ସ କେଶଵମଭିପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଗୁଡାକେଶୋ ମହାଯଶାଃ । ଅଭ୍ଯଭାଷତ କୈତଵ୍ଯଂ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଵିପୁଲଂ ଭୁଜମ୍
ତାପରେ ଗୁଡାକେଶ, ଯିଏ ବଡ଼ ପ୍ରଶଂସିତ, କେଶବଙ୍କୁ ଦେଖି, ଠକେଇକୁ ତାଙ୍କ ଚଉଡ଼ ହାତ ଧରି କଥା କହିଲେ।
ସ୍ଵଵୀର୍ଯଂ ଯଃ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ସମାହ୍ଵଯତି ଵୈ ପରାନ୍ । ଅଭୀତୋ ଯୁଧ୍ଯତେ ଶତ୍ରୂନ୍ସ ଵୈ ପୁରୁଷ ଉଚ୍ଯତେ
ଯିଏ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଭରସା କରି, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ସହିତ ଭୟ ଛାଡ଼ି ଯୁଦ୍ଧ କରେ, ସେଠିକି ନିଜକୁ ପୁରୁଷ କୁହାଯାଏ।
ପରଵୀର୍ଯଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଯଃ ସମାହ୍ଵଯତେ ପରାନ୍ । କ୍ଷତ୍ରବନ୍ଧୁରଶକ୍ତତ୍ଵାଲ୍ଲୋକେ ସ ପୁରୁଷାଧମଃ
ଯିଏ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଭରସା କରି ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ, ନିଜେ ଅଶକ୍ତ ଓ କେବଳ କ୍ଷତ୍ରିୟ ପରିବାରର, ସେ ଲୋକରେ ସବୁଠୁ ନିମ୍ନ ପୁରୁଷ।
ସ ତ୍ଵଂ ପରେଷାଂ ଵୀର୍ଯେଣ ମନ୍ଯସେ ଵୀର୍ଯମାତ୍ମନଃ । ସ୍ଵଯଂ କାପୁରୁଷୋ ମୂଢ ପରାଂଶ୍ଚ କ୍ଷେପ୍ତୁମିଚ୍ଛସି
ତୁମେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ନିଜ ଶକ୍ତି ଭାବିଛ, ନିଜେ ଦୁର୍ବଳ ଓ ମୂଢ଼ ହୋଇ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ବିପଦରେ ପକାଇବାକୁ ଚାହୁଁଛ।
ଯସ୍ତ୍ଵଂ ଵୃଦ୍ଧଂ ସର୍ଵରାଜ୍ଞାଂ ହିତବୁଦ୍ଧିଂ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯମ୍ । ମରଣାଯ ମହାପ୍ରଜ୍ଞଂ ଦୀକ୍ଷଯିତ୍ଵା ଵିକତ୍ଥସେ
ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୟସ୍କ, ସବୁଙ୍କ ଭଲ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା, ନିଜେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା ବୃଦ୍ଧଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ ପଠାଇ, ତୁମେ ଗର୍ବ କରୁଛ।
ଭାଵସ୍ତେ ଵିଦିତୋଽସ୍ମାଭିର୍ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧେ କୁଲପାଂସନ । ନ ହନିଷ୍ଯନ୍ତି ଗାଙ୍ଗେଯଂ ପାଣ୍ଡଵା ଘୃଣଯେତି ହି
ତୁମର ଭାବନା ଆମେ ଜାଣିଛୁ, ମୂଢ଼, କୁଳକୁ ଅପମାନ କରୁଥିବା; ତୁମେ ଭାବୁଛ ଯେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଦୟାବଶତଃ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ମାରିବେନାହିଁ।
ଯସ୍ଯ ଵୀର୍ଯଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଵିକତ୍ଥସେ। ହନ୍ତାସ୍ମି ପ୍ରଥମଂ ଭୀଷ୍ମଂ ମିଷତାଂ ସର୍ଵଧନ୍ଵିନାମ୍
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର, ଯାହାର ଶକ୍ତିରେ ତୁମେ ଗର୍ବ କରୁଛ, ସେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଧନୁର୍ଧରଙ୍କ ଆଗରେ ପ୍ରଥମେ ମୁଁ ମାରିଦେବି।
କୈତଵ୍ଯ ଗତ୍ଵା ଭରତାନ୍ସମେତ୍ଯ ସୁଯୋଧନଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରଂ ଵଦସ୍ଵ। ତଥେତ୍ଯୁଵାଚାର୍ଜୁନଃ ସଵ୍ଯସାଚୀ ନିଶାଵ୍ଯପାଯେ ଭଵିତା ଵିମର୍ଦଃ
ଠକେଇ, ଭାରତମାନେ ଏବଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ସୁୟୋଧନଙ୍କୁ ଯାଇ କହ, 'ଠିକ୍ ଅଛି' ବୋଲି ସବ୍ୟସାଚୀ ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ; ରାତି ଶେଷରେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେବ।
ସୁଯୋଧନଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରଂ ଵଦସ୍ଵ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ସୁୟୋଧନଙ୍କୁ ଯାଇ କହ।
ହନ୍ଯାମହଂ ଦ୍ରୋଣମୃତେଽପି ଲୋକଂ ନ ତେ ଭଯଂ ଵିଦ୍ଯତେ ପାଣ୍ଡଵେଭ୍ଯଃ । ତତୋ ହି ତେ ଲବ୍ଧମତଂ ଚ ରାଜ୍ଯ- ମାପଦ୍ଗତାଃ ପାଣ୍ଡଵାଶ୍ଚେତି ଭାଵଃ
ମୁଁ ଡ୍ରୋଣ କିମ୍ବା ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ମାରିଦେଲେ ମଧ୍ୟ, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ନେଇ ତୁମର କିଛି ଭୟ ନାହିଁ; ଏହିପରି ଭାବି ତୁମେ ରାଜ୍ୟ ପାଇଛ, ଯେଉଁଠାରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ବିପଦରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି।
ସ ଦର୍ପପୂର୍ଣୋ ନ ସମୀକ୍ଷସେ ତ୍ଵ- ମନର୍ଥମାତ୍ମନ୍ଯପି ଵର୍ତମାନମ୍। ତସ୍ମାଦହଂ ତେ ପ୍ରଥମଂ ସମୂହେ ହନ୍ତା ସମକ୍ଷ କୁରୁଵୃଦ୍ଧମେଵ
ତୁମେ ଗର୍ବରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ନିଜ ପରେ ଆସିଥିବା ଅପକାରକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖୁନାହା; ତେଣୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ମୁଁ ପ୍ରଥମେ ତୁମ ଆଗରେ କୁରୁବୃଦ୍ଧଙ୍କୁ ମାରିଦେବି।
ସୂର୍ଯୋଦଯେ ଯୁକ୍ତସେନଃ ପ୍ରତୀକ୍ଷ୍ଯ ଧ୍ଵଜୀ ରଥୀ ରକ୍ଷତ ସତ୍ଯସନ୍ଧମ୍। ଅହଂ ହି ଵଃ ପଶ୍ଯତାଂ ଦ୍ଵିପମେନଂ ଭୀଷ୍ମଂ ରଥାତ୍ପାତଯିଷ୍ଯାମି ବାଣୈଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲେ, ସେନା ସଜାଇ, ପତାକା ଉଠାଇ, ରଥ ସଜାଇ, ତୁମେ ତୁମ ସତ୍ୟବାନ ଯୋଦ୍ଧାକୁ ରକ୍ଷା କର; କାରଣ, ମୁଁ ତୁମେ ସମ୍ମୁଖରେ ଏହି ମହାପୁରୁଷ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ରଥରୁ ବାଣରେ ଢାଳିଦେବି।
ଶ୍ଵୋଭୂତେ କତ୍ଥନାଵାକ୍ଯଂ ଵିଜ୍ଞାସ୍ଯତି ସୁଯୋଧନଃ। ଆଚିତଂ ଶରଜାଲେନ ମଯା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପିତାମହମ୍
ଆସନ୍ତାକାଲି, ସୁୟୋଧନ ନିଜ ଗର୍ବିତ କଥାର ଅର୍ଥ ବୁଝିବ, ଯେତେବେଳେ ସେ ମୋର ଶରବର୍ଷାରେ ତାଙ୍କ ପିତାମହଙ୍କୁ ଢାକାଯାଇଥିବା ଦେଖିବ।
ଯଦୁକ୍ତଶ୍ଚ ସଭାମଧ୍ଯେ ପୁରୁଷୋ ହ୍ରସ୍ଵଦର୍ଶନଃ। କ୍ରୁଦ୍ଧେନ ଭୀମସେନେନ ଭ୍ରାତା ଦୁଃଶାସନସ୍ତଵ
ଯେଉଁ କଥା ସଭା ମଧ୍ୟରେ ସେ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ଲୋକ, ତୁମ ଭାଇ ଦୁଃଶାସନ, ଭୀମସେନଙ୍କ ରାଗରେ କହିଥିଲେ, ସେ କଥା କ'ଣ?
ଅଧର୍ମଜ୍ଞୋ ନିତ୍ଯଵୈରୀ ପାପବୁଦ୍ଧିର୍ନୃଶଂସକୃତ୍। ସତ୍ଯାଂ ପ୍ରତିଜ୍ଞାମଚିରାଦ୍ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସେ ତାଂ ସୁଯୋଧନ
ହେ ସୁୟୋଧନ, ତୁମେ ଧର୍ମକୁ ନ ଜାଣ, ସଦା ଶତ୍ରୁତା ରଖ, ଦୁଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧି ଓ କ୍ରୁର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛ। ଶୀଘ୍ର ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞାର ସତ୍ୟ ଫଳ ଦେଖିବ।
ଅଭିମାନସ୍ଯ ଦର୍ପସ୍ଯ କ୍ରୋଧପାରୁଷ୍ଯଯୋସ୍ତଥା। ନୈଷ୍ଠୁର୍ଯସ୍ଯାଵଲେପସ୍ଯ ଆତ୍ମସଂଭାଵନସ୍ଯ ଚ
ଅହଂକାର, ଗର୍ବ, କ୍ରୋଧରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ରୁକ୍ଷତା, ଜିଦ୍ଦ, ଅଭିମାନ ଓ ଆତ୍ମମାନ୍ୟତା—
ନୃଶଂସତାଯାସ୍ତୈକ୍ଷ୍ଣ୍ଯସ୍ଯ ଧର୍ମଵିଦ୍ଵେଷଣସ୍ଯ ଚ। ଅଧର୍ମସ୍ଯାତିଵାଦସ୍ଯ ଵୃଦ୍ଧାତିକ୍ରମଣସ୍ଯ ଚ
କ୍ରୁରତା, ତୀବ୍ରତା, ଧର୍ମପ୍ରତି ଘୃଣା, ଅଧର୍ମ, ଅତିକଥନ ଓ ବଡ଼ମାନ୍ୟଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବା—
ଦର୍ଶନସ୍ଯ ଚ ଚକ୍ରସ୍ଯ କୃତ୍ସ୍ନସ୍ଯାପନଯସ୍ଯ ଚ। ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସି ତ୍ଵଂ ଫଲଂ ତୀଵ୍ରମଚିରେଣ ସୁଯୋଧନ
ଭ୍ରଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟି ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସହଯୋଗୀମାନେ ହଟିଯିବାର ଫଳ— ଏହାର କଠିନ ଫଳ ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଦେଖିବ, ସୁୟୋଧନ।
ଵାସୁଦେଵଦ୍ଵିତୀଯେ ହି ମଯି କ୍ରୁଦ୍ଧେ ନରାଧମ। ଆଶା ତେ ଜୀଵିତେ ମୂଢ ରାଜ୍ଯେ ଵା କେନ ହେତୁନା
ବାସୁଦେବ ମୋ ସହଯୋଗୀ ଓ ମୁଁ କ୍ରୋଧିତ ହେବା ସମୟରେ, ହେ ମୂଢ଼, ତୁମେ କେଉଁ ଆଶା କରୁଛ, ଜୀବନ କିମ୍ବା ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ?
ଶାନ୍ତେ ଭୀଷ୍ମେ ତଥା ଦ୍ରୋଣେ ସୂତପୁତ୍ରେ ଚ ପାତିତେ। ନିରାଶୋ ଜୀଵିତେ ରାଜ୍ଯେ ପୁତ୍ରେଷୁ ଚ ଭଵିଷ୍ଯସି
ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ ଓ ସୂତପୁତ୍ର ପଡ଼ିଯିବା ପରେ, ତୁମେ ଜୀବନ, ରାଜ୍ୟ ଓ ପୁଅମାନେ ପାଇଁ ନିରାଶ ହେଇଯିବ।
ଭ୍ରାତୄଣାଂ ନିଧନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପୁତ୍ରାଣାଂ ଚ ସୁଯୋଧନ । ଭୀମସେନେନ ନିହତୋ ଦୁଷ୍କୃତାନି ସ୍ମରିଷ୍ଯସି
ଭୀମସେନଙ୍କ ହାତରେ ତୁମ ଭାଇ ଓ ପୁଅମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବା ବିଷୟ ଶୁଣିବାବେଳେ, ସୁୟୋଧନ, ତୁମେ ତୁମ ଦୁଷ୍କର୍ମ ମନେ ପକାଇବ।
ନ ଦ୍ଵିତୀଯାଂ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ହି ପ୍ରତିଜାନାମି କୈତଵ । ସତ୍ଯଂ ବ୍ରଵୀମ୍ଯହଂ ହ୍ଯେତତ୍ସର୍ଵଂ ସତ୍ଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ମୁଁ ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରେନି, କିମ୍ବା ମିଥ୍ୟା କଥା କହେନି; ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି— ଏହି ସବୁ ନିଶ୍ଚୟ ସତ୍ୟ ହେବ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋଽପି କୈତଵ୍ଯମୁଲୂକମିଦମବ୍ରଵୀତ୍। ଉଲୂକ ମଦ୍ଵଚୋ ବ୍ରୂହି ଗତ୍ଵା ତାତ ସୁଯୋଧନମ୍
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ମଧ୍ୟ ଉଲୂକଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଉଲୂକ, ମୋର କଥା ସୁୟୋଧନଙ୍କୁ ଯାଇ କହ।'
ସ୍ଵେନ ଵୃତ୍ତେନ ମେ ଵୃତ୍ତଂ ନାଧିଗନ୍ତୁଂ ତ୍ଵମର୍ହସି । ଉଭଯୋରନ୍ତରଂ ଵେଦ ସୂନୃତାନୃତଯୋରପି
ତୁମ ବ୍ୟବହାର ଦେଖି ମୋ ବ୍ୟବହାରକୁ ମାପିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ସତ୍ୟ ଓ ମିଥ୍ୟା ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ତଫାତ୍ ବୁଝ।
ନ ଚାହଂ କାମଯେ ପାପମପି କୀଟପିପୀଲକଯୋଃ। କିଂ ପୁନର୍ଜ୍ଞାତିଷୁ ଵଧଂ କାମଯେଯଂ କଥଂ ଚ ନ
ମୁଁ କିଟ୍ ଓ ପିପିଲିକା ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ କ୍ଷତି ଚାହେଁ ନାହିଁ; ତେବେ ଆପଣୀୟମାନେ ପ୍ରତି ମୁଁ କିପରି ହିଂସା ଚାହିବି, କିମ୍ବା କାହିଁକି ଚାହିବି?
ଏତଦର୍ଥଂ ମଯା ତାତ ପଞ୍ଚ ଗ୍ରାମା ଵୃତାଃ ପୁରା। କଥଂ ତଵ ସୁଦୁର୍ବୁଦ୍ଧେ ନ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯେ ଵ୍ଯସନଂ ମହତ୍
ଏହି କାରଣରେ, ପ୍ରିୟ, ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ କେବଳ ପାଞ୍ଚଟି ଗାଁ ଚାହିଥିଲି; ତୁମ ଦୁଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧି ଥିବା ସତ୍ୱେ, ମୁଁ କିପରି ତୁମ ମହା ବିପଦ ଦେଖିପାରିବି ନାହିଁ?
ସ ତ୍ଵଂ କାମପରୀତାତ୍ମା ମୂଢଭାଵାଚ୍ଚ କତ୍ଥସେ। ତଥୈଵ ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ନ ଗୃହ୍ଣାସି ହିତଂ ଵଚଃ
କିନ୍ତୁ ତୁମେ କାମନା ଓ ମୂଢତାରେ ପଡ଼ି, ଅହଂକାର କରୁଛ; ଏବଂ ବାସୁଦେବଙ୍କର ଭଲ କଥା ମଧ୍ୟ ଶୁଣୁନାହଁ।
କିଂଚେଦାନୀଂ ବହୂକ୍ତେନ ଯୁଧ୍ଯସ୍ଵ ସହ ବାନ୍ଧଵୈଃ। ମମ ଵିପ୍ରିଯକର୍ତାରଂ କୈତଵ୍ଯ ସହ ବାନ୍ଧଵୈଃ
ଏବେ ଅଧିକ କଥା କହିବାର କଣ ଦରକାର? ତୁମ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ ମୋ ଓ ମୋ ଶତ୍ରୁମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କର, ହେ ଚତୁର।
ମମ ଵିପ୍ରିଯକର୍ତାରଂ କୈତଵ୍ଯ ବ୍ରୂହି କୌରଵମ୍ ।। ଶ୍ରୁତଂ ଵାକ୍ଯଂ ଗୃହୀତୋଽର୍ଥୋ ମତଂ ଯତ୍ତେ ତଥାସ୍ତୁ ତତ୍
ମୋତେ କଷ୍ଟ ଦେଇଥିବା କୌରବଙ୍କୁ କହ, ହେ ଚତୁର: 'ବାକ୍ୟ ଶୁଣାଗଲା, ଅର୍ଥ ବୁଝାଗଲା, ତୁମ ମତ ମଧ୍ୟ ଜଣାଗଲା— ତେଣୁ ଯାହା ହେଉ।'
ଭୀମସେନସ୍ତତୋ ଵାକ୍ଯଂ ଭୂଯ ଆହ ନୃପାତ୍ମଜମ୍ ।। ଉଲୂକ ମଦ୍ଵଚୋ ବ୍ରୂହି ଦୁର୍ମତିଂ ପାପପୂରୁଷମ୍
ତାପରେ ଭୀମସେନ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ପୁଣି କହିଲେ: 'ଉଲୂକ, ମୋର କଥା ସେଇ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ପାପୀକୁ କହ।'