ପରଵୀର୍ଯଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଯଃ ସମାହ୍ଵଯତେ ପରାନ୍। ଅଶକ୍ତଃ ସ୍ଵଯମାଦାତୁମେତଦେଵ ନପୁଂସକମ୍
ଯିଏ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଶକ୍ତି ଉପରେ ଭରସା କରି ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ, ନିଜେ ଜିତିପାରି ନଥିବା, ସେଠି ନିଜେ ଅପୁରୁଷ।
ସ ତ୍ଵଂ ପରେଷାଂ ଵୀର୍ଯେଣ ଆତ୍ମାନଂ ବହୁମନ୍ଯସେ । କଥମେଵମଶକ୍ତସ୍ତ୍ଵମସ୍ମାନ୍ସମଭିଗର୍ଜସି
ତୁମେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ବଡ଼ ଭାବୁଛ; ଏପରି ଅଶକ୍ତ ହୋଇ ଆମକୁ କିପରି ଭୟ ଦେଉଛ?
ମଦ୍ଵଚଶ୍ଚାପି ଭୂଯସ୍ତେ ଵକ୍ତଵ୍ଯଃ ସ ସୁଯୋଧନଃ। ଶ୍ଵ ଇଦାନୀଂ ପ୍ରପଦ୍ଯେଥାଃ ପୁରୁଷୋ ଭଵ ଦୁର୍ମତେ
ମୋ ପକ୍ଷରୁ ଆଉ ଏହି କଥା ସୁୟୋଧନଙ୍କୁ କହିଦିଅ: 'କାଲି ଆସି ଆତ୍ମସମର୍ପଣ କର—ପୁରୁଷ ହେଉ, ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତି।'
ମନ୍ଯସେ ଯଚ୍ଚ ମୂଢ ତ୍ଵଂ ନ ଯୋତ୍ସ୍ଯତି ଜନାର୍ଦନଃ। ସାରଥ୍ଯେନ ଵୃତଃ ପାର୍ଥୈରିତି ତ୍ଵଂ ନ ବିଭେଷି ଚ
ତୁମେ ମୂଢ଼ ଭାବିଛ, ଯେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେନାହିଁ, କାରଣ ପାଣ୍ଡବମାନେ ତାଙ୍କୁ ସାରଥି କରିଛନ୍ତି, ଏହିପାଇଁ ତୁମେ ଭୟ କରୁନାହିଁ।
ଜଘନ୍ଯକାଲମପ୍ଯେତନ୍ନ ଭଵେତ୍ସର୍ଵପାର୍ଥିଵାନ୍। ନିର୍ଦହେଯମହଂ କ୍ରୋଧାତ୍ତୃଣାନୀଵ ହୁତାଶନଃ
ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ଅତି ଦୁଃଖର ସମୟରେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ କ୍ରୋଧରେ ସେମାନେକୁ ଶୁଖିଲା ଘାସ ପରି ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ି ଜଳାଇଦେଇପାରିବି।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରନିଯୋଗାତ୍ତୁ ଫାଲ୍ଗୁନସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । କରିଷ୍ଯେ ଯୁଧ୍ଯମାନସ୍ଯ ସାରଥ୍ଯଂ ଵିଜିତାତ୍ମନଃ
ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ମୁଁ ନିଜକୁ ଜୟ କରିଥିବା ଫାଲ୍ଗୁନ ଯୁଦ୍ଧରେ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ସାରଥି ହୋଇ ଦେଖାଏବି।
ଯଦ୍ଯୁତ୍ପତସି ଲୋକାଂସ୍ତ୍ରୀନ୍ଯଦ୍ଯାଵିଶସି ଭୂତଲମ୍ । ତତ୍ରତତ୍ରାର୍ଜୁନରଥଂ ପ୍ରଭାତେ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସେ ପୁନଃ
ତୁମେ ଯଦି ତିନି ଲୋକକୁ ଚାଲିଯିବା କିମ୍ବା ଭୂମିକୁ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା, ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ସକାଳେ ଆଉଥରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ରଥକୁ ଦେଖିବୁ।
ଯଚ୍ଚାପି ଭୀମସେନସ୍ଯ ମନ୍ଯସେ ମୋଘଭାଷିତମ୍ । ଦୁଃଶାସନସ୍ଯ ରୁଧିରଂ ପୀତମଦ୍ଯାଵଧାରଯ
ଯଦି ତୁମେ ଭୀମସେନଙ୍କ କଥାକୁ ଅର୍ଥହୀନ ଭାବୁଛ, ତେବେ ଏହି ଦିନ ଦୁଃଶାସନଙ୍କ ରକ୍ତ ପିଆଯାଇଛି ବୋଲି ଭଲଭାବେ ମନେ ରଖ।
ନ ତ୍ଵାଂ ସମୀକ୍ଷତେ ପାର୍ଥୋ ନାପି ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ନ ଭୀମସେନୋ ନ ଯମୌ ପ୍ରତିକୂଲପ୍ରଭାଷିଣମ୍
ପାର୍ଥ ତୁମକୁ ଦେଖୁନାହାନ୍ତି, ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ଭୀମସେନ ଓ ଯମଜ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; କାରଣ, ତୁମେ ବିରୋଧରେ କଥା କହୁଛ।
ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ଯ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ନିଶମ୍ଯ ଭରତର୍ଷଭ । ନେତ୍ରାଭ୍ଯାମତିତାମ୍ରାଭ୍ଯାଂ କୈତଵ୍ଯଂ ସମୁଦୈକ୍ଷତ
ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ସେଇ କଥା ଶୁଣି, ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ରାଗରେ ଲାଲ ଦୁଇ ଚକ୍ଷୁରେ ଠକେଇ ଦେଖିଲେ।
ସ କେଶଵମଭିପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଗୁଡାକେଶୋ ମହାଯଶାଃ । ଅଭ୍ଯଭାଷତ କୈତଵ୍ଯଂ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଵିପୁଲଂ ଭୁଜମ୍
ତାପରେ ଗୁଡାକେଶ, ଯିଏ ବଡ଼ ପ୍ରଶଂସିତ, କେଶବଙ୍କୁ ଦେଖି, ଠକେଇକୁ ତାଙ୍କ ଚଉଡ଼ ହାତ ଧରି କଥା କହିଲେ।
ସ୍ଵଵୀର୍ଯଂ ଯଃ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ସମାହ୍ଵଯତି ଵୈ ପରାନ୍ । ଅଭୀତୋ ଯୁଧ୍ଯତେ ଶତ୍ରୂନ୍ସ ଵୈ ପୁରୁଷ ଉଚ୍ଯତେ
ଯିଏ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଭରସା କରି, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ସହିତ ଭୟ ଛାଡ଼ି ଯୁଦ୍ଧ କରେ, ସେଠିକି ନିଜକୁ ପୁରୁଷ କୁହାଯାଏ।
ପରଵୀର୍ଯଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଯଃ ସମାହ୍ଵଯତେ ପରାନ୍ । କ୍ଷତ୍ରବନ୍ଧୁରଶକ୍ତତ୍ଵାଲ୍ଲୋକେ ସ ପୁରୁଷାଧମଃ
ଯିଏ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଭରସା କରି ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ, ନିଜେ ଅଶକ୍ତ ଓ କେବଳ କ୍ଷତ୍ରିୟ ପରିବାରର, ସେ ଲୋକରେ ସବୁଠୁ ନିମ୍ନ ପୁରୁଷ।
ସ ତ୍ଵଂ ପରେଷାଂ ଵୀର୍ଯେଣ ମନ୍ଯସେ ଵୀର୍ଯମାତ୍ମନଃ । ସ୍ଵଯଂ କାପୁରୁଷୋ ମୂଢ ପରାଂଶ୍ଚ କ୍ଷେପ୍ତୁମିଚ୍ଛସି
ତୁମେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ନିଜ ଶକ୍ତି ଭାବିଛ, ନିଜେ ଦୁର୍ବଳ ଓ ମୂଢ଼ ହୋଇ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ବିପଦରେ ପକାଇବାକୁ ଚାହୁଁଛ।
ଯସ୍ତ୍ଵଂ ଵୃଦ୍ଧଂ ସର୍ଵରାଜ୍ଞାଂ ହିତବୁଦ୍ଧିଂ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯମ୍ । ମରଣାଯ ମହାପ୍ରଜ୍ଞଂ ଦୀକ୍ଷଯିତ୍ଵା ଵିକତ୍ଥସେ
ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୟସ୍କ, ସବୁଙ୍କ ଭଲ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା, ନିଜେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା ବୃଦ୍ଧଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ ପଠାଇ, ତୁମେ ଗର୍ବ କରୁଛ।
ଭାଵସ୍ତେ ଵିଦିତୋଽସ୍ମାଭିର୍ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧେ କୁଲପାଂସନ । ନ ହନିଷ୍ଯନ୍ତି ଗାଙ୍ଗେଯଂ ପାଣ୍ଡଵା ଘୃଣଯେତି ହି
ତୁମର ଭାବନା ଆମେ ଜାଣିଛୁ, ମୂଢ଼, କୁଳକୁ ଅପମାନ କରୁଥିବା; ତୁମେ ଭାବୁଛ ଯେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଦୟାବଶତଃ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ମାରିବେନାହିଁ।
ଯସ୍ଯ ଵୀର୍ଯଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଵିକତ୍ଥସେ। ହନ୍ତାସ୍ମି ପ୍ରଥମଂ ଭୀଷ୍ମଂ ମିଷତାଂ ସର୍ଵଧନ୍ଵିନାମ୍
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର, ଯାହାର ଶକ୍ତିରେ ତୁମେ ଗର୍ବ କରୁଛ, ସେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଧନୁର୍ଧରଙ୍କ ଆଗରେ ପ୍ରଥମେ ମୁଁ ମାରିଦେବି।
କୈତଵ୍ଯ ଗତ୍ଵା ଭରତାନ୍ସମେତ୍ଯ ସୁଯୋଧନଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରଂ ଵଦସ୍ଵ। ତଥେତ୍ଯୁଵାଚାର୍ଜୁନଃ ସଵ୍ଯସାଚୀ ନିଶାଵ୍ଯପାଯେ ଭଵିତା ଵିମର୍ଦଃ
ଠକେଇ, ଭାରତମାନେ ଏବଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ସୁୟୋଧନଙ୍କୁ ଯାଇ କହ, 'ଠିକ୍ ଅଛି' ବୋଲି ସବ୍ୟସାଚୀ ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ; ରାତି ଶେଷରେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେବ।
ସୁଯୋଧନଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରଂ ଵଦସ୍ଵ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ସୁୟୋଧନଙ୍କୁ ଯାଇ କହ।
ହନ୍ଯାମହଂ ଦ୍ରୋଣମୃତେଽପି ଲୋକଂ ନ ତେ ଭଯଂ ଵିଦ୍ଯତେ ପାଣ୍ଡଵେଭ୍ଯଃ । ତତୋ ହି ତେ ଲବ୍ଧମତଂ ଚ ରାଜ୍ଯ- ମାପଦ୍ଗତାଃ ପାଣ୍ଡଵାଶ୍ଚେତି ଭାଵଃ
ମୁଁ ଡ୍ରୋଣ କିମ୍ବା ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ମାରିଦେଲେ ମଧ୍ୟ, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ନେଇ ତୁମର କିଛି ଭୟ ନାହିଁ; ଏହିପରି ଭାବି ତୁମେ ରାଜ୍ୟ ପାଇଛ, ଯେଉଁଠାରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ବିପଦରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି।
ସ ଦର୍ପପୂର୍ଣୋ ନ ସମୀକ୍ଷସେ ତ୍ଵ- ମନର୍ଥମାତ୍ମନ୍ଯପି ଵର୍ତମାନମ୍। ତସ୍ମାଦହଂ ତେ ପ୍ରଥମଂ ସମୂହେ ହନ୍ତା ସମକ୍ଷ କୁରୁଵୃଦ୍ଧମେଵ
ତୁମେ ଗର୍ବରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ନିଜ ପରେ ଆସିଥିବା ଅପକାରକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖୁନାହା; ତେଣୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ମୁଁ ପ୍ରଥମେ ତୁମ ଆଗରେ କୁରୁବୃଦ୍ଧଙ୍କୁ ମାରିଦେବି।
ସୂର୍ଯୋଦଯେ ଯୁକ୍ତସେନଃ ପ୍ରତୀକ୍ଷ୍ଯ ଧ୍ଵଜୀ ରଥୀ ରକ୍ଷତ ସତ୍ଯସନ୍ଧମ୍। ଅହଂ ହି ଵଃ ପଶ୍ଯତାଂ ଦ୍ଵିପମେନଂ ଭୀଷ୍ମଂ ରଥାତ୍ପାତଯିଷ୍ଯାମି ବାଣୈଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲେ, ସେନା ସଜାଇ, ପତାକା ଉଠାଇ, ରଥ ସଜାଇ, ତୁମେ ତୁମ ସତ୍ୟବାନ ଯୋଦ୍ଧାକୁ ରକ୍ଷା କର; କାରଣ, ମୁଁ ତୁମେ ସମ୍ମୁଖରେ ଏହି ମହାପୁରୁଷ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ରଥରୁ ବାଣରେ ଢାଳିଦେବି।
ଶ୍ଵୋଭୂତେ କତ୍ଥନାଵାକ୍ଯଂ ଵିଜ୍ଞାସ୍ଯତି ସୁଯୋଧନଃ। ଆଚିତଂ ଶରଜାଲେନ ମଯା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପିତାମହମ୍
ଆସନ୍ତାକାଲି, ସୁୟୋଧନ ନିଜ ଗର୍ବିତ କଥାର ଅର୍ଥ ବୁଝିବ, ଯେତେବେଳେ ସେ ମୋର ଶରବର୍ଷାରେ ତାଙ୍କ ପିତାମହଙ୍କୁ ଢାକାଯାଇଥିବା ଦେଖିବ।
ଯଦୁକ୍ତଶ୍ଚ ସଭାମଧ୍ଯେ ପୁରୁଷୋ ହ୍ରସ୍ଵଦର୍ଶନଃ। କ୍ରୁଦ୍ଧେନ ଭୀମସେନେନ ଭ୍ରାତା ଦୁଃଶାସନସ୍ତଵ
ଯେଉଁ କଥା ସଭା ମଧ୍ୟରେ ସେ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ଲୋକ, ତୁମ ଭାଇ ଦୁଃଶାସନ, ଭୀମସେନଙ୍କ ରାଗରେ କହିଥିଲେ, ସେ କଥା କ'ଣ?
ଅଧର୍ମଜ୍ଞୋ ନିତ୍ଯଵୈରୀ ପାପବୁଦ୍ଧିର୍ନୃଶଂସକୃତ୍। ସତ୍ଯାଂ ପ୍ରତିଜ୍ଞାମଚିରାଦ୍ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସେ ତାଂ ସୁଯୋଧନ
ହେ ସୁୟୋଧନ, ତୁମେ ଧର୍ମକୁ ନ ଜାଣ, ସଦା ଶତ୍ରୁତା ରଖ, ଦୁଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧି ଓ କ୍ରୁର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛ। ଶୀଘ୍ର ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞାର ସତ୍ୟ ଫଳ ଦେଖିବ।
ଅଭିମାନସ୍ଯ ଦର୍ପସ୍ଯ କ୍ରୋଧପାରୁଷ୍ଯଯୋସ୍ତଥା। ନୈଷ୍ଠୁର୍ଯସ୍ଯାଵଲେପସ୍ଯ ଆତ୍ମସଂଭାଵନସ୍ଯ ଚ
ଅହଂକାର, ଗର୍ବ, କ୍ରୋଧରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ରୁକ୍ଷତା, ଜିଦ୍ଦ, ଅଭିମାନ ଓ ଆତ୍ମମାନ୍ୟତା—
ନୃଶଂସତାଯାସ୍ତୈକ୍ଷ୍ଣ୍ଯସ୍ଯ ଧର୍ମଵିଦ୍ଵେଷଣସ୍ଯ ଚ। ଅଧର୍ମସ୍ଯାତିଵାଦସ୍ଯ ଵୃଦ୍ଧାତିକ୍ରମଣସ୍ଯ ଚ
କ୍ରୁରତା, ତୀବ୍ରତା, ଧର୍ମପ୍ରତି ଘୃଣା, ଅଧର୍ମ, ଅତିକଥନ ଓ ବଡ଼ମାନ୍ୟଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବା—
ଦର୍ଶନସ୍ଯ ଚ ଚକ୍ରସ୍ଯ କୃତ୍ସ୍ନସ୍ଯାପନଯସ୍ଯ ଚ। ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସି ତ୍ଵଂ ଫଲଂ ତୀଵ୍ରମଚିରେଣ ସୁଯୋଧନ
ଭ୍ରଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟି ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସହଯୋଗୀମାନେ ହଟିଯିବାର ଫଳ— ଏହାର କଠିନ ଫଳ ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଦେଖିବ, ସୁୟୋଧନ।
ଵାସୁଦେଵଦ୍ଵିତୀଯେ ହି ମଯି କ୍ରୁଦ୍ଧେ ନରାଧମ। ଆଶା ତେ ଜୀଵିତେ ମୂଢ ରାଜ୍ଯେ ଵା କେନ ହେତୁନା
ବାସୁଦେବ ମୋ ସହଯୋଗୀ ଓ ମୁଁ କ୍ରୋଧିତ ହେବା ସମୟରେ, ହେ ମୂଢ଼, ତୁମେ କେଉଁ ଆଶା କରୁଛ, ଜୀବନ କିମ୍ବା ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ?
ଶାନ୍ତେ ଭୀଷ୍ମେ ତଥା ଦ୍ରୋଣେ ସୂତପୁତ୍ରେ ଚ ପାତିତେ। ନିରାଶୋ ଜୀଵିତେ ରାଜ୍ଯେ ପୁତ୍ରେଷୁ ଚ ଭଵିଷ୍ଯସି
ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ ଓ ସୂତପୁତ୍ର ପଡ଼ିଯିବା ପରେ, ତୁମେ ଜୀବନ, ରାଜ୍ୟ ଓ ପୁଅମାନେ ପାଇଁ ନିରାଶ ହେଇଯିବ।