ଆର୍ତଂ ଵାତାତ୍ମଜଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ରୋଧେନାଭିହତଂ ଭୃଶମ୍ । ଉତ୍ସ୍ମଯନ୍ନିଵ ଦାଶାର୍ହଃ କୈତଵ୍ଯଂ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ
ବାୟୁପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଏଭଳି ଦୁଃଖିତ ଏବଂ କ୍ରୋଧିତ ଦେଖି, ଦାଶାର୍ହବଂଶୀ ହସିଲେ ଏବଂ କୌନ୍ତୀ ଶତ୍ରୁପୁତ୍ରକୁ କଥା କହିଲେ।
ପ୍ରଯାହି ଶୀଘ୍ରଂ କୈତଵ୍ଯ ବ୍ରୂଯାଶ୍ଚୈଵ ସୁଯୋଧନମ୍ । ଶ୍ରୁତଂ ଵାକ୍ଯଂ ଗୃହୀତୋର୍ଥୋ ମତଂ ଯତ୍ତେ ତଥାସ୍ତୁ ତତ୍
ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଯାଅ, କୌନ୍ତୀ ଶତ୍ରୁପୁତ୍ର, ଏବଂ ସୁୟୋଧନଙ୍କୁ କହ; କଥା ଶୁଣାଯାଇଛି, ଅର୍ଥ ବୁଝାଯାଇଛି, ଯେପରି ତୁମେ ଚିନ୍ତା କରିଛ, ସେହିପରି ହେଉ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମହାବାହୁଃ କେଶଵୋ ରାଜସତ୍ତମ। ପୁନରେଵ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରମୁଦୈକ୍ଷତ
ଏପରି କହି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ କେଶବ ହେ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ପୁନିଥରେ ଜ୍ଞାନୀ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି ପକାଇଲେ।
ସୃଞ୍ଜଯାନାଂ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ଚ ଯଶସ୍ଵିନଃ। ଦ୍ରୁପଦସ୍ଯ ସପୁତ୍ରସ୍ଯ ଵିରାଟସ୍ଯ ଚ ସଂନିଧୌ
ସମସ୍ତ ସୃଞ୍ଜୟ, ମହାନ କୃଷ୍ଣ, ଡ୍ରୁପଦ ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ଏବଂ ବୀରାଟଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ,
ଭୂମିପାନାଂ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ମଧ୍ଯେ ଵାକ୍ଯଂ ଜଗାଦ ହ। ଉଲୂକୋଽପ୍ଯର୍ଜୁନଂ ଭୂଯୋ ଯଥୋକ୍ତଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଯେଉଁଠି ଏକାଠି ହୋଇଥିଲେ, ସେଠି ଉଲୂକ ପୁନିଥରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଆଗରୁ ଯେଉଁପରି ଶିଖ୍ୟା ଦିଆଯାଇଥିଲା, ସେପରି କଥା କହିଲେ।
ଆଶୀଵିଷମିଵ କ୍ରୁଦ୍ଧଂ ତୁଦନ୍ଵାକ୍ଯଶଲାକଯା। କୃଷ୍ଣାଦୀଂଶ୍ଚୈଵ ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଯଥୋକ୍ତଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
କ୍ରୋଧରେ ଉତ୍ତେଜିତ ସର୍ପ ଯେପରି ଦଂଶନ କରେ, ସେପରି ଉଲୂକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ କଥାରେ କୃଷ୍ଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ କହିଦେଲେ।
ଉଲୂକସ୍ଯ ତୁ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ପାପଂ ଦାରୁଣମୀରିତମ୍ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିଚୁକ୍ଷୁଭେ ପାର୍ଥୋ ଲଲାଟଂ ଚାପ୍ଯମାର୍ଜଯତ୍
ଉଲୂକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହିତିବା ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଓ କଠୋର କଥା ଶୁଣି, ପାର୍ଥ ବିସ୍ମିତ ହେଲେ ଓ ନିଜ ଲଳାଟ ମୁଛିଲେ।
ତଦଵସ୍ଥଂ ତଦା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପାର୍ଥଂ ସା ସମିତିର୍ନୃପ । ନାମୃଷ୍ଯତ ମହାରାଜ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ମହାରଥାଃ
ପାର୍ଥଙ୍କୁ ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ସଭାସଦ ଓ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ମହାରଥୀମାନେ ଏହା ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ହେ ରାଜା।
ଅଧିକ୍ଷେପେଣ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ପାର୍ଥସ୍ଯ ଚ ମହାତ୍ମନଃ। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତେ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରାଃ କ୍ରୋଧାଞ୍ଜଜ୍ଵଲୁରଚ୍ଯୁତ
କୃଷ୍ଣ ଓ ମହାନ ପାର୍ଥଙ୍କୁ ଅପମାନ କରାଯିବା ଶୁଣି, ସେହି ବୀରମାନେ କ୍ରୋଧରେ ଦହିଉଠିଲେ, ହେ ଅଚ୍ୟୁତ।
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଃ ଶିଖଣ୍ଡୀ ଚ ସାତ୍ଯକିଶ୍ଚ ମହାରଥଃ। କେକଯା ଭ୍ରାତରଃ ପଞ୍ଚ ରାକ୍ଷସଶ୍ଚ ଘଟୋତ୍କଚଃ
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଶିଖଣ୍ଡୀ, ମହାରଥୀ ସାତ୍ୟକି, କେକୟ ଭାଇପଞ୍ଚ, ଓ ରାକ୍ଷସ ଘଟୋତ୍କଚ,
ଦ୍ରୌପଦେଯାଭିମନ୍ଯୁଶ୍ଚ ଧୃଷ୍ଟକେତୁଶ୍ଚ ପାର୍ଥିଵଃ । ଭୀମସେନଶ୍ଚ ଵିକ୍ରାନ୍ତୋ ଯମଜୌ ଚ ମହାରଥୌ
ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ଅଭିମନ୍ୟୁ, ରାଜା ଧୃଷ୍ଟକେତୁ, ପ୍ରବଳ ଭୀମସେନ ଓ ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ, ଏହି ମହାରଥୀମାନେ,
ଉତ୍ପେତୁରାସନାତ୍ସର୍ଵେ କ୍ରୋଧସଂରକ୍ତଲୋଚନାଃ। ବାହୁନ୍ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ରୁଚିରାନ୍ରକ୍ତଚନ୍ଦନରୂଷିତାନ୍। ଅଙ୍ଗଦୈଃ ପାରିହାର୍ଯୈଶ୍ଚ କେଯୂରୈଶ୍ଚ ଵିଭୂଷିତାନ୍
ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କ ଆସନରୁ ଉଠିଉଠିଲେ, କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ଲାଲ ହୋଇଗଲା, ଲାଲ ଚନ୍ଦନ ଲାଗିଥିବା ଶୋଭାମୟ ହାତ, ଅଙ୍ଗଦ ଓ କଙ୍କଣ ପିନ୍ଧିଥିଲେ।
ଦନ୍ତାନ୍ଦନ୍ତେଷୁ ନିଷ୍ପିଷ୍ଯ ସୃକ୍କିଣୀ ପରିଲେଲିହନ୍ । ତେଷାମାକାରଭାଵଜ୍ଞଃ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରୋ ଵୃକୋଦରଃ
ଦାନ୍ତକୁ ଦାନ୍ତରେ ଚାପି, ମୁଁହର କୋଣ ଚାଟୁଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ଭାବ ଓ ଇଚ୍ଛା ବୁଝିପାରୁଥିବା କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଭୀମ ଅଛି।
ଉଦତିଷ୍ଠତ୍ସ ଵେଗେନ କ୍ରୋଧେନ ପ୍ରଜ୍ଵଲନ୍ନିଵ। ଉଦ୍ଵୃତ୍ଯ ସହସା ନେତ୍ରେ ଦନ୍ତାନ୍କଟକଟାଯ୍ଯ ଚ
ସେ ତୁରନ୍ତ ଉଠିଗଲେ, କ୍ରୋଧରେ ଦହୁଥିଲେ, ହଠାତ୍ ଚକ୍ଷୁ ଘୁରାଇଲେ ଓ ଦାନ୍ତ ଚପାଇଲେ।
ହସ୍ତଂ ହସ୍ତେନ ନିଷ୍ପିଷ୍ଯ ଉଲୂକଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍। ଅଶକ୍ତାନାମିଵାସ୍ମାକଂ ପ୍ରୋତ୍ସାହନନିମିତ୍ତକମ୍
ନିଜ ହାତରେ ଅନ୍ୟ ହାତ ଚାପି, ଉଲୂକଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଭାବୁଛ, ଆମେ ଅଶକ୍ତ, ଏହିପାଇଁ ଆମକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରିବାକୁ ଏହି କଥା କହିଛ।'
ଶ୍ରୁତଂ ତେ ଚଵନଂ ମୂର୍ଖ ଯତ୍ତ୍ଵାଂ ଦୁର୍ଯୋଧନୋଽବ୍ରଵୀତ୍। ତନ୍ମେ କଥଯତୋ ମନ୍ଦ ଶ୍ରୃଣୁ ଵାକ୍ଯଂ ଦୁରାସଦମ୍
‘ମୂର୍ଖ, ଦୁର୍ୟୋଧନ ତୁମକୁ ଯାହା କହିଛି, ତୁମେ ଶୁଣିଛ। ଏବେ ମୋର କଠିନ କଥା ଶୁଣ, ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି।’
ସର୍ଵକ୍ଷତ୍ରସ୍ଯ ମଧ୍ଯେ ତଂ ଯଦ୍ଵକ୍ଷ୍ଯସି ସୁଯୋଧନମ୍ । ଶ୍ରୃଣ୍ଵତଃ ସୂତପୁତ୍ରସ୍ଯ ପିତୁଶ୍ଚ ତ୍ଵଂ ଦୁରାତ୍ମନଃ
‘ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ସୁୟୋଧନଙ୍କୁ ଯାହା କହିବ, କର୍ଣ୍ଣ ଓ ତାଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ ପିତା ଶୁଣିବେ।’
ଅସ୍ମାଭିଃ ପ୍ରୀତିକାମୈସ୍ତୁ ଭ୍ରାତୁର୍ଜ୍ଯେଷ୍ଠସ୍ଯ ନିତ୍ଯଶଃ। ମର୍ଷିତଂ ତେ ଦୁରାଚାର ତତ୍ତ୍ଵଂ ନ ବହୁ ମନ୍ଯସେ
‘ଆମେ ସଦା ବଡ଼ ଭାଇଙ୍କ ସମ୍ମାନ ଚାହିଁ, ତୁମର ଦୁର୍ବ୍ୟବହାରକୁ ସହିଛୁ, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଏହି ସତ୍ୟକୁ ମୂଲ୍ୟ ଦେଉନାହ।’
ପ୍ରେଷିତଶ୍ଚ ହୃଷୀକେଶଃ ଶମାକାଙ୍କ୍ଷୀ କୁରୂନ୍ପ୍ରତି । କୁଲସ୍ଯ ହିତକାମେନ ଧର୍ମରାଜେନ ଧୀମତା
‘ଏବଂ ହୃଷୀକେଶ ମଧ୍ୟ କୁରୁମାନଙ୍କ ସହ ଶାନ୍ତି ଚାହିଁ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଧର୍ମରାଜ ଯିଏ ପରିବାରର ମଙ୍ଗଳ ଚାହିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଯାଇଥିଲେ।’
ତ୍ଵଂ କାଲଚୋଦିତୋ ନୂନଂ ଗନ୍ତୁକାମୋ ଯମକ୍ଷଯମ୍ । ଗଚ୍ଛସ୍ଵାହଵମସ୍ମାଭିସ୍ତଚ୍ଚ ଶ୍ଵୋ ଭଵିତା ଧ୍ରୁଵମ୍
‘ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ କାଳର ପ୍ରେରଣାରେ ଯମଲୋକକୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛ। ଯାଅ, ଆମେ ତୁମକୁ ସେଠାକୁ ପଠାଇଦେବୁ, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଆସନ୍ତାକାଲି ଘଟିବ।’
ମଯାପି ଚ ପ୍ରତିଜ୍ଞାତୋ ଵଧଃ ସଭ୍ରାତୃକସ୍ଯ ତେ। ସ ତଥା ଭଵିତା ପାପ ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା
ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଛି, ତୁମେ ଏବଂ ତୁମ ଭାଇମାନେ ମିଶି ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ହତ୍ୟା କରିବି; ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଘଟିବ, ହେ ପାପୀ, ଏଠାରେ ଆଉ ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ।
ଵେଲାମତିକ୍ରମେତ୍ସଦ୍ଯଃ ସାଗରୋ ଵରୁଣାଲଯଃ । ପର୍ଵତାଶ୍ଚ ଵିଶୀର୍ଯେଯୁର୍ମଯୋକ୍ତଂ ନ ମୃଷା ଭଵେତ୍
ବରୁଣଙ୍କର ସାଗର ତୁରନ୍ତ ତାହାର ସୀମା ଛାଡିପାରେ, ପାହାଡମାନେ ଭାଙ୍ଗିପଡିପାରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଯାହା କହିଛି ତାହା କେବେ ମିଥ୍ୟା ହେବ ନାହିଁ।
ସହାଯସ୍ତେ ଯଦି ଯମଃ କୁବେରୋ ରୁଦ୍ର ଏଵ ଵା। ଯଥାପ୍ରତିଜ୍ଞଂ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧେ ପ୍ରକରିଷ୍ଯନ୍ତି ପାଣ୍ଡଵାଃ । ଦୁଃଶାସନସ୍ଯ ରୁଧିରଂ ପାତା ଚାସ୍ମି ଯଥେପ୍ସିତମ୍
ତୁମ ସହଯୋଗୀ ଯଦି ଯମ, କୁବେର କିମ୍ବା ରୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ହେଉଛନ୍ତି, ତଥାପି, ହେ ଦୁଷ୍ଟଚିତ୍ତ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ତାଙ୍କ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ କରିବେ; ମୁଁ ମୋ ଇଚ୍ଛାମତେ ଦୁଃଶାସନଙ୍କର ରକ୍ତ ପିଇବି।
ଯଶ୍ଚେହ ପ୍ରତିସଂରବ୍ଧଃ କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ମାଭିଯାସ୍ଯତି। ଅପି ଭୀଷ୍ମଂ ପୁରୁସ୍କୃତ୍ଯ ତଂ ନେଷ୍ଯାମି ଯମକ୍ଷଯମ୍
ଏଠାରେ ଯେଉଁ କୌଣସି କ୍ଷତ୍ରିୟ ରୂଷ୍ଟ ହୋଇ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିବେ, ଭଳି ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି ଆସନ୍ତୁ, ମୁଁ ସେମାନେକୁ ଯମଙ୍କ ଲୋକକୁ ପଠାଇଦେବି।
ଯଚ୍ଚୈତଦୁକ୍ତଂ ଵଚନଂ ମଯା କ୍ଷତ୍ରସ୍ଯ ସଂସଦି। ଯଥୈତଦ୍ଭଵିତା ସତ୍ଯଂ ତଥୈଵାତ୍ମାନମାଲଭେ
ମୁଁ ଏହି କଥା କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ସଭାରେ କହିଛି—ଯେପରି ମୁଁ କହିଛି, ସେପରି ଏହା ସତ୍ୟ ହେଉ, ଏହିପାଇଁ ମୁଁ ମୋ ଆତ୍ମାକୁ ଦାଉ ଦେଉଛି।
ଭୀମସେନଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସହଦେଵୋଽପ୍ଯମର୍ଷଣଃ । କ୍ରୋଧସଂରକ୍ତନଯନସ୍ତତୋ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ହ
ଭୀମସେନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସହଦେବ ମଧ୍ୟ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଗଲେ, ତାଙ୍କ ଆଖି କ୍ରୋଧରେ ରକ୍ତିମ ହେଲା, ଏବଂ ସେ କହିଲେ—
ଶୌଟୀରଶୂରସଦୃଶମନୀକଜନସଂସଦି। ଶ୍ରୃଣୁ ପାପ ଵଚୋ ମହ୍ଯଂ ଯଦ୍ଵାଚ୍ଯୋ ହି ପିତାତ୍ଵଯା
ଏହି ସେନାର ମଧ୍ୟରେ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ବୀରଙ୍କୁ ଯେମିତି ଯୋଗ୍ୟ, ହେ ପାପୀ, ମୋର କଥା ଶୁଣ; ତୁମେ ତୁମ ବାପାଙ୍କୁ ଯାହା କହିବା ଉଚିତ, ମୁଁ ଏବେ କହିବି।
ନାସ୍ମାକଂ ଭଵିତା ଭେଦଃ କଦାଚିତ୍କୁରୁଭିଃ ସହ । ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ସଂବନ୍ଧୋ ଯଦି ନ ସ୍ଯାତ୍ତ୍ଵଯା ସହ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସହ ତୁମ ସଂଯୋଗ ନଥାନ୍ତା, ତେବେ ଆମେ କୁରୁମାନେ ସହିତ କେବେ ମଧ୍ୟ ବିରୋଧ ହେବ ନଥାନ୍ତା।
ତ୍ଵଂ ତୁ ଲୋକଵିନାଶାଯ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରକୁଲସ୍ଯ ଚ। ଉତ୍ପନ୍ନୋ ଵୈରପୁରୁଷଃ ସ୍ଵକୁଲଘ୍ନଶ୍ଚ ପାପକୃତ୍
ତୁମେ ଏହି ସଂସାର ଓ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ବଂଶର ନାଶ ପାଇଁ ଜନ୍ମ ନେଇଛ; ତୁମେ ଦ୍ୱେଷର ପୁରୁଷ, ନିଜ ବଂଶକୁ ନାଶ କରୁଥିବା, ଏବଂ ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା।
ଜନ୍ମପ୍ରଭୃତି ଚାସ୍ମାକଂ ପିତା ତେ ପାପପୂରୁଷଃ । ଅହିତାନି ନୃଶଂସାନି ନିତ୍ଯଶଃ କର୍ତୁମିଚ୍ଛତି
ତୁମ ଜନ୍ମ ଦିନଠାରୁ, ହେ ପାପୀ, ତୁମ ବାପା ସଦା ଆମ ପ୍ରତି ଶତ୍ରୁତା ଓ କ୍ରୁର କାମ କରିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି।