନିଷ୍ଯନ୍ତି ରଣେ ପାଞ୍ଚାଲାନ୍ଯୁଦ୍ଧଦୁର୍ମଦାନ୍ । କୃତକିଲ୍ବିଷାଃ ପାଣ୍ଡଵେଯୈର୍ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରା ମନସ୍ଵିନଃ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ନିଷ୍ଠାବାନ ପୁଅମାନେ, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଅନ୍ୟାୟ କରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଗର୍ବିତ ପାଞ୍ଚାଳମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରି ହତ୍ୟା କରିବେ।
ତଥାଽହଂ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ସର୍ଵସେନାପତିସ୍ତଵ। ଶତ୍ରୂନ୍ଵିଧ୍ଵଂସଯିଷ୍ଯାମି କଦର୍ଥୀକୃତ୍ଯ ପାଣ୍ଡଵାନ୍
ଭାରତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ତୁମର ସମସ୍ତ ସେନାପତି, ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୟ ଆଣିବି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଉପରେ ଜୟ ପାଇବି।
ନ ତ୍ଵାତ୍ମନୋ ଗୁଣାନ୍ଵକ୍ତୁମର୍ହାମି ଵିଦିତୋଽସ୍ମି ତେ। କୃତଵର୍ମା ତ୍ଵଯିରଥୋ ଭୋଜଃ ଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂ ଵରଃ
ମୋର ଗୁଣ ବିଷୟରେ କିଛି କହିବା ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ, କାରଣ ତୁମେ ମୋତେ ଭଲଭାବେ ଜାଣିଛ; କୃତବର୍ମା, ଭୋଜ ଜନ, ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ସହିତ ଅଛନ୍ତି।
ଅର୍ଥସିଦ୍ଧିଂ ତଵ ରଣେ କରିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ। ଶସ୍ତ୍ରଵିଦ୍ଭିରନାଧୃଷ୍ଯୋ ଦୂରପାତୀ ଦୃଢାଯୁଧଃ
ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମର ଜୟ ନିଶ୍ଚିତ କରିବେ; ଶସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଅପରାଜିତ, ଦୂରରୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବାରେ ଦକ୍ଷ, ଶସ୍ତ୍ର ଧରିବାରେ ଦୃଢ।
ହନିଷ୍ଯତି ଚମୂଂ ତେଷାଂ ମହେନ୍ଦ୍ରୋ ଦାନଵାନିଵ । ମଦ୍ରରାଜୋ ମହେଷ୍ଵାସଃ ଶଲ୍ଯୋ ମେଽତିରଥୋ ମତଃ
ସେ ତାଙ୍କ ଦଳକୁ ମହେନ୍ଦ୍ର ଦାନବମାନେ ଉପରେ ଯେପରି ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ, ସେପରି ନଷ୍ଟ କରିବେ; ମଦ୍ର ରାଜା ଶାଲ୍ୟ, ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥଯୋଧ୍ୟ।
ସ୍ପର୍ଧତେ ଵାସୁଦେଵେନ ନିତ୍ଯଂ ଯୋ ଵୈ ରଣେରଣେ। ଭାଗିନେଯାନ୍ନିଜାଂସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଶଲ୍ଯସ୍ତେଽତିରଥୋ ମତଃ। ଏଷ ଯୋତ୍ସ୍ଯତି ସଂଗ୍ରାମେ ପାଣ୍ଡଵାଂଶ୍ଚ ମହାରଥାନ୍
ଯେଉଁ ଯୋଧ୍ୟ ନିତ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ବାସୁଦେବଙ୍କ ସହ ସ୍ପର୍ଦ୍ଧା କରେ, ନିଜ ଭାଗିନୀ ପୁଅମାନେ ଛାଡି ତୁମ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ, ଶାଲ୍ୟ ଏକ ଅତିରଥ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ; ସେ ପାଣ୍ଡବ ମହାରଥମାନେ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ।
ସାଗରୋର୍ମିସମୈର୍ବାଣୈଃ ପ୍ଲାଵଯନ୍ନିଵ ଶାତଵାନ୍ । ଭୂରିଶ୍ରଵାଃ କୃତାସ୍ରଶ୍ଚ ତଵ ଚାପି ହିତଃ ସୁହୃତ୍
ସାଗର ତରଙ୍ଗ ପରି ବାଣ ବର୍ଷା କରି, ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିବେ; ଭୂରିଶ୍ରବା, ଶସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ତୁମର ନିଷ୍ଠାବାନ ମିତ୍ର।
ସୌମଦତ୍ତିର୍ମହେଷ୍ଵାସୋ ରଥଯୂଥପଯୂଥପଃ। ଵଲକ୍ଷଯମମିତ୍ରାଣାଂ ସୁମହାନ୍ତଂ କରିଷ୍ଯତି
ସୌମଦତ୍ତି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁର୍ଧର ଓ ରଥଯୋଧ୍ୟମାନଙ୍କ ନେତା, ତୁମ ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ବଡ ନଷ୍ଟ କରିବେ।
ସିନ୍ଧୁରାଜୋ ମହାରାଜ ମତୋ ମେ ଦ୍ଵିଗୁଣୋ ରଥାଃ। ଯୋତ୍ସ୍ଯତେ ସମରେ ରାଜନ୍ଵିକ୍ରାନ୍ତୋ ରଥସତ୍ତମଃ
ସିନ୍ଧୁ ରାଜା, ମହାରାଜ, ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦୁଇ ରଥଯୋଧ୍ୟ ସମାନ; ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରବଳ ଭାବେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥଯୋଧ୍ୟ।
ଦ୍ରୌପଦୀହରଣେ ରାଜନ୍ପରିକ୍ଲିଷ୍ଟଶ୍ଚ ପାଣ୍ଡଵୈଃ । ସଂସ୍ମରଂସ୍ତଂ ପରିକ୍ଲେଶଂ ଯୋତ୍ସ୍ଯତେ ପରଵୀରହା
ଦ୍ରୌପଦୀ ହରଣ ସମୟରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଦ୍ୱାରା କଷ୍ଟ ଭୋଗିଥିଲେ, ସେ କଷ୍ଟକୁ ମନେ କରି, ଶତ୍ରୁ ନାୟକମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିବେ।
ଏତେନ ହି ତଦା ରାଜଂସ୍ତପ ଆସ୍ଥାଯ ଦାରୁଣମ୍ । ସୁଦୁର୍ଲଭୋ ଵରୋ ଲବ୍ଧଃ ପାଣ୍ଡଵାନ୍ଯୋଦ୍ଧ୍ରୁମାହଵେ
ସେ ସମୟରେ, ରାଜା, ଦୁଃସାଧ୍ୟ ତପସ୍ୟା କରି, ଦୁର୍ଲଭ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇଥିଲେ—ପାଣ୍ଡବମାନେ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାର ଅଧିକାର।