ଅର୍ଜୁନସ୍ଯ ସମାଦେଶଂ ଯଥୋକ୍ତଂ ସର୍ଵମବ୍ରଵୀତ୍ । ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ଭୀମସ୍ଯ ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ପୌରୁଷମ୍
ଅର୍ଜୁନଙ୍କର ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଯେପରି ଥିଲା, ସେହିପରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଉହାଁ ଖବର ଦେଲେ। ବାସୁଦେବ, ଭୀମ ଓ ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ।
ନକୁଲସ୍ଯ ଵିରାଟସ୍ଯ ଦ୍ରୁପଦସ୍ଯ ଚ ଭାରତ । ସହଦେଵସ୍ଯ ଚ ଵଚୋ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଶିଖଣ୍ଡିନୋଃ। କେଶଵାର୍ଜୁନଯୋର୍ଵାକ୍ଯଂ ଯଥୋକ୍ତଂ ସର୍ଵମବ୍ରଵୀତ୍
ନକୁଳ, ବିରାଟ, ଦ୍ରୁପଦ, ସହଦେବ, ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଶିଖଣ୍ଡୀ, କେଶବ ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ କଥା ଯେପରି ଥିଲା, ସେହିପରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉହାଁ ଖବର ଦେଲେ।
କୈତଵ୍ଯସ୍ଯ ତୁ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ନିଶମ୍ଯ ଭରତର୍ଷଭଃ । ଦୁଃଶାସନଂ ଚ କର୍ଣଂ ଚ ଶକୁନିଂ ଚାପି ଭାରତ
କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରଙ୍କ ସେଇ କଥା ଶୁଣି, ଭାରତବଂଶୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତିନିଜଣଙ୍କୁ—ଦୁଃଶାସନ, କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଶକୁନିଙ୍କୁ—ଡାକିଲେ।
ଆଜ୍ଞପଯତ ରାଜ୍ଞଶ୍ଚ ବଲଂ ମିତ୍ରବଲଂ ତଥା। ଯଥା ପ୍ରାଗୁଦଯାତ୍ସର୍ଵେ ଯୁକ୍ତାସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତ୍ଯନୀକିନଃ
ସେ ରାଜାଙ୍କ ସେନା ଓ ମିତ୍ରସେନାକୁ ଏଭଳି ଆଦେଶ ଦେଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଦଳ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଓ ଏକତ୍ରିତ ରହିବେ।
ତତଃ କର୍ଣସମାଦିଷ୍ଟା ଦୂତାଃ ସନ୍ତ୍ଵରିତା ରଥୈଃ । ଉଷ୍ଟ୍ରଵାମୀଭିରପ୍ଯନ୍ଯେ ସଦଶ୍ଵୈଶ୍ଚ ମହାଜଵୈଃ
ତାପରେ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଦୂତମାନେ ତ୍ୱରିତ ରଥରେ, କିଛି ଶୀଘ୍ର ଉଠ, କିଛି ଦ୍ରୁତ ଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ି ଚାଲିଗଲେ।
ତୂର୍ଣଂ ପରିଯଯୁଃ ସେନାଂ କୃତ୍ସ୍ନାଂ କର୍ଣସ୍ଯ ଶାସନାତ୍। ଆଜ୍ଞାପଯନ୍ତୋ ରାଜ୍ଞଶ୍ଚ ଯୋଗଃ ପ୍ରାଗୁଦଯାଦିତି
ସେମାନେ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସମଗ୍ର ସେନା ମଧ୍ୟରେ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଘୁରିଘୁରି, ରାଜାମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ପୂର୍ବରୁ ଏକତ୍ରିତ ହେବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
ଉଲୂକସ୍ଯ ଵୃତ୍ତଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ସେନାଂ ନିଯାପଯାମାସ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନପୁରୋଗମାମ୍
ଉଲୂକଙ୍କ ଖବର ଶୁଣି, କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ସେନାକୁ ଅଗ୍ରସର କରିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
ପଦାତିନୀଂ ନାଗଵତୀଂ ରଥିନୀମଶ୍ଵବୃନ୍ଦିନୀମ୍ । ଚତୁର୍ଵିଧବଲାଂ ଭୀମାମକମ୍ପାଂ ପୃଥିଵୀମିଵ
ସେ ଚାରି ପ୍ରକାର ସେନା—ପଦାତି, ହାତୀ, ରଥ ଓ ଘୋଡ଼ା ସମେତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଅଡ଼ିଗା ସେନାକୁ ପୃଥିବୀ ପରି ଅଚଳ ଭାବେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ।
ଭୀମସେନାଦିଭିର୍ଗୁପ୍ତାଂ ସାର୍ଜୁନୈଶ୍ଚ ମହାରଥୈଃ । ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଵଶାଂ ଦୁର୍ଗାଂ ସାଗରସ୍ତିମିତୋପମାମ୍
ଭୀମସେନ ଓ ଅନ୍ୟ ଶୂରମାନେ, ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସହଯୋଗୀ ମହାରଥୀମାନେ ଏହି ସେନାକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଏହା ଦୁର୍ଜୟ ଓ ସମୁଦ୍ର ପରି ଶାନ୍ତ ଥିଲା।
ତସ୍ଯାସ୍ତ୍ଵଗ୍ରେ ମହେଷ୍ଵାସଃ ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯୋ ଯୁଦ୍ଧଦୁର୍ମଦଃ। ଦ୍ରୋଣପ୍ରେପ୍ସୁରନୀକାନି ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନୋ ଵ୍ଯକର୍ଷତ
ସେନାର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ପାଞ୍ଚାଳ ପୁତ୍ର ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୁର୍ଦମ୍ୟ, ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ସେନାକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରି ବ୍ୟବସ୍ଥା କରୁଥିଲେ।
ଯଥାବଲଂ ଯଥୋତ୍ସାହଂ ରଥିନଃ ସମୁପାଦିଶତ୍ । ଅର୍ଜୁନଂ ସୂତପୁତ୍ରାଯ ଭୀମଂ ଦୁର୍ଯୋଧନାଯ ଚ
ସେ ଯୋଦ୍ଧାମାନେଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ଉତ୍ସାହ ଅନୁଯାୟୀ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ—ଅର୍ଜୁନକୁ ସୂତପୁତ୍ର, ଭୀମକୁ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ।
ଧୃଷ୍ଟକେତୁଂ ଚ ଶଲ୍ଯାଯ ଗୌତମାଯୋତ୍ତମୌଜସମ୍ । ଅଶ୍ଵାତ୍ଥାମ୍ନେ ଚ ନକୁଲଂ ଶୈବ୍ଯଂ ଚ କୃତଵର୍ମଣେ
ଧୃଷ୍ଟକେତୁଙ୍କୁ ଶଲ୍ୟଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ, ଉତ୍ତମୌଜସଙ୍କୁ କୃପାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ, ନକୁଳକୁ ଅଶ୍ୱଥାମାଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ, ଶୈବ୍ୟଙ୍କୁ କୃତବର୍ମାଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ।
ସୈନ୍ଧଵାଯ ଚ ଵାର୍ଷ୍ଣେଯଂ ଯୁଯୁଧାନଂ ସମାଦିଶତ୍। ଶିଖଣ୍ଡିନଂ ଚ ଭୀଷ୍ମାଯ ପ୍ରମୁଖେ ସମକଲ୍ପଯତ୍
ସେ ସୈନ୍ଧବ ରାଜାଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ବୃଷ୍ଣିବଂଶୀ ସତ୍ୟକିଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ, ଏବଂ ଶିଖଣ୍ଡୀଙ୍କୁ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ରଖିଲେ।
ସହଦେଵଂ ଶକୁନଯେ ଚେକିତାନଂ ଶଲାଯ ଵୈ। ଦ୍ରୌପଦେଯାଂସ୍ତଥା ପଞ୍ଚ ତ୍ରିଗର୍ତେଭ୍ଯଃ ସମାଦିଶତ୍
ସହଦେବଙ୍କୁ ଶକୁନିଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ, ଚେକିତାନକୁ ଶଳଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ, ଏବଂ ଦ୍ରୌପଦୀପୁତ୍ର ପାଞ୍ଚଜନଙ୍କୁ ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତମାନେଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ।
ଵୃଷସେନାଯ ସୌଭଦ୍ରଂ ଶେଷାଣାଂ ଚ ମହୀକ୍ଷିତାମ୍ । ସ ସମର୍ଥଂ ହି ତଂ ମେନେ ପାର୍ଥାଦଭ୍ଯଧିକଂ ରଣେ
ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ବୃଷସେନଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେଙ୍କୁ ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅର୍ଜୁନଠାରୁ ଅଧିକ ସମର୍ଥ, ସେମାନେଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ।
ଏଵଂ ଵିଭଜ୍ଯ ଯୋଧାଂସ୍ତାନ୍ପୃଥକ୍ଵ ସହ ଚୈଵ ହ । ଜ୍ଵାଲାଵର୍ଣୋ ମହେଷ୍ଵାସୋ ଦ୍ରୋଣମଂଶମକଲ୍ପଯତ୍
ଏଭଳି ଯୋଦ୍ଧାମାନେଙ୍କୁ ଅଲଗା ଓ ଏକାଠି ବିଭାଜନ କରି, ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ସେନାକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ।
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନୋ ମହେଷ୍ଵାସଃ ସେନାପତିପତିସ୍ତତଃ । ଵିଧିଵଦ୍ଵ୍ଯୂହ୍ଯ ମେଧାଵୀ ଯୁଦ୍ଧାଯ ଧୃତମାନସଃ
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର ଓ ସେନାପତି, ନୀତିଅନୁସାରେ ଚତୁର୍ଯ୍ୟ ଭାବରେ ସେନାକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ମନୋବଳ ନେଇଥିଲେ।
ଯଥୋଦ୍ଦିଷ୍ଟାନି ସୈନ୍ଯାନି ପାଣ୍ଡଵାନାମଯୋଜଯତ୍। ଜଯାଯ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାଣାଂ ଯତ୍ତସ୍ତସ୍ଥୌ ରଣାଜିରେ
ସେ ପାଣ୍ଡବ ସେନାକୁ ଯେପରି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ମିଳିଥିଲା, ସେହିପରି ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ ଓ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେଙ୍କ ବିଜୟ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରହିଲେ।
ପ୍ରତିଜ୍ଞାତେ ଫାଲ୍ଗୁନେନ ଵଧେ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ସଂଯୁଗେ। କିମକୁର୍ଵତ ମେ ମନ୍ଦାଃ ପୁତ୍ରା ଦୁର୍ଯୋଧନାଦଯଃ
ଫାଲ୍ଗୁନୀ ଯେତେବେଳେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ମାରିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ, ମୋ ମୂଢ଼ ପୁଅମାନେ, ଦୁର୍ୟୋଧନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, କଣ କରିଥିଲେ?
ହତମେଵ ହି ପଶ୍ଯାମି ଗାଙ୍ଗେଯଂ ପିତରଂ ରଣେ। ଵାସୁଦେଵସହାଯେନ ପାର୍ଥେନ ଦୃଢଧନ୍ଵନା
ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ପାର୍ଥ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁଧର ଓ ଭାସୁଦେବଙ୍କ ସହାୟତାରେ ଗାଙ୍ଗେୟ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରିଦେଇଛନ୍ତି।
ସ ଚାପରିମିତପ୍ରଜ୍ଞସ୍ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ପାର୍ଥଭାଷିତମ୍ । କିମୁକ୍ତଵାନ୍ମହେଷ୍ଵାସୋ ଭୀଷ୍ମଃ ପ୍ରହରତାଂ ଵରଃ
ଅସୀମ ବୁଦ୍ଧି ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀଷ୍ମ, ପାର୍ଥଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, କଣ କହିଥିଲେ?
ସୈନାପତ୍ଯଂ ଚ ସଂପ୍ରାପ୍ଯ କୌରଵାଣାଂ ଧୁରଂଧରଃ । କିମଚେଷ୍ଟତ ଗାଙ୍ଗେଯୋ ମହାବୁଦ୍ଧିପରାକ୍ରମଃ
କୌରବ ସେନାପତି ହୋଇ, ବିଶାଳ ବୁଦ୍ଧି ଓ ପ୍ରତାପରେ ପ୍ରବଳ ଗାଙ୍ଗେୟ ଭୀଷ୍ମ କଣ କରିଥିଲେ?
ତତସ୍ତତ୍ସଞ୍ଜଯସ୍ତସ୍ମୈ ସର୍ଵମେଵ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍। ଯଥୋକ୍ତଂ କୁରୁଵୃଦ୍ଧେନ ଭୀଷ୍ମେଣାମିତତେଜସା
ତାପରେ ସଞ୍ଜୟ ତାଙ୍କୁ ସବୁ କଥା ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଅମିତ ତେଜସ୍ୱୀ ମୁଖରୁ ଯେପରି କହାଯାଇଛି, ସେହିପରି ଖବର ଦେଲେ।
ସୈନାପତ୍ଯମନୁପ୍ରାପ୍ଯ ଭୀଷ୍ମଃ ଶାନ୍ତନଵୋ ନୃପ। ଦୁର୍ଯୋଧନମୁଵାଚେଦଂ ଵଚନଂ ହର୍ଷଯନ୍ନିଵ
ସେନାପତି ହୋଇ, ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ, ଯେପରି ତାଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବାକୁ ଚାହିଁଲେ।
ନମସ୍କୃତ୍ଯ କୁମାରାଯ ସେନାନ୍ଯେ ଶକ୍ତିପାଣଯେ । ଅହଂ ସେନାପତିସ୍ତେଽଦ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯାମି ନ ସଂଶଯଃ
ସେନାନୀ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ରାଜକୁମାରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ: 'ଆଜି ନିଶ୍ଚୟ ମୁଁ ତୁମର ସେନାପତି ହେବି।'
ସେନାକର୍ମଣ୍ଯିଜ୍ଞୋଽସ୍ମି ଵ୍ଯୂହେଷୁ ଵିଵିଧେଷୁ ଚ। କର୍ମ କାରଯିତୁଂ ଚୈଵ ଭୃତାନପ୍ଯଭୃତାଂସ୍ତଥା
ମୁଁ ସେନାପତିର କାମ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଯୁଦ୍ଧ ରୂପରେ ପ୍ରବୀଣ, ଦେୟ ଓ ଅଦେୟ ସେନାମାନେ ଉପଯୋଗ କରିବାରେ ମଧ୍ୟ ଜଣା।
ଯାତ୍ରାଯାନେ ଚ ଯୁଦ୍ଧେ ଚ ତଥା ପ୍ରଶମନେଷୁ ଚ । ଭୃଶଂ ଵେଦ ମହାରାଜ ଯଥା ଵେଦ ବୃହସ୍ପତିଃ
ଯାତ୍ରା, ଯୁଦ୍ଧ ଓ ଶାନ୍ତିସ୍ଥାପନାରେ, ମୁଁ ସବୁ କିଛି ଭଲଭାବେ ଜାଣିଛି, ମହାରାଜ, ବୃହସ୍ପତି ଯେପରି ଜାଣିଥାନ୍ତି।
ଵ୍ଯୂହାନାଂ ଚ ସମାରମ୍ଭାନ୍ଦୈଵଗାନ୍ଧର୍ଵମାନୁଷାନ୍। ତୈରହଂ ମୋହଯିଷ୍ଯାମି ପାଣ୍ଡଵାନ୍ଵ୍ଯେତୁ ତେ ଜ୍ଵରଃ
ଦେବ, ଗାନ୍ଧର୍ବ ଓ ମାନବ ବିଭିନ୍ନ ଯୁଦ୍ଧ ରୂପର ଉପାୟ ମୁଁ ପାଣ୍ଡବମାନେକୁ ଭ୍ରମିତ କରିବାକୁ ବ୍ୟବହାର କରିବି; ତୁମର ଚିନ୍ତା ଦୂର ହେଉ।
ସୋଽହଂ ଯୋତ୍ସ୍ଯାମି ତତ୍ତ୍ଵେନ ପାଲଯଂସ୍ତଵ ଵାହିନୀମ୍ । ଯଥାଵଚ୍ଛାସ୍ତ୍ରତୋ ରାଜନ୍ଵ୍ଯେତୁ ତେ ମାନସୋ ଜ୍ଵରଃ
ଏହିପରି, ମୁଁ ନିଷ୍ଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି, ତୁମର ସେନାକୁ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ରକ୍ଷା କରିବି, ରାଜନ୍; ତୁମର ମନସିକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଶାନ୍ତ ହେଉ।
ଵିଦ୍ଯତେ ମେ ନ ଗାଙ୍ଗେଯ ଭଯଂ ଦେଵାସୁରେଷ୍ଵପି । ସମସ୍ତେଷୁ ମହାବାହୋ ସତ୍ଯମେତଦ୍ବ୍ରଵୀମି ତେ
ମହାବାହୁ, ମୁଁ ଗାଙ୍ଗେୟ, ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମୋତେ କେହି ଭୟ ନାହିଁ; ଏହି ଏକ ସତ୍ୟ କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି।