ଵିରାଟଦ୍ରୁପଦୌ ଚୋଭୌ ବ୍ରୂଯାସ୍ତ୍ଵଂ ଵଚନାନ୍ମମ । ନ ଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵା ଭର୍ତାରୋ ଭୃତ୍ଯୈରପି ମହାଗୁଣୈଃ । ତଥାର୍ଥପତିଭିର୍ଭୃତ୍ଯା ଯତଃ ସୃଷ୍ଟାଃ ପ୍ରଜାସ୍ତତଃ
ବିରାଟ ଓ ଦ୍ରୁପଦଙ୍କୁ ମୋର କଥା କହ—'ଏପରି ମହାଗୁଣୀ ଭୃତ୍ୟ ଓ ଭୃତ୍ୟମାନେ ଏପରି ଗୁଣବାନ୍ ଭୂତପୂର୍ବେ ଦେଖାଯାଇନାହିଁ। ଭୃତ୍ୟମାନେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପାଇଁ ହିଁ ତିଆରି, ସ୍ୱାମୀମାନେଠାରୁ ହିଁ ପ୍ରଜା ଉତ୍ପନ୍ନ।'
ଅଶ୍ଲାଘ୍ଯୋଽଯଂ ନରପତିର୍ଯୁଵଯୋରିତି ଚାଗତମ୍
ଏହି ରାଜା ତୁମେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ପ୍ରଶଂସା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ, ଏହି ଅବସ୍ଥା ଆସିଛି।
ତେ ଯୂଯଂ ସଂହତା ଭୂତ୍ଵା ତଦ୍ଵଧାର୍ଥଂ ମମାପି ଚ। ଆତ୍ମାର୍ଥଂ ପାଣ୍ଡଵାର୍ଥଂ ଚ ପ୍ରଯୁଦ୍ଧ୍ଯଧ୍ଵଂ ମଯା ସହ
ତୁମେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ମୋ ନାଶ ଓ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ମୋ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କର।
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଂ ଚ ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯଂ ବ୍ରୂଯାସ୍ତ୍ଵଂ ଵଚନାନ୍ମମ। ଏଷ ତେ ସମଯଃ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଲବ୍ଧଵ୍ଯଶ୍ଚ ତ୍ଵଯାପି ସଃ
ପାଞ୍ଚାଳପୁତ୍ର ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ମୋର କଥା କହ—'ତୁମ ପାଇଁ ଏହି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ଆସିଛି, ଏବଂ ତୁମେ ଯାହା ପାଇବାକୁ ଥିଲ, ସେହିଟି ମିଳିବ।'
ଦ୍ରୋଣମାସାଦ୍ଯ ସମରେ ଜ୍ଞାସ୍ଯସେ ହିତମୁତ୍ତମମ୍ । ଯୁଦ୍ଧ୍ଯସ୍ଵ ସମୁହୃତ୍ପାପଂ କୁରୁ କର୍ମ ସୁଦୁଷ୍କରମ୍
ସମରେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ, ତୁମେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳ ଜାଣିପାରିବ। ପାପ ଛାଡ଼ି ଯୁଦ୍ଧ କର, ଅତି କଠିନ କାମ କର।
ଶିଖଣ୍ଡିନମଥୋ ବ୍ରୂହି ଉଲୂକ ଵଚନାନ୍ମମ । ସ୍ତ୍ରୀତି ମତ୍ଵା ମହାବାହୁର୍ନ ହନିଷ୍ଯତି କୌରଵଃ
ଉଲୂକ, ମୋର କଥା ଶିଖଣ୍ଡୀଙ୍କୁ କହ—'ସେ ଜଣେ ଜନା ଭାବି, ମହାବାହୁ କୌରବ ତାଙ୍କୁ ମାରିବେ ନାହିଁ।'
ଗାଙ୍ଗେଯୋ ଧନ୍ଵିନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଯୁଦ୍ଧ୍ଯେଦାନୀଂ ସୁନିର୍ଭଯଃ । କୁରୁ କର୍ମ ରଣେ ଯତ୍ତଃ ପଶ୍ଯାମଃ ପୌରୁଷଂ ତଵ
ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର, ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବେ ଭୟ ଛାଡ଼ି ଯୁଦ୍ଧ କର। ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଦେଖା, ତୁମର ପୁରୁଷ ମାନ ଦେଖିବାକୁ ଦିଅ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତତୋ ରାଜା ପ୍ରହସ୍ଯୋଲୂକମବ୍ରଵୀତ୍। ଧନଞ୍ଜଯଂ ପୁନର୍ବ୍ରୂହି ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ଶ୍ରୃଣ୍ଵତଃ
ଏଭଳି କହି, ରାଜା ହସି ଉଲୂକଙ୍କୁ କହିଲେ—'ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଏହି କଥା ପୁନି କହ, ବାସୁଦେବ ଶୁଣୁଥିବାବେଳେ।'
ଅସ୍ମାନ୍ଵା ତ୍ଵଂ ପରାଜିତ୍ଯ ପ୍ରସାଧି ପୃତିଵୀମିମାମ୍ । ଅଥଵା ନିର୍ଜିତୋସ୍ମାଭୀ ରଣେ ଵୀର ଶଯିଷ୍ଯସି
ତୁମେ ଆମକୁ ହରାଇ ଏଇ ପୃଥିବୀରେ ଶାସନ କରିପାର, କିମ୍ବା ଯଦି ଆମେ ତୁମକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହରାଇବା, ତେବେ ତୁମେ ବୀର ଭାବେ ମୃତ ହେବ।
ରାଷ୍ଟ୍ରାନ୍ନିର୍ଵାସନକ୍ଲେଶଂ ଵନଵାସଂ ଚ ପାଣ୍ଡଵ । କୃଷ୍ଣାଯାଶ୍ଚ ପରିକ୍ଲେଶଂ ସଂସ୍ମରନ୍ପୁରୁଷୋ ଭଵ
ପାଣ୍ଡବ, ରାଜ୍ୟରୁ ବହିଷ୍କାର, ଅରଣ୍ୟବାସର କଷ୍ଟ ଓ କୃଷ୍ଣାଙ୍କ ଦୁଃଖ ସ୍ମରଣ କର, ପୁରୁଷ ହେଉ।
ଯଦର୍ଥଂ କ୍ଷତ୍ରିଯା ସୂତେ ସର୍ଵଂ ତଦିଦମାଗତମ୍ । ବଲଂ ଵୀର୍ଯଂ ଚ ଶୌର୍ଯଂ ଚ ପରଂ ଚାପ୍ଯସ୍ତ୍ରଲାଘଵମ୍
ଯାହା ପାଇଁ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି, ସେ ସବୁ ଏବେ ଆସିଛି—ଶକ୍ତି, ପ୍ରତାପ, ସୌର୍ଯ୍ୟ ଓ ଶସ୍ତ୍ରଚାଳନର ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଦକ୍ଷତା।
ପୌରୁଷଂ ଦର୍ଶଯନ୍ଯୁଦ୍ଧେ କୋପସ୍ଯ କୁରୁ ନିଷ୍କୃତିମ୍। ପରିକ୍ଲିଷ୍ଟସ୍ଯ ଦୀନସ୍ଯ ଦୀର୍ଘକାଲୋଷିତସ୍ଯ ଚ। ହୃଦଯଂ କସ୍ଯ ନ ସ୍ଫୋଟେଦୈଶ୍ଵର୍ଯାଦ୍ଧଂଶିତସ୍ଯ ଚ
ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମର ପୁରୁଷ ମାନ ଦେଖାଅ, କ୍ରୋଧର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କର। ଦୀର୍ଘଦିନ ଦୁଃଖିତ, ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଥିବା, ଏବଂ ଶାସନ ହରାଇଥିବା ମନୁଷ୍ୟର ହୃଦୟ କିଏ ଭାଙ୍ଗିଯିବ ନାହିଁ?
କୁଲେ ଜାତସ୍ଯ ଶୂରସ୍ଯ ପରିଵିତ୍ତେଷ୍ଵଗୃଧ୍ଯତଃ। ଆସ୍ଥିତଂ ରାଜ୍ଯମାକ୍ରମ୍ଯ କୋପଂ କସ୍ଯ ନ ଦୀପଯେତ୍
ଏକ ଉଚ୍ଚ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ସାହସୀ ଏବଂ ଅନ୍ୟଙ୍କର ଧନରେ ଲୋଭ ନ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଅଧିକାର ରାଜ୍ୟ ଦଳିଆଯିବାରେ କିଏ ରେଷ ରଖିବେ ନାହିଁ?
ଯତ୍ତଦୁକ୍ତଂ ମହଦ୍ଵାକ୍ଯଂ କର୍ମଣା ତଦ୍ଵିଭାଵ୍ଯତାମ୍। ଅକର୍ମଣା କତ୍ଥିତେନ ସନ୍ତଃ କୁପୁରୁଷଂ ଵିଦୁଃ
ଯେଉଁ ମହାନ କଥା କହାଯାଇଛି, ତାହା କାମରେ ପ୍ରମାଣିତ ହେଉ। କାମ କରିବା ବଦଳରେ କେବଳ ଗର୍ବ କରୁଥିବାକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକେ ନିର୍ଥକ୍କ ଲୋକ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।
ଅମିତ୍ରାଣାଂ ଵଶେ ସ୍ଥାନଂ ରାଜ୍ଯଂ ଚ ପୁନରୁଦ୍ଧର। ଦ୍ଵାଵର୍ଥୌ ଯୁଦ୍ଧକାମସ୍ଯ ତସ୍ମାତ୍ତତ୍କୁରୁ ପୌରୁଷମ୍
ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ହାତରୁ ତୁମର ରାଜ୍ୟ ଫେରାଇ ନିଅ। ଯୁଦ୍ଧ ଚାହିଁଥିବା ପାଇଁ ଏହି ଦୁଇଟି କାମ। ତେଣୁ ତୁମର ପୁରୁଷ ଶକ୍ତି ଦେଖା।
ପରାଜିତୋଽସି ଦ୍ଯୂତେନ କୃଷ୍ଣା ଚାନାଯିତା ସଭାମ୍ । ଶକ୍ଯୋଽମର୍ଷୋ ମନୁଷ୍ଯେଣ କର୍ତୁ ପୁରୁଷମାନିନା
ତୁମେ ଜୁଆରେ ପରାଜିତ ହେଲ, ଏବଂ କୃଷ୍ଣାଙ୍କୁ ସଭାକୁ ଆଣାଯାଇଥିଲା। ଏପରି ଅପମାନକୁ ଏକ ସତ୍ପୁରୁଷ ନିଜ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ରଖି ସହିପାରେ।
ଦ୍ଵାଦଶୈଵ ତୁ ଵର୍ଷାଣି ଵନେ ଧିଷ୍ଣ୍ଯାଦ୍ଵିଵାସିତଃ। ସଂଵତ୍ସରଂ ଵିରାଟସ୍ଯ ଦାସ୍ଯମାସ୍ଥାଯ ଚୋଷିତଃ
ବାର ବର୍ଷ ତୁମେ ଅରଣ୍ୟରେ ନିର୍ବାସିତ ହେଲ, ଏବଂ ଏକ ବର୍ଷ ତୁମେ ବିରାଟଙ୍କ ଘରେ ଦାସ୍ୟ କରି ରହିଥିଲ।
ରାଷ୍ଟ୍ରାନ୍ନିର୍ଵାସନକ୍ଲେଶଂ ଵନଵାସଂ ଚ ପାଣ୍ଡଵ । କୃଷ୍ଣାଯାଶ୍ଚ ପରିକ୍ଲେଶଂ ସଂସ୍ମରନ୍ପୁରୁଷୋ ଭଵ
ତୁମର ରାଜ୍ୟରୁ ନିର୍ବାସନର କଷ୍ଟ, ଅରଣ୍ୟବାସର ଦୁଃଖ ଏବଂ କୃଷ୍ଣାଙ୍କ ଭୋଗିଥିବା ଯନ୍ତ୍ରଣାକୁ ମନେ ପକା, ହେ ପାଣ୍ଡବ, ଏବଂ ପୁରୁଷ ହେଉ।
ଅପ୍ରିଯାଣାଂ ଚ ଵଚନଂ ପ୍ରବ୍ରୁଵତ୍ସୁ ପୁନଃ ପୁନଃ । ଅମର୍ଷଂ ଦର୍ଶଯସ୍ଵ ତ୍ଵମମର୍ଷୋ ହ୍ଯେଵ ପୌରୁଷମ୍
ଯେତେବେଳେ କେହି ପୁନିପୁନି ଅପ୍ରିୟ କଥା କହେ, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ରେଷ ପ୍ରଦର୍ଶନ କର। କାରଣ ରେଷ ଦେଖାଇବା ହେଉଛି ପୁରୁଷତ୍ୱ।
କ୍ରୋଧୋ ବଲଂ ତଥା ଵୀର୍ଯଂ ଜ୍ଞାନଯୋଗୋଽସ୍ତ୍ରଲାଘଵମ୍। ଇହ ତେ ଦୃଶ୍ଯତାଂ ପାର୍ଥ ଯୁଦ୍ଧ୍ଯସ୍ଵ ପୁରୁଷୋ ଭଵ
ତୁମର କ୍ରୋଧ, ଶକ୍ତି, ପରାକ୍ରମ, ଜ୍ଞାନ, ଅସ୍ତ୍ର ଚଳାଇବା ଦକ୍ଷତା ଏଠାରେ ପ୍ରମାଣ ହେଉ। ଯୁଦ୍ଧ କର, ପୁରୁଷ ହେଉ।
ଲୋହାଭିସାରୋ ନିର୍ଵୃତ୍ତଃ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରମକର୍ଦମମ୍। ପୁଷ୍ଟାସ୍ତେଽଶ୍ଵା ଭୃତା ଯୋଧାଃ ଶ୍ଵୋ ଯୁଦ୍ଧ୍ଯସ୍ଵ ସକେଶଵଃ
ଲୋହାର କବଚ ପ୍ରସ୍ତୁତ, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ସଫା କରାଯାଇଛି। ତୁମର ଘୋଡ଼ା ଭଲ ଖାଇଛନ୍ତି, ସେନା ମଜୁରି ମିଳିଛି। କେଶବ ସହିତ କାଲି ଯୁଦ୍ଧ କର।
ଅସମାଗମ୍ଯ ଭୀଷ୍ମେଣ ସଂଯୁଗେ କିଂ ଵିକତ୍ଥସେ। ଆରୁରୁକ୍ଷୁର୍ଯଥା ମନ୍ଦଃ ପର୍ଵତଂ ଗନ୍ଧମାଦନମ୍
ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ନ କରି, କାହିଁକି ତୁମେ ଗର୍ବ କରୁଛ? ଏହା ଏମିତି, ଯେପରି ଜଣେ ମୂର୍ଖ ପାହାଡ଼ ଗନ୍ଧମାଦନ ଚଢ଼ିବାକୁ ଚାହେ।
ଏଵଂ କତ୍ଥସି କୌନ୍ତେଯ ଅକତ୍ଥନ୍ପୁରୁଷୋ ଭଵ। ସୂତପୁତ୍ରଂ ସୁଦୁର୍ଧର୍ଷଂ ଶଲ୍ଯଂ ଚ ବଲିନାଂ ଵରମ୍
ଏପରି ଗର୍ବ କରୁଛ, କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର; ଗର୍ବ ନ କରୁଥିବା ପୁରୁଷ ହେଉ। ସୂତପୁତ୍ର, ଭୟଙ୍କର ଶଲ୍ୟ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉ।
ଦ୍ରୋଣଂ ଚ ବଲିନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଶଚୀପତିସମଂ ଯୁଧି । ଅଜିତ୍ଵା ସଂଯୁଗେ ପାର୍ଥ ରାଜ୍ଯଂ କଥମିହେଚ୍ଛସି
ଏବଂ ତୁମେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖ କର, ଯିଏ ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଶଚୀପତି ସମାନ। ସେମାନେ ଅପରାଜିତ ରହିଲେ, କିପରି ତୁମେ ଏଠାରେ ରାଜ୍ୟ ଚାହୁଛ?
ବ୍ରାହ୍ମେ ଧନୁଷି ଚାଚାର୍ଯଂ ଵେଦଯୋରନ୍ତଗଂ ଦ୍ଵଯୋଃ। ଯୁଧି ଧୁର୍ଯମଵିକ୍ଷୋଭ୍ଯମନୀକଚରମଚ୍ଯୁତମ୍
ଅଧ୍ୟାପକ ବ୍ରହ୍ମ ଧନୁଷରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଦୁଇ ବେଦର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଜ୍ଞାନୀ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଗ୍ରଣୀ, ଅଚଳ, ସେନା ମଧ୍ୟରେ ଚଳିଥିବା, ଏବଂ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ସହିତ।
ଦ୍ରୋଣଂ ମହାଦ୍ଯୁତିଂ ପାର୍ଥ ଜେତୁମିଚ୍ଛସି ତନ୍ମୃଷା । ନ ହି ଶୁଶ୍ରୁମ ଵାତେନ ମେରୁମୁନ୍ମଥିତଂ ଗିରିମ୍
ତୁମେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଜିତିବାକୁ ଚାହୁଛ, ଯିଏ ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ହେ ପାର୍ଥ; ଏହା ଅସମ୍ଭବ। ଆମେ କେବେ ଶୁଣିନାହିଁ ଯେ ବାୟୁ ମେରୁ ପାହାଡ଼କୁ ଭଙ୍ଗ କରିପାରିଛି।
ଅନିଲୋ ଵା ଵହେନ୍ମେରୁଂ ଦ୍ଯୌର୍ଵାପି ନିପତେନ୍ମହୀମ୍। ଯୁଗଂ ଵା ରିଵର୍ତେତ ଯଦ୍ଯେଵଂ ସ୍ଯାଦ୍ଯଥାତ୍ଥ ମାମ୍
ଯଦି ତୁମେ ଯାହା କହୁଛ ତାହା ଘଟିଥାଏ, ତେବେ ବାୟୁ ମେରୁ ପାହାଡ଼କୁ ବୋହି ନେଇପାରିବ, ଆକାଶ ଭୂମିକୁ ପଡ଼ିପାରିବ, କିମ୍ବା ଯୁଗ ପଛକୁ ଫେରିଯିବ।
କୋ ହ୍ଯସ୍ତି ଜୀଵିତାକାଙ୍କ୍ଷୀ ପରାପ୍ଯେମମରିମର୍ଦନମ୍ । ପାର୍ଥୋ ଵା ଇତରୋ ଵାପି କୋନ୍ଯଃ ସ୍ଵସ୍ତି ଗୃହାନ୍ଵ୍ରଜେତ୍
କିଏ, ଜୀବନ ଚାହିଁ, ଏହି ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ଯୁଦ୍ଧ ସାମ୍ନା କରିବ? ପାର୍ଥ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କେହି, ଆଉ କିଏ ସୁସ୍ଥ ଘରକୁ ଫେରିପାରିବ?
କଥମାଭ୍ଯାମଭିଧ୍ଯାତଃ ସଂସ୍ପୃଷ୍ଟୋ ଦାରୁଣେନ ଵା। ରଣେ ଜୀଵନ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯେତ ପଦା ଭୂମିପୁମସ୍ପୃଶନ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କିମ୍ବା ସ୍ପର୍ଶ ହେଲେ, କିପରି କେହି ଜୀବନ୍ତ ରହି, ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପଦ ଦେଇ ଚାଲିପାରିବ?
କିଂ ଦର୍ଦୁରଃ କୂପଶଯୋ ଯଥେମାଂ ନ ବୁଧ୍ଯସେ ରାଜଚମୂଂ ସମେତାମ୍। ଦୁରାଧର୍ଷାଂ ଦେଵଚମୂପ୍ରକାଶାଂ ଗୁପ୍ତାଂ ନରେନ୍ଦ୍ରୈସ୍ତ୍ରିଦଶୈରିଵ ଦ୍ଯାମ୍
କୂଆ ଭିତରେ ରହୁଥିବା ବାଘୁଣି ପରି, ତୁମେ କାହିଁକି ଏହି ରାଜାଙ୍କ ସେନାକୁ ଦେଖୁନାହାଁ, ଯାହା ଦୁର୍ଜୟ, ଦେବସେନା ପରି ଅଲୋକିକ, ରାଜାମାନେ ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେପରି ରକ୍ଷିତ?