ତତସ୍ତେ ପାର୍ଥିଵାଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରଶଶଂସୁର୍ଧନଞ୍ଜଯମ୍ । ତେନ ଵାକ୍ଯୋପଚାରେଣ ଵିସ୍ମିତା ରାଜସତ୍ତମାଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ; ତାଙ୍କର କଥାବାର୍ତ୍ତା ଶୈଳୀ ଦେଖି ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।
ଅନୁନୀଯ ଚ ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଯଥାମାନ୍ଯଂ ଯଥାଵଯଃ। ଧର୍ମରାଜଂ ତଦା ଵାକ୍ଯଂ ତତ୍ପ୍ରାପ୍ଯଂ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ
ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଓ ବୟସ୍ ଅନୁଯାୟୀ ଆଦର ସହ କଥା କହି, ପରେ ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଆତ୍ମାନମଵମନ୍ଵାନୋ ନ ହି ସ୍ଯାତ୍ପାର୍ଥିଵୋତ୍ତମଃ । ତତ୍ରୋତ୍ତରଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତଵ ଶୁଶ୍ରୂଷଣେ ରତଃ
ଯିଏ ନିଜକୁ ଅପମାନ କରେ, ସେ କେବେ ଉତ୍ତମ ରାଜା ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ; ତେଣୁ ତୁମ ପାଇଁ ଯଥାଯଥ ଉତ୍ତର ମୁଁ ଦେବି, କାରଣ ମୁଁ ସେବାରେ ରତ।
ଉଲୂକଂ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ସାମପୂର୍ଵମଥୋର୍ଜିତମ୍ । ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ଯ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ନିଶମ୍ଯ ଭରତର୍ଷଭଃ
ଉଲୂକ, ଭାରତବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସାମ୍ଯ ଓ ଦୃଢତା ସହିତ ସେହି କଥା ପ୍ରକାଶ କଲେ।
ଅତିଲୋହିତନେତ୍ରାଭ୍ଯାମାଶୀଵିଷ ଇଵ ଶ୍ଵସନ୍ । ସ୍ମଯମାନ ଇଵ କ୍ରୋଧାତ୍ସୃକ୍କିଣୀ ପରିସଂଲିହନ୍
ତାଙ୍କର ଦୁଇଟି ଚକୁ ରକ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଯେପରି ଫୁସୁଡ଼ି ନାଗ ଶ୍ୱାସ ନେଉଛି, କ୍ରୋଧରେ ହସୁଥିଲେ, ଓ ତାଙ୍କ ଓଠ ଚାଟୁଥିଲେ।
ଜନାର୍ଦନମଭିପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଭ୍ରାତୄଂଶ୍ଚୈଵେଦମବ୍ରଵୀତ୍ । ଅଭ୍ଯଭାଷତ କୈତଵ୍ଯଂ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଵିପୁଲଂ ଭୁଜମ୍
ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ନିଜ ଭୁଜ ଦୃଢ଼ କରି, ଚତୁର କଥା କହିଲେ।
ଉଲୂକ ଗଚ୍ଛ କୈତଵ୍ଯ ବ୍ରୂହି ତାତ ସୁଯୋଧନମ୍ । କୃତଘ୍ନଂ ଵୈରପୁରୁଷଂ ଦୁର୍ମତିଂ କୁଲପାଂସନମ୍
ଉଲୂକ, ଚତୁର ତୁମେ, ଯାଅ ଓ ସୁୟୋଧନଙ୍କୁ କହ, 'ତୁମେ କୃତଘ୍ନ, ଶତ୍ରୁସ୍ୱରୂପ, ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତି, ଓ ବଂଶର ଅପମାନ।'
ପାଣ୍ଡଵେଷୁ ସଦା ପାପ ନିତ୍ଯଂ ଜିହ୍ମଂ ପ୍ରଵର୍ତତେ। ସ୍ଵଵୀର୍ଯାଦ୍ଯଃ ପରାକ୍ରମ୍ଯ ପାପ ଆହ୍ଵଯତେ ପରାନ୍। ଅଭୀତଃ ପୂରଯନ୍ଵାକ୍ଯମେଷ ଵୈଃ କ୍ଷତ୍ରିଯଃ ପୁମାନ୍
ସେ ସଦା ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଦୁଷ୍ଟତା କରେ, ସବୁବେଳେ ଟେଢ଼ା ଚଳିଚାଳି କରେ; ନିଜ ଶକ୍ତି ଉପରେ ଭରସା କରି, ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ, ଭୟ ନ ଥିଲେ କଥାରେ ଆକାଶ ଭରିଦିଏ—ଏହି ହେଉଛି ସେ ଖସ୍ତ୍ରିୟ।
ସ ପାପଃ କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ଭୂତ୍ଵା ଅସ୍ମାନାହୂଯ ସଂଯୁଗେ। ମାନ୍ଯାମାନ୍ଯାନ୍ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଯୁଦ୍ଧଂ ମା ଗାଃ କୁଲାଧମ
ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଖସ୍ତ୍ରିୟ ଆମକୁ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଡାକି, ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଓ ଅପମାନ ଦେଖାଉଛି—ତୁମେ, ବଂଶର ଅପମାନ, ଏହି ଯୁଦ୍ଧକୁ ଯିଉନାହିଁ।
ଆତ୍ମଵୀର୍ଯଂ ସମାଶ୍ରିକତ୍ଯ ଭୃତ୍ଯଵୀର୍ଯଂ ଚ କୌରଵ । ଆହ୍ଵଯସ୍ଵ ରଣେ ପାର୍ଥାନ୍ସର୍ଵଥା କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ଭଵ
ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ନିଜ ସେବକମାନଙ୍କ ଶକ୍ତି ଉପରେ ଭରସା କର, କୌରବ; ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଡାକ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଖସ୍ତ୍ରିୟ ହେଉ।
ପରଵୀର୍ଯଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଯଃ ସମାହ୍ଵଯତେ ପରାନ୍। ଅଶକ୍ତଃ ସ୍ଵଯମାଦାତୁମେତଦେଵ ନପୁଂସକମ୍
ଯିଏ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଶକ୍ତି ଉପରେ ଭରସା କରି ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ, ନିଜେ ଜିତିପାରି ନଥିବା, ସେଠି ନିଜେ ଅପୁରୁଷ।
ସ ତ୍ଵଂ ପରେଷାଂ ଵୀର୍ଯେଣ ଆତ୍ମାନଂ ବହୁମନ୍ଯସେ । କଥମେଵମଶକ୍ତସ୍ତ୍ଵମସ୍ମାନ୍ସମଭିଗର୍ଜସି
ତୁମେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ବଡ଼ ଭାବୁଛ; ଏପରି ଅଶକ୍ତ ହୋଇ ଆମକୁ କିପରି ଭୟ ଦେଉଛ?
ମଦ୍ଵଚଶ୍ଚାପି ଭୂଯସ୍ତେ ଵକ୍ତଵ୍ଯଃ ସ ସୁଯୋଧନଃ। ଶ୍ଵ ଇଦାନୀଂ ପ୍ରପଦ୍ଯେଥାଃ ପୁରୁଷୋ ଭଵ ଦୁର୍ମତେ
ମୋ ପକ୍ଷରୁ ଆଉ ଏହି କଥା ସୁୟୋଧନଙ୍କୁ କହିଦିଅ: 'କାଲି ଆସି ଆତ୍ମସମର୍ପଣ କର—ପୁରୁଷ ହେଉ, ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତି।'
ମନ୍ଯସେ ଯଚ୍ଚ ମୂଢ ତ୍ଵଂ ନ ଯୋତ୍ସ୍ଯତି ଜନାର୍ଦନଃ। ସାରଥ୍ଯେନ ଵୃତଃ ପାର୍ଥୈରିତି ତ୍ଵଂ ନ ବିଭେଷି ଚ
ତୁମେ ମୂଢ଼ ଭାବିଛ, ଯେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେନାହିଁ, କାରଣ ପାଣ୍ଡବମାନେ ତାଙ୍କୁ ସାରଥି କରିଛନ୍ତି, ଏହିପାଇଁ ତୁମେ ଭୟ କରୁନାହିଁ।
ଜଘନ୍ଯକାଲମପ୍ଯେତନ୍ନ ଭଵେତ୍ସର୍ଵପାର୍ଥିଵାନ୍। ନିର୍ଦହେଯମହଂ କ୍ରୋଧାତ୍ତୃଣାନୀଵ ହୁତାଶନଃ
ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ଅତି ଦୁଃଖର ସମୟରେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ କ୍ରୋଧରେ ସେମାନେକୁ ଶୁଖିଲା ଘାସ ପରି ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ି ଜଳାଇଦେଇପାରିବି।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରନିଯୋଗାତ୍ତୁ ଫାଲ୍ଗୁନସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । କରିଷ୍ଯେ ଯୁଧ୍ଯମାନସ୍ଯ ସାରଥ୍ଯଂ ଵିଜିତାତ୍ମନଃ
ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ମୁଁ ନିଜକୁ ଜୟ କରିଥିବା ଫାଲ୍ଗୁନ ଯୁଦ୍ଧରେ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ସାରଥି ହୋଇ ଦେଖାଏବି।
ଯଦ୍ଯୁତ୍ପତସି ଲୋକାଂସ୍ତ୍ରୀନ୍ଯଦ୍ଯାଵିଶସି ଭୂତଲମ୍ । ତତ୍ରତତ୍ରାର୍ଜୁନରଥଂ ପ୍ରଭାତେ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସେ ପୁନଃ
ତୁମେ ଯଦି ତିନି ଲୋକକୁ ଚାଲିଯିବା କିମ୍ବା ଭୂମିକୁ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା, ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ସକାଳେ ଆଉଥରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ରଥକୁ ଦେଖିବୁ।
ଯଚ୍ଚାପି ଭୀମସେନସ୍ଯ ମନ୍ଯସେ ମୋଘଭାଷିତମ୍ । ଦୁଃଶାସନସ୍ଯ ରୁଧିରଂ ପୀତମଦ୍ଯାଵଧାରଯ
ଯଦି ତୁମେ ଭୀମସେନଙ୍କ କଥାକୁ ଅର୍ଥହୀନ ଭାବୁଛ, ତେବେ ଏହି ଦିନ ଦୁଃଶାସନଙ୍କ ରକ୍ତ ପିଆଯାଇଛି ବୋଲି ଭଲଭାବେ ମନେ ରଖ।
ନ ତ୍ଵାଂ ସମୀକ୍ଷତେ ପାର୍ଥୋ ନାପି ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ନ ଭୀମସେନୋ ନ ଯମୌ ପ୍ରତିକୂଲପ୍ରଭାଷିଣମ୍
ପାର୍ଥ ତୁମକୁ ଦେଖୁନାହାନ୍ତି, ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ଭୀମସେନ ଓ ଯମଜ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; କାରଣ, ତୁମେ ବିରୋଧରେ କଥା କହୁଛ।
ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ଯ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ନିଶମ୍ଯ ଭରତର୍ଷଭ । ନେତ୍ରାଭ୍ଯାମତିତାମ୍ରାଭ୍ଯାଂ କୈତଵ୍ଯଂ ସମୁଦୈକ୍ଷତ
ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ସେଇ କଥା ଶୁଣି, ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ରାଗରେ ଲାଲ ଦୁଇ ଚକ୍ଷୁରେ ଠକେଇ ଦେଖିଲେ।
ସ କେଶଵମଭିପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଗୁଡାକେଶୋ ମହାଯଶାଃ । ଅଭ୍ଯଭାଷତ କୈତଵ୍ଯଂ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଵିପୁଲଂ ଭୁଜମ୍
ତାପରେ ଗୁଡାକେଶ, ଯିଏ ବଡ଼ ପ୍ରଶଂସିତ, କେଶବଙ୍କୁ ଦେଖି, ଠକେଇକୁ ତାଙ୍କ ଚଉଡ଼ ହାତ ଧରି କଥା କହିଲେ।
ସ୍ଵଵୀର୍ଯଂ ଯଃ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ସମାହ୍ଵଯତି ଵୈ ପରାନ୍ । ଅଭୀତୋ ଯୁଧ୍ଯତେ ଶତ୍ରୂନ୍ସ ଵୈ ପୁରୁଷ ଉଚ୍ଯତେ
ଯିଏ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଭରସା କରି, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ସହିତ ଭୟ ଛାଡ଼ି ଯୁଦ୍ଧ କରେ, ସେଠିକି ନିଜକୁ ପୁରୁଷ କୁହାଯାଏ।
ପରଵୀର୍ଯଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଯଃ ସମାହ୍ଵଯତେ ପରାନ୍ । କ୍ଷତ୍ରବନ୍ଧୁରଶକ୍ତତ୍ଵାଲ୍ଲୋକେ ସ ପୁରୁଷାଧମଃ
ଯିଏ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଭରସା କରି ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ, ନିଜେ ଅଶକ୍ତ ଓ କେବଳ କ୍ଷତ୍ରିୟ ପରିବାରର, ସେ ଲୋକରେ ସବୁଠୁ ନିମ୍ନ ପୁରୁଷ।
ସ ତ୍ଵଂ ପରେଷାଂ ଵୀର୍ଯେଣ ମନ୍ଯସେ ଵୀର୍ଯମାତ୍ମନଃ । ସ୍ଵଯଂ କାପୁରୁଷୋ ମୂଢ ପରାଂଶ୍ଚ କ୍ଷେପ୍ତୁମିଚ୍ଛସି
ତୁମେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ନିଜ ଶକ୍ତି ଭାବିଛ, ନିଜେ ଦୁର୍ବଳ ଓ ମୂଢ଼ ହୋଇ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ବିପଦରେ ପକାଇବାକୁ ଚାହୁଁଛ।
ଯସ୍ତ୍ଵଂ ଵୃଦ୍ଧଂ ସର୍ଵରାଜ୍ଞାଂ ହିତବୁଦ୍ଧିଂ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯମ୍ । ମରଣାଯ ମହାପ୍ରଜ୍ଞଂ ଦୀକ୍ଷଯିତ୍ଵା ଵିକତ୍ଥସେ
ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୟସ୍କ, ସବୁଙ୍କ ଭଲ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା, ନିଜେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା ବୃଦ୍ଧଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ ପଠାଇ, ତୁମେ ଗର୍ବ କରୁଛ।
ଭାଵସ୍ତେ ଵିଦିତୋଽସ୍ମାଭିର୍ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧେ କୁଲପାଂସନ । ନ ହନିଷ୍ଯନ୍ତି ଗାଙ୍ଗେଯଂ ପାଣ୍ଡଵା ଘୃଣଯେତି ହି
ତୁମର ଭାବନା ଆମେ ଜାଣିଛୁ, ମୂଢ଼, କୁଳକୁ ଅପମାନ କରୁଥିବା; ତୁମେ ଭାବୁଛ ଯେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଦୟାବଶତଃ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ମାରିବେନାହିଁ।
ଯସ୍ଯ ଵୀର୍ଯଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଵିକତ୍ଥସେ। ହନ୍ତାସ୍ମି ପ୍ରଥମଂ ଭୀଷ୍ମଂ ମିଷତାଂ ସର୍ଵଧନ୍ଵିନାମ୍
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର, ଯାହାର ଶକ୍ତିରେ ତୁମେ ଗର୍ବ କରୁଛ, ସେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଧନୁର୍ଧରଙ୍କ ଆଗରେ ପ୍ରଥମେ ମୁଁ ମାରିଦେବି।
କୈତଵ୍ଯ ଗତ୍ଵା ଭରତାନ୍ସମେତ୍ଯ ସୁଯୋଧନଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରଂ ଵଦସ୍ଵ। ତଥେତ୍ଯୁଵାଚାର୍ଜୁନଃ ସଵ୍ଯସାଚୀ ନିଶାଵ୍ଯପାଯେ ଭଵିତା ଵିମର୍ଦଃ
ଠକେଇ, ଭାରତମାନେ ଏବଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ସୁୟୋଧନଙ୍କୁ ଯାଇ କହ, 'ଠିକ୍ ଅଛି' ବୋଲି ସବ୍ୟସାଚୀ ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ; ରାତି ଶେଷରେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେବ।
ସୁଯୋଧନଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରଂ ଵଦସ୍ଵ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ସୁୟୋଧନଙ୍କୁ ଯାଇ କହ।
ହନ୍ଯାମହଂ ଦ୍ରୋଣମୃତେଽପି ଲୋକଂ ନ ତେ ଭଯଂ ଵିଦ୍ଯତେ ପାଣ୍ଡଵେଭ୍ଯଃ । ତତୋ ହି ତେ ଲବ୍ଧମତଂ ଚ ରାଜ୍ଯ- ମାପଦ୍ଗତାଃ ପାଣ୍ଡଵାଶ୍ଚେତି ଭାଵଃ
ମୁଁ ଡ୍ରୋଣ କିମ୍ବା ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ମାରିଦେଲେ ମଧ୍ୟ, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ନେଇ ତୁମର କିଛି ଭୟ ନାହିଁ; ଏହିପରି ଭାବି ତୁମେ ରାଜ୍ୟ ପାଇଛ, ଯେଉଁଠାରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ବିପଦରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି।