ଯଥାବଲଂ ଯଥୋତ୍ସାହଂ ରଥିନଃ ସମୁପାଦିଶତ୍ । ଅର୍ଜୁନଂ ସୂତପୁତ୍ରାଯ ଭୀମଂ ଦୁର୍ଯୋଧନାଯ ଚ
ସେ ଯୋଦ୍ଧାମାନେଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ଉତ୍ସାହ ଅନୁଯାୟୀ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ—ଅର୍ଜୁନକୁ ସୂତପୁତ୍ର, ଭୀମକୁ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ।
ଧୃଷ୍ଟକେତୁଂ ଚ ଶଲ୍ଯାଯ ଗୌତମାଯୋତ୍ତମୌଜସମ୍ । ଅଶ୍ଵାତ୍ଥାମ୍ନେ ଚ ନକୁଲଂ ଶୈବ୍ଯଂ ଚ କୃତଵର୍ମଣେ
ଧୃଷ୍ଟକେତୁଙ୍କୁ ଶଲ୍ୟଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ, ଉତ୍ତମୌଜସଙ୍କୁ କୃପାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ, ନକୁଳକୁ ଅଶ୍ୱଥାମାଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ, ଶୈବ୍ୟଙ୍କୁ କୃତବର୍ମାଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ।
ସୈନ୍ଧଵାଯ ଚ ଵାର୍ଷ୍ଣେଯଂ ଯୁଯୁଧାନଂ ସମାଦିଶତ୍। ଶିଖଣ୍ଡିନଂ ଚ ଭୀଷ୍ମାଯ ପ୍ରମୁଖେ ସମକଲ୍ପଯତ୍
ସେ ସୈନ୍ଧବ ରାଜାଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ବୃଷ୍ଣିବଂଶୀ ସତ୍ୟକିଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ, ଏବଂ ଶିଖଣ୍ଡୀଙ୍କୁ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ରଖିଲେ।
ସହଦେଵଂ ଶକୁନଯେ ଚେକିତାନଂ ଶଲାଯ ଵୈ। ଦ୍ରୌପଦେଯାଂସ୍ତଥା ପଞ୍ଚ ତ୍ରିଗର୍ତେଭ୍ଯଃ ସମାଦିଶତ୍
ସହଦେବଙ୍କୁ ଶକୁନିଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ, ଚେକିତାନକୁ ଶଳଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ, ଏବଂ ଦ୍ରୌପଦୀପୁତ୍ର ପାଞ୍ଚଜନଙ୍କୁ ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତମାନେଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ।
ଵୃଷସେନାଯ ସୌଭଦ୍ରଂ ଶେଷାଣାଂ ଚ ମହୀକ୍ଷିତାମ୍ । ସ ସମର୍ଥଂ ହି ତଂ ମେନେ ପାର୍ଥାଦଭ୍ଯଧିକଂ ରଣେ
ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ବୃଷସେନଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେଙ୍କୁ ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅର୍ଜୁନଠାରୁ ଅଧିକ ସମର୍ଥ, ସେମାନେଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ।
ଏଵଂ ଵିଭଜ୍ଯ ଯୋଧାଂସ୍ତାନ୍ପୃଥକ୍ଵ ସହ ଚୈଵ ହ । ଜ୍ଵାଲାଵର୍ଣୋ ମହେଷ୍ଵାସୋ ଦ୍ରୋଣମଂଶମକଲ୍ପଯତ୍
ଏଭଳି ଯୋଦ୍ଧାମାନେଙ୍କୁ ଅଲଗା ଓ ଏକାଠି ବିଭାଜନ କରି, ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ସେନାକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ।
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନୋ ମହେଷ୍ଵାସଃ ସେନାପତିପତିସ୍ତତଃ । ଵିଧିଵଦ୍ଵ୍ଯୂହ୍ଯ ମେଧାଵୀ ଯୁଦ୍ଧାଯ ଧୃତମାନସଃ
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର ଓ ସେନାପତି, ନୀତିଅନୁସାରେ ଚତୁର୍ଯ୍ୟ ଭାବରେ ସେନାକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ମନୋବଳ ନେଇଥିଲେ।
ଯଥୋଦ୍ଦିଷ୍ଟାନି ସୈନ୍ଯାନି ପାଣ୍ଡଵାନାମଯୋଜଯତ୍। ଜଯାଯ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାଣାଂ ଯତ୍ତସ୍ତସ୍ଥୌ ରଣାଜିରେ
ସେ ପାଣ୍ଡବ ସେନାକୁ ଯେପରି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ମିଳିଥିଲା, ସେହିପରି ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ ଓ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେଙ୍କ ବିଜୟ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରହିଲେ।
ପ୍ରତିଜ୍ଞାତେ ଫାଲ୍ଗୁନେନ ଵଧେ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ସଂଯୁଗେ। କିମକୁର୍ଵତ ମେ ମନ୍ଦାଃ ପୁତ୍ରା ଦୁର୍ଯୋଧନାଦଯଃ
ଫାଲ୍ଗୁନୀ ଯେତେବେଳେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ମାରିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ, ମୋ ମୂଢ଼ ପୁଅମାନେ, ଦୁର୍ୟୋଧନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, କଣ କରିଥିଲେ?
ହତମେଵ ହି ପଶ୍ଯାମି ଗାଙ୍ଗେଯଂ ପିତରଂ ରଣେ। ଵାସୁଦେଵସହାଯେନ ପାର୍ଥେନ ଦୃଢଧନ୍ଵନା
ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ପାର୍ଥ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁଧର ଓ ଭାସୁଦେବଙ୍କ ସହାୟତାରେ ଗାଙ୍ଗେୟ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରିଦେଇଛନ୍ତି।
ସ ଚାପରିମିତପ୍ରଜ୍ଞସ୍ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ପାର୍ଥଭାଷିତମ୍ । କିମୁକ୍ତଵାନ୍ମହେଷ୍ଵାସୋ ଭୀଷ୍ମଃ ପ୍ରହରତାଂ ଵରଃ
ଅସୀମ ବୁଦ୍ଧି ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀଷ୍ମ, ପାର୍ଥଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, କଣ କହିଥିଲେ?
ସୈନାପତ୍ଯଂ ଚ ସଂପ୍ରାପ୍ଯ କୌରଵାଣାଂ ଧୁରଂଧରଃ । କିମଚେଷ୍ଟତ ଗାଙ୍ଗେଯୋ ମହାବୁଦ୍ଧିପରାକ୍ରମଃ
କୌରବ ସେନାପତି ହୋଇ, ବିଶାଳ ବୁଦ୍ଧି ଓ ପ୍ରତାପରେ ପ୍ରବଳ ଗାଙ୍ଗେୟ ଭୀଷ୍ମ କଣ କରିଥିଲେ?
ତତସ୍ତତ୍ସଞ୍ଜଯସ୍ତସ୍ମୈ ସର୍ଵମେଵ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍। ଯଥୋକ୍ତଂ କୁରୁଵୃଦ୍ଧେନ ଭୀଷ୍ମେଣାମିତତେଜସା
ତାପରେ ସଞ୍ଜୟ ତାଙ୍କୁ ସବୁ କଥା ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଅମିତ ତେଜସ୍ୱୀ ମୁଖରୁ ଯେପରି କହାଯାଇଛି, ସେହିପରି ଖବର ଦେଲେ।
ସୈନାପତ୍ଯମନୁପ୍ରାପ୍ଯ ଭୀଷ୍ମଃ ଶାନ୍ତନଵୋ ନୃପ। ଦୁର୍ଯୋଧନମୁଵାଚେଦଂ ଵଚନଂ ହର୍ଷଯନ୍ନିଵ
ସେନାପତି ହୋଇ, ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ, ଯେପରି ତାଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବାକୁ ଚାହିଁଲେ।
ନମସ୍କୃତ୍ଯ କୁମାରାଯ ସେନାନ୍ଯେ ଶକ୍ତିପାଣଯେ । ଅହଂ ସେନାପତିସ୍ତେଽଦ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯାମି ନ ସଂଶଯଃ
ସେନାନୀ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ରାଜକୁମାରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ: 'ଆଜି ନିଶ୍ଚୟ ମୁଁ ତୁମର ସେନାପତି ହେବି।'
ସେନାକର୍ମଣ୍ଯିଜ୍ଞୋଽସ୍ମି ଵ୍ଯୂହେଷୁ ଵିଵିଧେଷୁ ଚ। କର୍ମ କାରଯିତୁଂ ଚୈଵ ଭୃତାନପ୍ଯଭୃତାଂସ୍ତଥା
ମୁଁ ସେନାପତିର କାମ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଯୁଦ୍ଧ ରୂପରେ ପ୍ରବୀଣ, ଦେୟ ଓ ଅଦେୟ ସେନାମାନେ ଉପଯୋଗ କରିବାରେ ମଧ୍ୟ ଜଣା।
ଯାତ୍ରାଯାନେ ଚ ଯୁଦ୍ଧେ ଚ ତଥା ପ୍ରଶମନେଷୁ ଚ । ଭୃଶଂ ଵେଦ ମହାରାଜ ଯଥା ଵେଦ ବୃହସ୍ପତିଃ
ଯାତ୍ରା, ଯୁଦ୍ଧ ଓ ଶାନ୍ତିସ୍ଥାପନାରେ, ମୁଁ ସବୁ କିଛି ଭଲଭାବେ ଜାଣିଛି, ମହାରାଜ, ବୃହସ୍ପତି ଯେପରି ଜାଣିଥାନ୍ତି।
ଵ୍ଯୂହାନାଂ ଚ ସମାରମ୍ଭାନ୍ଦୈଵଗାନ୍ଧର୍ଵମାନୁଷାନ୍। ତୈରହଂ ମୋହଯିଷ୍ଯାମି ପାଣ୍ଡଵାନ୍ଵ୍ଯେତୁ ତେ ଜ୍ଵରଃ
ଦେବ, ଗାନ୍ଧର୍ବ ଓ ମାନବ ବିଭିନ୍ନ ଯୁଦ୍ଧ ରୂପର ଉପାୟ ମୁଁ ପାଣ୍ଡବମାନେକୁ ଭ୍ରମିତ କରିବାକୁ ବ୍ୟବହାର କରିବି; ତୁମର ଚିନ୍ତା ଦୂର ହେଉ।
ସୋଽହଂ ଯୋତ୍ସ୍ଯାମି ତତ୍ତ୍ଵେନ ପାଲଯଂସ୍ତଵ ଵାହିନୀମ୍ । ଯଥାଵଚ୍ଛାସ୍ତ୍ରତୋ ରାଜନ୍ଵ୍ଯେତୁ ତେ ମାନସୋ ଜ୍ଵରଃ
ଏହିପରି, ମୁଁ ନିଷ୍ଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି, ତୁମର ସେନାକୁ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ରକ୍ଷା କରିବି, ରାଜନ୍; ତୁମର ମନସିକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଶାନ୍ତ ହେଉ।
ଵିଦ୍ଯତେ ମେ ନ ଗାଙ୍ଗେଯ ଭଯଂ ଦେଵାସୁରେଷ୍ଵପି । ସମସ୍ତେଷୁ ମହାବାହୋ ସତ୍ଯମେତଦ୍ବ୍ରଵୀମି ତେ
ମହାବାହୁ, ମୁଁ ଗାଙ୍ଗେୟ, ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମୋତେ କେହି ଭୟ ନାହିଁ; ଏହି ଏକ ସତ୍ୟ କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି।
କିଂ ପୁନସ୍ତ୍ଵଯି ଦୁର୍ଧର୍ପେ ସୈନାପତ୍ଯେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତେ। ଦ୍ରୋଣେ ଚ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରେ ସ୍ଥିତେ ଯୁଦ୍ଧାଭିନନ୍ଦିନି
ତୁମେ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠାରେ ସେନାପତି ହୋଇଛ, ଦ୍ରୋଣ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆଗ୍ରହୀ, ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ମୋତେ କଣ ଭୟ?
ଭଵଦ୍ର୍ଯାଂ ପୁରୁଷାଗ୍ର୍ଯାଭ୍ଯାଂ ସ୍ଥିତାଭ୍ଯାଂ ଵିଜଯୋ ମମ। ନ ଦୁର୍ଲଭଂ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେଵରାଜ୍ଯମପି ଧ୍ରୁଵମ୍
ତୁମେ ଓ ଦ୍ରୋଣ, ଦୁଇଜଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ମୋ ସହିତ ଦଉଁଥିଲେ, କୁରୁମାନ୍ୟର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେବରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ଅସାଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
ରଥସଙ୍ଖ୍ଯାଂ ତୁ କାର୍ତ୍ସ୍ନ୍ଯେନ ପରେଷାମାତ୍ମନସ୍ତଥା । ତଥୈଵାତିରଥାନାଂ ଚ ଵେତ୍ତୁମିଚ୍ଛାମି କୌରଵ
କୌରବ, ମୁଁ ଚାହେଁ ଦୁଇ ପକ୍ଷର ରଥଗୁଡ଼ିକର ସଂଖ୍ୟା ଓ ଅତିରଥମାନେ କେତେ ଅଛନ୍ତି, ସବୁ ତଥ୍ୟ ଜାଣିବାକୁ।
ପିତାମହୋ ହି କୁଶଲଃ ପରେଷାମାତ୍ମନସ୍ତଥା । ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ସର୍ଵୈଃ ସହୈଭିର୍ଵସୁଧାଧିପୈଃ
ପିତାମହ ଦୁଇ ପକ୍ଷର ସେନାରେ ପ୍ରବୀଣ; ମୁଁ ଏହି ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ସହିତ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
ଗାନ୍ଧାରେ ଶ୍ରୃଣୁ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ରଥସଂଖ୍ଯାଂ ସ୍ଵକେ ବଲେ। ଯେ ରଥାଃ ପୃଥିଵୀପାଲ ତଥୈଵାତିରଥାଶ୍ଚ ଯେ
ଗାନ୍ଧାରର ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତୁମ ସେନାରେ କେତେ ରଥ ଅଛି, ଏବଂ ପୃଥିବୀର ଶାସକ, କେତେ ଅତିରଥ ଅଛନ୍ତି, ଏହି ସଂଖ୍ୟା ଶୁଣ।
ବହୂନୀହ ସହସ୍ରାଣି ପ୍ରଯୁତାନ୍ଯର୍ବୁଦାନି ଚ। ରଥାନାଂ ତଵ ସେନାଯାଂ ଯଥାମୁଖ୍ଯଂ ତୁ ମେ ଶ୍ରୁଣୁ
ତୁମ ସେନାରେ ଅନେକ ହଜାର, ଦଶହଜାର ଓ ଲକ୍ଷ ରଥ ଅଛି; ଏବେ ମୁଁ ମୁଖ୍ୟ ରଥଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ କହୁଛି, ଶୁଣ।
ଭଵାନଗ୍ରେ ରଥୋଦାରଃ ସହ ସର୍ଵୈଃ ସହୋଦରୈଃ । ଦୁଃଶାସନପ୍ରଭୃତିଭିର୍ଭ୍ରାତୃଭିଃ ଶତସଂମିତୈଃ
ଆପଣ ଆଗରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ରଥରେ, ଦୁଃଶାସନ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଭାଇମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଶତ ଶକ୍ତିରେ ସମ, ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ।
ସର୍ଵେ କୃତପ୍ରହରଣାଶ୍ଛେଦଭେଦଵିଶାରଦାଃ । ରଥୋପସ୍ଥେ ଗଜସ୍କନ୍ଧେ ଗଦାପ୍ରାସାସିଚର୍ମଣି
ସମସ୍ତେ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭଙ୍ଗ ଓ ଭେଦ କରିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ରଥ ଉପରେ, ହାତୀ ପিঠିରେ, ଗଦା, ବଣ, ଢାଲ ଧରି ରହିଛନ୍ତି।
ସଂଯନ୍ତାରଃ ପ୍ରହର୍ତାରଃ କୃତାସ୍ତ୍ରା ଭାରସାଧନାଃ । ଇଷ୍ଵସ୍ତ୍ରେ ଦ୍ରୋଣଶିଷ୍ଯାଶ୍ଚ କୃପସ୍ଯ ଚ ଶରଦ୍ଵତଃ
ସେମାନେ ଦକ୍ଷ ରଥଚାଳକ ଓ ଶସ୍ତ୍ରପ୍ରୟୋଗରେ ପ୍ରବଳ, ଭାରୀ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଡ୍ରୋଣ, କୃପା ଓ ଶରଦ୍ବତଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ, ବଣ ଶସ୍ତ୍ରରେ ଦକ୍ଷ।
ଏତେ ହନିଷ୍ଯନ୍ତି ରଣେ ପାଞ୍ଚାଲାନ୍ଯୁଦ୍ଧଦୁର୍ମଦାନ୍ । କୃତକିଲ୍ବିଷାଃ ପାଣ୍ଡଵେଯୈର୍ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରା ମନସ୍ଵିନଃ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ନିଷ୍ଠାବାନ ପୁଅମାନେ, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଅନ୍ୟାୟ କରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଗର୍ବିତ ପାଞ୍ଚାଳମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରି ହତ୍ୟା କରିବେ।