ସଂଯୁଗଂ ଗଚ୍ଛ ଭୂଷ୍ମେଣ ଭିନ୍ଧି ଵା ଶିରସା ଗିରିମ୍। ତରେମଂ ଵା ମହାଗାଧଂ ସୌମଦତ୍ତିତିମିଙ୍ଗିଲମ୍
ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କର, କିମ୍ବା ମୁଣ୍ଡ ଦେଇ ପାହାଡ଼ ଭାଙ୍ଗ, କିମ୍ବା ଏହି ଗଭୀର ସାଗର—ସୌମଦତ୍ତି ନାମକ ମହା ତିମିଙ୍ଗିଲ—ପାରହ।
ଶାରଦ୍ଵତମହାମୀନଂ ଵିଵିଂଶତିମହୋରଗମ୍ । ବୃହଦ୍ବଲମହୋଦ୍ଵେଲଂ ସୌମଦତ୍ତିକତିମିଙ୍ଗିତମ୍
ଶାରଦ୍ୱତ ନାମକ ମହା ମାଛ, ବିବିଂଶତି ନାମକ ବଡ଼ ସାପ, ବୃହଦ୍ବଳ ନାମକ ବଡ଼ ତରଙ୍ଗ, ଏବଂ ସୌମଦତ୍ତି ତିମିଙ୍ଗିଲ—ଏମାନେ ଯଦି ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଛନ୍ତି, ସେମାନେକୁ ଜିତ।
ଭୀଷ୍ମଵେଗମପର୍ଯନ୍ତଂ ଦ୍ରୋଣଗ୍ରାହଦୁରାସଦମ୍। କର୍ଣଶଲ୍ଯଝଷାଵର୍ତଂ କାମ୍ଭୋଜବଡବାସୁଖମ୍
ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଅପରିମିତ ବେଗ, ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ମଗର, କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଶଲ୍ୟଙ୍କ ଚକ୍ରବାତ, କାମ୍ଭୋଜମାନଙ୍କ ଦହନ ଅଗ୍ନି—ଏମାନେ ସମ୍ମୁଖରେ ଯୁଦ୍ଧ କର।
ଦୁଃଶାସନୌଘଂ ଶଲଶଲ୍ଯମତ୍ସ୍ଯଂ ସୁଷେଣଚିତ୍ରାଯୁଧନାଗନକ୍ରମ୍। ଜଯଦ୍ରଥାଦ୍ରିଂ ପୁରୁମିତ୍ରଗାଧଂ ଦୁର୍ମର୍ଷଣୋଦଂ ଶକୁନିପ୍ରପାତମ୍
ଦୁଃଶାସନଙ୍କ ବଡ଼ ପ୍ରବାହ, ଶଳ ଓ ଶଲ୍ୟ ମାଛ, ସୁଷେଣ, ଚିତ୍ରାୟୁଧ, ନାଗ ନକ୍ର ସାପ, ଜୟଦ୍ରଥ ପାହାଡ଼, ପୁରୁମିତ୍ର ଗଭୀର, ଦୁର୍ମର୍ଷଣ ତୀବ୍ର ପ୍ରବାହ, ଶକୁନି ଅଗାଧ ଖାଦି—ଏମାନେ ତୁମ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।
ଶସ୍ତ୍ରୌଘମକ୍ଷଯ୍ଯମତିପ୍ରଵୃଦ୍ଧଂ ଯଦାଵଗାହ୍ଯ ଶ୍ରମନଷ୍ଟଚେତାଃ। ଭଵିଷ୍ଯସି ତ୍ଵଂ ହତସର୍ଵବାନ୍ଧଵ- ସ୍ତଦା ମନସ୍ତେ ପରିତାପମେଷ୍ଯତି
ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ସେ ଅସୀମ, ବଢ଼ୁଥିବା ଶସ୍ତ୍ର ପ୍ରବାହରେ ପଡ଼ିବ, ଦୁଃଖରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେବ, ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁବନ୍ଧବ ନଷ୍ଟ ହେବେ, ସେତେବେଳେ ତୁମ ମନ ଦୁଃଖରେ ଭରିଯିବ।
ତଦା ମନସ୍ତେ ତ୍ରିଦିଵାଦିଵାଶୁଚେ- ର୍ନିଵର୍ତିତା ପାର୍ଥ ମହୀପ୍ରଶାସନାତ୍। ପ୍ରଶାମ୍ଯ ରାଜ୍ଯଂ ହି ସୁଦୁର୍ଲଭଂ ତ୍ଵଯା ବୁଭୂଷିତଃ ସ୍ଵର୍ଗ ଇଵାତପସ୍ଵିନା
ସେତେବେଳେ, ପାର୍ଥ, ତୁମ ମନ ଏହି ପୃଥିବୀ ଶାସନରୁ ଫେରିଯିବ, ଯେପରି ଏକ ଆତ୍ମା ସ୍ୱର୍ଗରୁ ବାହାରିଯାଏ; ଶାନ୍ତ ହେଉ, ତୁମେ ଯେଉଁ ରାଜ୍ୟ ଚାହୁଁଛ, ସେ ଏପରି ଦୁର୍ଲଭ, ଯେପରି ତପସ୍ୟା ନକରିଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗ।
ଉଲୂକସ୍ତ୍ଵର୍ଜୁନଂ ଭୂଯୋ ଯଥୋକ୍ତଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍। ଆଶୀଵିଷମିଵ କ୍ରୁଦ୍ଧଂ ତୁଦନ୍ଵାକ୍ଯଶଲାକଯା
ତାପରେ ଉଲୂକ ଆଉଥରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ କଥା କହିଲେ, ତାଙ୍କର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ରାଗିତ ସାପ ପରି ଦଁଶନ କଲେ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରୁଷିତାଃ ପାଣ୍ଡଵା ଭୃଶମ୍ । ପ୍ରାଗେଵ ଭୃଶସଂକ୍ରୁଦ୍ଧାଃ କୈତଵ୍ଯେନାପି ଧର୍ଷିତାଃ
ସେଇ କଥା ଶୁଣି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ବହୁତ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଲେ; ସେମାନେ ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ ଖୁବ୍ ରାଗିଥିଲେ, କାରଣ କୌନ୍ତୀ ଶତ୍ରୁପୁତ୍ର ତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିଥିଲେ।
ଆସନେଷୂଦତିଷ୍ଠନ୍ତ ବାହୂଂଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରଚିକ୍ଷିପୁଃ। ଆଶୀଵିଷା ଇଵ କ୍ରୁଦ୍ଧା ଵୀକ୍ଷାଞ୍ଚକ୍ରୁଃ ପରସ୍ପରମ୍
ସେମାନେ ଆସନରୁ ଉଠିଗଲେ ଏବଂ ହାତ ଉଠାଇଲେ; ରାଗିତ ସାପମାନେ ପରି, ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ତୀବ୍ର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିଲେ।
ଅଵାକ୍ଛିରା ଭୀମସେନଃ ସମୁଦୈକ୍ଷତ କୈତଵମ୍। ନେତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ଲୋହିତାନ୍ତାଭ୍ଯାମାଶୀଵିଷ ଇଵ ଶ୍ଵସନ୍
ଭୀମସେନ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, କୌନ୍ତୀ ଶତ୍ରୁପୁତ୍ରକୁ ତୀବ୍ର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିଲେ; ତାଙ୍କ ଲାଲ ଆଖି ତୀବ୍ର ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା ସାପ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଆର୍ତଂ ଵାତାତ୍ମଜଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ରୋଧେନାଭିହତଂ ଭୃଶମ୍ । ଉତ୍ସ୍ମଯନ୍ନିଵ ଦାଶାର୍ହଃ କୈତଵ୍ଯଂ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ
ବାୟୁପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଏଭଳି ଦୁଃଖିତ ଏବଂ କ୍ରୋଧିତ ଦେଖି, ଦାଶାର୍ହବଂଶୀ ହସିଲେ ଏବଂ କୌନ୍ତୀ ଶତ୍ରୁପୁତ୍ରକୁ କଥା କହିଲେ।
ପ୍ରଯାହି ଶୀଘ୍ରଂ କୈତଵ୍ଯ ବ୍ରୂଯାଶ୍ଚୈଵ ସୁଯୋଧନମ୍ । ଶ୍ରୁତଂ ଵାକ୍ଯଂ ଗୃହୀତୋର୍ଥୋ ମତଂ ଯତ୍ତେ ତଥାସ୍ତୁ ତତ୍
ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଯାଅ, କୌନ୍ତୀ ଶତ୍ରୁପୁତ୍ର, ଏବଂ ସୁୟୋଧନଙ୍କୁ କହ; କଥା ଶୁଣାଯାଇଛି, ଅର୍ଥ ବୁଝାଯାଇଛି, ଯେପରି ତୁମେ ଚିନ୍ତା କରିଛ, ସେହିପରି ହେଉ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମହାବାହୁଃ କେଶଵୋ ରାଜସତ୍ତମ। ପୁନରେଵ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରମୁଦୈକ୍ଷତ
ଏପରି କହି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ କେଶବ ହେ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ପୁନିଥରେ ଜ୍ଞାନୀ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି ପକାଇଲେ।
ସୃଞ୍ଜଯାନାଂ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ଚ ଯଶସ୍ଵିନଃ। ଦ୍ରୁପଦସ୍ଯ ସପୁତ୍ରସ୍ଯ ଵିରାଟସ୍ଯ ଚ ସଂନିଧୌ
ସମସ୍ତ ସୃଞ୍ଜୟ, ମହାନ କୃଷ୍ଣ, ଡ୍ରୁପଦ ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ଏବଂ ବୀରାଟଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ,
ଭୂମିପାନାଂ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ମଧ୍ଯେ ଵାକ୍ଯଂ ଜଗାଦ ହ। ଉଲୂକୋଽପ୍ଯର୍ଜୁନଂ ଭୂଯୋ ଯଥୋକ୍ତଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଯେଉଁଠି ଏକାଠି ହୋଇଥିଲେ, ସେଠି ଉଲୂକ ପୁନିଥରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଆଗରୁ ଯେଉଁପରି ଶିଖ୍ୟା ଦିଆଯାଇଥିଲା, ସେପରି କଥା କହିଲେ।
ଆଶୀଵିଷମିଵ କ୍ରୁଦ୍ଧଂ ତୁଦନ୍ଵାକ୍ଯଶଲାକଯା। କୃଷ୍ଣାଦୀଂଶ୍ଚୈଵ ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଯଥୋକ୍ତଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
କ୍ରୋଧରେ ଉତ୍ତେଜିତ ସର୍ପ ଯେପରି ଦଂଶନ କରେ, ସେପରି ଉଲୂକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ କଥାରେ କୃଷ୍ଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ କହିଦେଲେ।
ଉଲୂକସ୍ଯ ତୁ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ପାପଂ ଦାରୁଣମୀରିତମ୍ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିଚୁକ୍ଷୁଭେ ପାର୍ଥୋ ଲଲାଟଂ ଚାପ୍ଯମାର୍ଜଯତ୍
ଉଲୂକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହିତିବା ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଓ କଠୋର କଥା ଶୁଣି, ପାର୍ଥ ବିସ୍ମିତ ହେଲେ ଓ ନିଜ ଲଳାଟ ମୁଛିଲେ।
ତଦଵସ୍ଥଂ ତଦା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପାର୍ଥଂ ସା ସମିତିର୍ନୃପ । ନାମୃଷ୍ଯତ ମହାରାଜ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ମହାରଥାଃ
ପାର୍ଥଙ୍କୁ ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ସଭାସଦ ଓ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ମହାରଥୀମାନେ ଏହା ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ହେ ରାଜା।
ଅଧିକ୍ଷେପେଣ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ପାର୍ଥସ୍ଯ ଚ ମହାତ୍ମନଃ। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତେ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରାଃ କ୍ରୋଧାଞ୍ଜଜ୍ଵଲୁରଚ୍ଯୁତ
କୃଷ୍ଣ ଓ ମହାନ ପାର୍ଥଙ୍କୁ ଅପମାନ କରାଯିବା ଶୁଣି, ସେହି ବୀରମାନେ କ୍ରୋଧରେ ଦହିଉଠିଲେ, ହେ ଅଚ୍ୟୁତ।
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଃ ଶିଖଣ୍ଡୀ ଚ ସାତ୍ଯକିଶ୍ଚ ମହାରଥଃ। କେକଯା ଭ୍ରାତରଃ ପଞ୍ଚ ରାକ୍ଷସଶ୍ଚ ଘଟୋତ୍କଚଃ
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଶିଖଣ୍ଡୀ, ମହାରଥୀ ସାତ୍ୟକି, କେକୟ ଭାଇପଞ୍ଚ, ଓ ରାକ୍ଷସ ଘଟୋତ୍କଚ,
ଦ୍ରୌପଦେଯାଭିମନ୍ଯୁଶ୍ଚ ଧୃଷ୍ଟକେତୁଶ୍ଚ ପାର୍ଥିଵଃ । ଭୀମସେନଶ୍ଚ ଵିକ୍ରାନ୍ତୋ ଯମଜୌ ଚ ମହାରଥୌ
ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ଅଭିମନ୍ୟୁ, ରାଜା ଧୃଷ୍ଟକେତୁ, ପ୍ରବଳ ଭୀମସେନ ଓ ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ, ଏହି ମହାରଥୀମାନେ,
ଉତ୍ପେତୁରାସନାତ୍ସର୍ଵେ କ୍ରୋଧସଂରକ୍ତଲୋଚନାଃ। ବାହୁନ୍ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ରୁଚିରାନ୍ରକ୍ତଚନ୍ଦନରୂଷିତାନ୍। ଅଙ୍ଗଦୈଃ ପାରିହାର୍ଯୈଶ୍ଚ କେଯୂରୈଶ୍ଚ ଵିଭୂଷିତାନ୍
ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କ ଆସନରୁ ଉଠିଉଠିଲେ, କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ଲାଲ ହୋଇଗଲା, ଲାଲ ଚନ୍ଦନ ଲାଗିଥିବା ଶୋଭାମୟ ହାତ, ଅଙ୍ଗଦ ଓ କଙ୍କଣ ପିନ୍ଧିଥିଲେ।
ଦନ୍ତାନ୍ଦନ୍ତେଷୁ ନିଷ୍ପିଷ୍ଯ ସୃକ୍କିଣୀ ପରିଲେଲିହନ୍ । ତେଷାମାକାରଭାଵଜ୍ଞଃ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରୋ ଵୃକୋଦରଃ
ଦାନ୍ତକୁ ଦାନ୍ତରେ ଚାପି, ମୁଁହର କୋଣ ଚାଟୁଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ଭାବ ଓ ଇଚ୍ଛା ବୁଝିପାରୁଥିବା କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଭୀମ ଅଛି।
ଉଦତିଷ୍ଠତ୍ସ ଵେଗେନ କ୍ରୋଧେନ ପ୍ରଜ୍ଵଲନ୍ନିଵ। ଉଦ୍ଵୃତ୍ଯ ସହସା ନେତ୍ରେ ଦନ୍ତାନ୍କଟକଟାଯ୍ଯ ଚ
ସେ ତୁରନ୍ତ ଉଠିଗଲେ, କ୍ରୋଧରେ ଦହୁଥିଲେ, ହଠାତ୍ ଚକ୍ଷୁ ଘୁରାଇଲେ ଓ ଦାନ୍ତ ଚପାଇଲେ।
ହସ୍ତଂ ହସ୍ତେନ ନିଷ୍ପିଷ୍ଯ ଉଲୂକଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍। ଅଶକ୍ତାନାମିଵାସ୍ମାକଂ ପ୍ରୋତ୍ସାହନନିମିତ୍ତକମ୍
ନିଜ ହାତରେ ଅନ୍ୟ ହାତ ଚାପି, ଉଲୂକଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଭାବୁଛ, ଆମେ ଅଶକ୍ତ, ଏହିପାଇଁ ଆମକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରିବାକୁ ଏହି କଥା କହିଛ।'
ଶ୍ରୁତଂ ତେ ଚଵନଂ ମୂର୍ଖ ଯତ୍ତ୍ଵାଂ ଦୁର୍ଯୋଧନୋଽବ୍ରଵୀତ୍। ତନ୍ମେ କଥଯତୋ ମନ୍ଦ ଶ୍ରୃଣୁ ଵାକ୍ଯଂ ଦୁରାସଦମ୍
‘ମୂର୍ଖ, ଦୁର୍ୟୋଧନ ତୁମକୁ ଯାହା କହିଛି, ତୁମେ ଶୁଣିଛ। ଏବେ ମୋର କଠିନ କଥା ଶୁଣ, ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି।’
ସର୍ଵକ୍ଷତ୍ରସ୍ଯ ମଧ୍ଯେ ତଂ ଯଦ୍ଵକ୍ଷ୍ଯସି ସୁଯୋଧନମ୍ । ଶ୍ରୃଣ୍ଵତଃ ସୂତପୁତ୍ରସ୍ଯ ପିତୁଶ୍ଚ ତ୍ଵଂ ଦୁରାତ୍ମନଃ
‘ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ସୁୟୋଧନଙ୍କୁ ଯାହା କହିବ, କର୍ଣ୍ଣ ଓ ତାଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ ପିତା ଶୁଣିବେ।’
ଅସ୍ମାଭିଃ ପ୍ରୀତିକାମୈସ୍ତୁ ଭ୍ରାତୁର୍ଜ୍ଯେଷ୍ଠସ୍ଯ ନିତ୍ଯଶଃ। ମର୍ଷିତଂ ତେ ଦୁରାଚାର ତତ୍ତ୍ଵଂ ନ ବହୁ ମନ୍ଯସେ
‘ଆମେ ସଦା ବଡ଼ ଭାଇଙ୍କ ସମ୍ମାନ ଚାହିଁ, ତୁମର ଦୁର୍ବ୍ୟବହାରକୁ ସହିଛୁ, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଏହି ସତ୍ୟକୁ ମୂଲ୍ୟ ଦେଉନାହ।’
ପ୍ରେଷିତଶ୍ଚ ହୃଷୀକେଶଃ ଶମାକାଙ୍କ୍ଷୀ କୁରୂନ୍ପ୍ରତି । କୁଲସ୍ଯ ହିତକାମେନ ଧର୍ମରାଜେନ ଧୀମତା
‘ଏବଂ ହୃଷୀକେଶ ମଧ୍ୟ କୁରୁମାନଙ୍କ ସହ ଶାନ୍ତି ଚାହିଁ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଧର୍ମରାଜ ଯିଏ ପରିବାରର ମଙ୍ଗଳ ଚାହିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଯାଇଥିଲେ।’
ତ୍ଵଂ କାଲଚୋଦିତୋ ନୂନଂ ଗନ୍ତୁକାମୋ ଯମକ୍ଷଯମ୍ । ଗଚ୍ଛସ୍ଵାହଵମସ୍ମାଭିସ୍ତଚ୍ଚ ଶ୍ଵୋ ଭଵିତା ଧ୍ରୁଵମ୍
‘ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ କାଳର ପ୍ରେରଣାରେ ଯମଲୋକକୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛ। ଯାଅ, ଆମେ ତୁମକୁ ସେଠାକୁ ପଠାଇଦେବୁ, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଆସନ୍ତାକାଲି ଘଟିବ।’