ତସ୍ଯ ଵୈରାନୁଷଙ୍ଗସ୍ଯ ଗନ୍ତାସ୍ମ୍ଯନ୍ତଂ ସୁଦୁର୍ଗମମ୍। ଅହମାଦୌ ନିହତ୍ଯ ତ୍ଵାଂ ଶକୁନେଃ ସଂପ୍ରପଶ୍ଯତଃ
ସେଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏହି ଦ୍ୱେଷର ଶୃଙ୍ଖଳାକୁ, ଯେପରି ଦୁର୍ଘଟ ହେଉ, ମୁଁ ଶେଷ କରିଦେବି; ପ୍ରଥମେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଶକୁନି ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ହତ୍ୟା କରିବି।
ତତୋଽସ୍ମି ଶକୁନିଂ ହନ୍ତା ମିଷତାଂ ସର୍ଵଧନ୍ଵିନାମ୍। ଭୀମସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସହଦେଵସ୍ଯ ଚୋଭଯୋଃ
ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଧନୁର୍ଧରମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ମୁଁ ଶକୁନିଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବି; ଏପରି ଭାବେ, ଭୀମ ଓ ସହଦେବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି—
ଉଵାଚ ଫାଲ୍ଗୁନୋ ଵାକ୍ଯଂ ଭୀମସେନଂ ସ୍ମଯନ୍ନିଵ। ଭୀମସେନ ନ ତେ ସନ୍ତି ଯେଷାଂ ଵୈରଂ ତ୍ଵଯା ସହ
ଫାଲ୍ଗୁନ, ହସିଥିବା ଭାବରେ, ଭୀମସେନଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଭୀମସେନ, ତୁମେ ଯାହାଙ୍କୁ ଶତ୍ରୁ ଭାବୁଛ, ସେମାନେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରଖନ୍ତି ନାହିଁ।'
ମନ୍ଦା ଗୃହେଷୁ ସୁଖିନୋ ମୃତ୍ଯୁପାଶଵଶଂ ଗତାଃ। ଉଲୂକଶ୍ଚ ନ ତେ ଵାଚ୍ଯଃ ପରୁଷଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ
ସେମାନେ ଦୁର୍ବଳ, ଘରେ ସୁଖରେ ଅଛନ୍ତି, ମୃତ୍ୟୁର ଫାନ୍ଦରେ ପଡ଼ିଯାଇଛନ୍ତି; ଏବଂ ଉଲୂକଙ୍କୁ, ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ତୁମେ କଠୋର କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଦୂତାଃ କିମପରାଧ୍ଯନ୍ତେ ଯଥୋକ୍ତସ୍ଯାନୁଭାଷିଣଃ । ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମହାବାହୁର୍ଭୀମଂ ଭୀମପରାକ୍ରମମ୍
ଦୂତମାନେ କଣ ଦୋଷ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଯାହା କୁହାଯାଇଛି, ସେହି କଥା ମାତ୍ର କହନ୍ତି; ଏପରି କହି, ମହାବଳୀ ତାଙ୍କର ଭୀମସମ ପ୍ରତାପୀ ଭୀମଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନସୁଖାନ୍ଵୀରାନ୍ସୁହୃଦଃ ସମଭାଷତ। ଶ୍ରୁତଂ ଵସ୍ତସ୍ଯ ପାପସ୍ଯ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଭାଷିତମ୍
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ତାଙ୍କ ସୁହୃଦମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଚାହିଁ, ବୀର ସହଯୋଗୀମାନଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରଙ୍କ ପାପପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ତମେ ଶୁଣିଛ।'
କୁତ୍ସନଂ ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ମମ ଚୈଵ ଵିଶେଷତଃ। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭଵନ୍ତଃ ସଂରବ୍ଧା ଅସ୍ମାକଂ ହିତକାମ୍ଯଯା
ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଏବଂ ବିଶେଷକରି ମୋତେ ଯେଉଁ ଅପମାନ କରାଯାଇଛି, ତାହା ଶୁଣି ତମେ ଆମର ଭଲ ଚାହିଁ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇଛ।
ପ୍ରଭାଵାଦ୍ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ଭଵତାଂ ଚ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ। ସମଗ୍ରଂ ପାର୍ଥିଵଂ କ୍ଷତ୍ରଂ ସର୍ଵଂ ନ ଗଣଯାମ୍ଯହମ୍
ବାସୁଦେବଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ତୁମମାନଙ୍କର ଚେଷ୍ଟା ଦ୍ୱାରା, ମୁଁ ସମସ୍ତ ରାଜା ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେକୁ କିଛି ମାନି ନାହିଁ।
ଭଵଦ୍ଭିଃ ସମନୁଜ୍ଞାତୋ ଵାକ୍ଯମସ୍ଯ ଯଦୁତ୍ତରମ୍ । ଉଲୂକେ ପ୍ରାପଯିଷ୍ଯାମି ଯଦ୍ଵକ୍ଷ୍ଯତି ସୁଯୋଧନମ୍
ତୁମମାନେ ଯଦି ଅନୁମତି ଦେଉଛ, ମୁଁ ଏହି ଉତ୍ତର ଉଲୂକଙ୍କୁ ଦେଇଦେବି, ସେ ଯାଇ ସୁୟୋଧନଙ୍କୁ କହିପାରିବେ।
ଶ୍ଵୋ ଭୂତେ କତ୍ଥିତସ୍ଯାସ୍ଯ ପ୍ରତିଵାକ୍ଯଂ ଚମୂମୁଖେ। ଗାଣ୍ଡୀଵେନାଭିଧାସ୍ଯାକମି କ୍ଲୀବା ହି ଵଚନୋତ୍ତରାଃ
କାଲି ସେନାର ମୁହଁମୁହିଁ ହେବାବେଳେ, ମୁଁ ଗାଣ୍ଡୀବ ଧରି ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ଗର୍ବକୁ ଉତ୍ତର ଦେବି; କାରଣ କେବଳ କଥା ଦେଇ ଉତ୍ତର ଦେବା ଦୁର୍ବଳ ହୁଏ।
ତତସ୍ତେ ପାର୍ଥିଵାଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରଶଶଂସୁର୍ଧନଞ୍ଜଯମ୍ । ତେନ ଵାକ୍ଯୋପଚାରେଣ ଵିସ୍ମିତା ରାଜସତ୍ତମାଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ; ତାଙ୍କର କଥାବାର୍ତ୍ତା ଶୈଳୀ ଦେଖି ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।
ଅନୁନୀଯ ଚ ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଯଥାମାନ୍ଯଂ ଯଥାଵଯଃ। ଧର୍ମରାଜଂ ତଦା ଵାକ୍ଯଂ ତତ୍ପ୍ରାପ୍ଯଂ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ
ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଓ ବୟସ୍ ଅନୁଯାୟୀ ଆଦର ସହ କଥା କହି, ପରେ ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଆତ୍ମାନମଵମନ୍ଵାନୋ ନ ହି ସ୍ଯାତ୍ପାର୍ଥିଵୋତ୍ତମଃ । ତତ୍ରୋତ୍ତରଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତଵ ଶୁଶ୍ରୂଷଣେ ରତଃ
ଯିଏ ନିଜକୁ ଅପମାନ କରେ, ସେ କେବେ ଉତ୍ତମ ରାଜା ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ; ତେଣୁ ତୁମ ପାଇଁ ଯଥାଯଥ ଉତ୍ତର ମୁଁ ଦେବି, କାରଣ ମୁଁ ସେବାରେ ରତ।
ଉଲୂକଂ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ସାମପୂର୍ଵମଥୋର୍ଜିତମ୍ । ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ଯ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ନିଶମ୍ଯ ଭରତର୍ଷଭଃ
ଉଲୂକ, ଭାରତବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସାମ୍ଯ ଓ ଦୃଢତା ସହିତ ସେହି କଥା ପ୍ରକାଶ କଲେ।
ଅତିଲୋହିତନେତ୍ରାଭ୍ଯାମାଶୀଵିଷ ଇଵ ଶ୍ଵସନ୍ । ସ୍ମଯମାନ ଇଵ କ୍ରୋଧାତ୍ସୃକ୍କିଣୀ ପରିସଂଲିହନ୍
ତାଙ୍କର ଦୁଇଟି ଚକୁ ରକ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଯେପରି ଫୁସୁଡ଼ି ନାଗ ଶ୍ୱାସ ନେଉଛି, କ୍ରୋଧରେ ହସୁଥିଲେ, ଓ ତାଙ୍କ ଓଠ ଚାଟୁଥିଲେ।
ଜନାର୍ଦନମଭିପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଭ୍ରାତୄଂଶ୍ଚୈଵେଦମବ୍ରଵୀତ୍ । ଅଭ୍ଯଭାଷତ କୈତଵ୍ଯଂ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଵିପୁଲଂ ଭୁଜମ୍
ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ନିଜ ଭୁଜ ଦୃଢ଼ କରି, ଚତୁର କଥା କହିଲେ।
ଉଲୂକ ଗଚ୍ଛ କୈତଵ୍ଯ ବ୍ରୂହି ତାତ ସୁଯୋଧନମ୍ । କୃତଘ୍ନଂ ଵୈରପୁରୁଷଂ ଦୁର୍ମତିଂ କୁଲପାଂସନମ୍
ଉଲୂକ, ଚତୁର ତୁମେ, ଯାଅ ଓ ସୁୟୋଧନଙ୍କୁ କହ, 'ତୁମେ କୃତଘ୍ନ, ଶତ୍ରୁସ୍ୱରୂପ, ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତି, ଓ ବଂଶର ଅପମାନ।'
ପାଣ୍ଡଵେଷୁ ସଦା ପାପ ନିତ୍ଯଂ ଜିହ୍ମଂ ପ୍ରଵର୍ତତେ। ସ୍ଵଵୀର୍ଯାଦ୍ଯଃ ପରାକ୍ରମ୍ଯ ପାପ ଆହ୍ଵଯତେ ପରାନ୍। ଅଭୀତଃ ପୂରଯନ୍ଵାକ୍ଯମେଷ ଵୈଃ କ୍ଷତ୍ରିଯଃ ପୁମାନ୍
ସେ ସଦା ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଦୁଷ୍ଟତା କରେ, ସବୁବେଳେ ଟେଢ଼ା ଚଳିଚାଳି କରେ; ନିଜ ଶକ୍ତି ଉପରେ ଭରସା କରି, ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ, ଭୟ ନ ଥିଲେ କଥାରେ ଆକାଶ ଭରିଦିଏ—ଏହି ହେଉଛି ସେ ଖସ୍ତ୍ରିୟ।
ସ ପାପଃ କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ଭୂତ୍ଵା ଅସ୍ମାନାହୂଯ ସଂଯୁଗେ। ମାନ୍ଯାମାନ୍ଯାନ୍ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଯୁଦ୍ଧଂ ମା ଗାଃ କୁଲାଧମ
ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଖସ୍ତ୍ରିୟ ଆମକୁ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଡାକି, ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଓ ଅପମାନ ଦେଖାଉଛି—ତୁମେ, ବଂଶର ଅପମାନ, ଏହି ଯୁଦ୍ଧକୁ ଯିଉନାହିଁ।
ଆତ୍ମଵୀର୍ଯଂ ସମାଶ୍ରିକତ୍ଯ ଭୃତ୍ଯଵୀର୍ଯଂ ଚ କୌରଵ । ଆହ୍ଵଯସ୍ଵ ରଣେ ପାର୍ଥାନ୍ସର୍ଵଥା କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ଭଵ
ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ନିଜ ସେବକମାନଙ୍କ ଶକ୍ତି ଉପରେ ଭରସା କର, କୌରବ; ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଡାକ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଖସ୍ତ୍ରିୟ ହେଉ।
ପରଵୀର୍ଯଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଯଃ ସମାହ୍ଵଯତେ ପରାନ୍। ଅଶକ୍ତଃ ସ୍ଵଯମାଦାତୁମେତଦେଵ ନପୁଂସକମ୍
ଯିଏ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଶକ୍ତି ଉପରେ ଭରସା କରି ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ, ନିଜେ ଜିତିପାରି ନଥିବା, ସେଠି ନିଜେ ଅପୁରୁଷ।
ସ ତ୍ଵଂ ପରେଷାଂ ଵୀର୍ଯେଣ ଆତ୍ମାନଂ ବହୁମନ୍ଯସେ । କଥମେଵମଶକ୍ତସ୍ତ୍ଵମସ୍ମାନ୍ସମଭିଗର୍ଜସି
ତୁମେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ବଡ଼ ଭାବୁଛ; ଏପରି ଅଶକ୍ତ ହୋଇ ଆମକୁ କିପରି ଭୟ ଦେଉଛ?
ମଦ୍ଵଚଶ୍ଚାପି ଭୂଯସ୍ତେ ଵକ୍ତଵ୍ଯଃ ସ ସୁଯୋଧନଃ। ଶ୍ଵ ଇଦାନୀଂ ପ୍ରପଦ୍ଯେଥାଃ ପୁରୁଷୋ ଭଵ ଦୁର୍ମତେ
ମୋ ପକ୍ଷରୁ ଆଉ ଏହି କଥା ସୁୟୋଧନଙ୍କୁ କହିଦିଅ: 'କାଲି ଆସି ଆତ୍ମସମର୍ପଣ କର—ପୁରୁଷ ହେଉ, ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତି।'
ମନ୍ଯସେ ଯଚ୍ଚ ମୂଢ ତ୍ଵଂ ନ ଯୋତ୍ସ୍ଯତି ଜନାର୍ଦନଃ। ସାରଥ୍ଯେନ ଵୃତଃ ପାର୍ଥୈରିତି ତ୍ଵଂ ନ ବିଭେଷି ଚ
ତୁମେ ମୂଢ଼ ଭାବିଛ, ଯେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେନାହିଁ, କାରଣ ପାଣ୍ଡବମାନେ ତାଙ୍କୁ ସାରଥି କରିଛନ୍ତି, ଏହିପାଇଁ ତୁମେ ଭୟ କରୁନାହିଁ।
ଜଘନ୍ଯକାଲମପ୍ଯେତନ୍ନ ଭଵେତ୍ସର୍ଵପାର୍ଥିଵାନ୍। ନିର୍ଦହେଯମହଂ କ୍ରୋଧାତ୍ତୃଣାନୀଵ ହୁତାଶନଃ
ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ଅତି ଦୁଃଖର ସମୟରେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ କ୍ରୋଧରେ ସେମାନେକୁ ଶୁଖିଲା ଘାସ ପରି ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ି ଜଳାଇଦେଇପାରିବି।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରନିଯୋଗାତ୍ତୁ ଫାଲ୍ଗୁନସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । କରିଷ୍ଯେ ଯୁଧ୍ଯମାନସ୍ଯ ସାରଥ୍ଯଂ ଵିଜିତାତ୍ମନଃ
ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ମୁଁ ନିଜକୁ ଜୟ କରିଥିବା ଫାଲ୍ଗୁନ ଯୁଦ୍ଧରେ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ସାରଥି ହୋଇ ଦେଖାଏବି।
ଯଦ୍ଯୁତ୍ପତସି ଲୋକାଂସ୍ତ୍ରୀନ୍ଯଦ୍ଯାଵିଶସି ଭୂତଲମ୍ । ତତ୍ରତତ୍ରାର୍ଜୁନରଥଂ ପ୍ରଭାତେ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସେ ପୁନଃ
ତୁମେ ଯଦି ତିନି ଲୋକକୁ ଚାଲିଯିବା କିମ୍ବା ଭୂମିକୁ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା, ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ସକାଳେ ଆଉଥରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ରଥକୁ ଦେଖିବୁ।
ଯଚ୍ଚାପି ଭୀମସେନସ୍ଯ ମନ୍ଯସେ ମୋଘଭାଷିତମ୍ । ଦୁଃଶାସନସ୍ଯ ରୁଧିରଂ ପୀତମଦ୍ଯାଵଧାରଯ
ଯଦି ତୁମେ ଭୀମସେନଙ୍କ କଥାକୁ ଅର୍ଥହୀନ ଭାବୁଛ, ତେବେ ଏହି ଦିନ ଦୁଃଶାସନଙ୍କ ରକ୍ତ ପିଆଯାଇଛି ବୋଲି ଭଲଭାବେ ମନେ ରଖ।
ନ ତ୍ଵାଂ ସମୀକ୍ଷତେ ପାର୍ଥୋ ନାପି ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ନ ଭୀମସେନୋ ନ ଯମୌ ପ୍ରତିକୂଲପ୍ରଭାଷିଣମ୍
ପାର୍ଥ ତୁମକୁ ଦେଖୁନାହାନ୍ତି, ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ଭୀମସେନ ଓ ଯମଜ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; କାରଣ, ତୁମେ ବିରୋଧରେ କଥା କହୁଛ।
ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ଯ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ନିଶମ୍ଯ ଭରତର୍ଷଭ । ନେତ୍ରାଭ୍ଯାମତିତାମ୍ରାଭ୍ଯାଂ କୈତଵ୍ଯଂ ସମୁଦୈକ୍ଷତ
ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ସେଇ କଥା ଶୁଣି, ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ରାଗରେ ଲାଲ ଦୁଇ ଚକ୍ଷୁରେ ଠକେଇ ଦେଖିଲେ।