ଗୁଣୈରପ୍ସରସାଂ ଦିଵ୍ଯୈର୍ମେନକେ ତ୍ଵଂ ଵିଶିଷ୍ଯସେ। ଶ୍ରେଯୋ ମେ କୁରୁ କଲ୍ଯାଣି ଯତ୍ତ୍ଵାଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତଚ୍ଛୃଣୁ
‘ଦେବଲୋକର ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ, ମେନକା, ଗୁଣରେ ସବୁଠୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ। ମୋ ପାଇଁ ଏକ ଉପକାର କର, ଶୁଭେ, ମୁଁ ଯାହା କହିବି, ଶୁଣ।’
ଅସାଵାଦିତ୍ଯଶଙ୍କାଶୋ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ମହାତପାଃ। ତପ୍ଯମାନସ୍ତପୋ ଘୋରଂ ମମ କମ୍ପଯତେ ମନଃ
‘ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିବା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏତେ ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି, ଏହା ମୋ ମନକୁ ଉଲଟାଇ ଦେଉଛି।’
ମେନକେ ତଵ ଭାରୋଽଯଂ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଃ ସୁମଧ୍ଯମେ। ଶଂସିତାତ୍ମା ସୁଦୁର୍ଧର୍ଷ ଉଗ୍ରେ ତପସି ଵର୍ତତେ
ମେନକା, ଏହି କାମ ତୋର। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ହେ ସୁନିମ୍ନା, ଅତି ଦୃଢ଼ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଭଙ୍ଗ କରିବା ଅତି କଷ୍ଟ। ସେ ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ଲଗି ଅଛନ୍ତି।
ସ ମାଂ ନ ଚ୍ଯାଵଯେତ୍ସ୍ଥାନାତ୍ତଂ ଵୈ ଗତ୍ଵା ପ୍ରଲୋଭଯ। ଚର ତସ୍ଯ ତପୋଵିଘ୍ନଂ କୁରୁ ମେ ପ୍ରିଯମୁତ୍ତମମ୍
ତୁମେ ଯାଉ, ତାଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କର, ଯେପରି ମୁଁ ମୋ ଅସନ୍ନ ଠାରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହେବି ନାହିଁ। ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାକୁ ବିଘ୍ନ କର, ଏହି ଉତ୍ତମ କାମ ମୋ ପାଇଁ କର।
ରୂପଯୌଵନମାଧୁର୍ଯଚେଷ୍ଟିତସ୍ମିତଭାଷଣୈଃ। ଲୋଭଯିତ୍ଵା ଵରାରୋହେ ତପସସ୍ତଂ ନିଵର୍ତଯ
ତୁମର ସୌନ୍ଦର୍ୟ, ଯୌବନ, ମାଧୁର୍ୟ, ଚାଳ-ଚଳନ, ହସି ଓ ମିଠା କଥାରେ, ହେ ସୁନିମ୍ନା, ତାଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରି, ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାରୁ ଦୂର କର।
ମହାତେଜାଃ ସ ଭଗଵାଂସ୍ତଥୈଵ ଚ ମହାତପାଃ। କୋପନଶ୍ଚ ତଥା ହ୍ଯେନଂ ଜାନାତି ଭଗଵାନପି
ସେ ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ମହାତପସ୍ବୀ। ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଅତି ତୀବ୍ର। ଏହି କଥା ସମ୍ବଲ୍ଲିତ ଭଗବାନ୍ ମଧ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି।
ତେଜସ୍ତପସଶ୍ଚୈଵ କୋପସ୍ଯ ଚ ମହାତ୍ମନଃ। ତ୍ଵମପ୍ଯୁଦ୍ଵିଜସେ ଯସ୍ଯ ନୋଦ୍ଵିଜେଯମହଂ କଥମ୍
ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି, ତପସ୍ୟା ଓ କ୍ରୋଧକୁ ଦେଖି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଭୟଭିତ ହେଉଛ, ତେବେ ମୁଁ କିପରି ଭୟଭିତ ହେବିନା?
ମହାଭାଗଂ ଵସିଷ୍ଠଂ ଯଃ ପୁତ୍ରୈରିଷ୍ଟୈର୍ଵ୍ଯଯୋଜଯତ୍। କ୍ଷତ୍ରଜାତଶ୍ଚ ଯଃ ପୂର୍ଵମଭଵଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ବଲାତ୍
ଯିଏ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପୁଅମାନେଠାରୁ ବଞ୍ଚିତ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଯିଏ ପୂର୍ବରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଥିଲେ, ଶକ୍ତିବଳରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ଶୌଚାର୍ଥଂ ଯୋ ନଦୀଂ ଚକ୍ରେ ଦୁର୍ଗମାଂ ବହୁଭିର୍ଜଲୈଃ। ଯାଂ ତାଂ ପୁଣ୍ଯତମାଂ ଲୋକେ କୌଶିକୀତି ଵିଦୁର୍ଜନାଃ
ଯିଏ ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ ଏକ ଦୁର୍ଗମ ନଦୀ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ, ଯାହାରେ ଅନେକ ଜଳ ଥିଲା, ଏବଂ ଯାହାକୁ ଲୋକେ ପୃଥିବୀରେ ସବୁଠୁ ପବିତ୍ର କୌଶିକୀ ଭାବରେ ଜାଣନ୍ତି।
ବଭାର ଯତ୍ରାସ୍ଯ ପୁରା କାଲେ ଦୁର୍ଗେ ମହାତ୍ମନଃ। ଦାରାନ୍ମତଙ୍ଗୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ରାଜର୍ଷିର୍ଵ୍ଯାଧତାଂ ଗତଃ
ଯେଉଁଠାରେ ପୂର୍ବକାଳରେ ସେଇ ଦୁର୍ଗମ ସ୍ଥାନରେ, ମହାତ୍ମାଙ୍କର ପତ୍ନୀକୁ ମତଙ୍ଗ ନାମକ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ଏବଂ ଶିକାରୀ ଥିବା ସମୟରେ ସମ୍ଭାଳିଥିଲେ।
ଅତୀତକାଲେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷେ ଅଭ୍ଯେତ୍ଯ ପୁନରାକ୍ଷମମ୍। ମୁନିଃ ପାରେତି ନଦ୍ଯା ଵୈ ନାମ ଚକ୍ରେ ତଦା ପ୍ରଭୁଃ
ଏକ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଶେଷ ହେବା ପରେ, ମୁନି ଆଖ୍ଷମ ଉପରେ ପୁନି ଆସିଲେ। ସେଠାରେ ନଦୀ ପାଖରେ, ପ୍ରଭୁ ଏହାକୁ 'ପାରେତି' ନାମ ଦେଲେ।
ମତଙ୍ଗଂ ଯାଜଯାଞ୍ଚକ୍ରେ ଯତ୍ର ପ୍ରୀତମନାଃ ସ୍ଵଯମ୍। ତ୍ଵଂ ଚ ସୋମଂ ଭଯାଦ୍ଯସ୍ଯ ଗତଃ ପାତୁଂ ସୁରେଶ୍ଵର
ସେଠାରେ, ମନରେ ଖୁସି ହୋଇ, ସେ ମତଙ୍ଗଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ କରାଇଲେ। ତୁମେ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ, ଭୟରେ ସୋମ ପାନ କରିବାକୁ ଗଲେ।
ଚକାରାନ୍ଯଂ ଚ ଲୋକଂ ଵୈ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ନକ୍ଷତ୍ରସଂପଦା। ପ୍ରତିଶ୍ରଵଣପୂର୍ଵାଣି ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ଚକାର ଯଃ। ଗୁରୁଶାପହତସ୍ଯାପି ତ୍ରିଶଙ୍କୋଃ ଶରଣଂ ଦଦୌ
ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ, ସେ ଆଉ ଏକ ନୂତନ ଲୋକ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ତାରାମଣ୍ଡଳ ଥିଲା; ଶ୍ରବଣ ଆଦି ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ ସେଇଁଠି ରଚିଲେ, ଏବଂ ଗୁରୁଙ୍କ ଶାପରେ ପତିତ ହେଉଥିବା ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶରଣ ଦେଲେ।
ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଶାପଂ ରାଜର୍ଷିଃ କଥଂ ମୋକ୍ଷ୍ଯତି କୌଶିକଃ। ଅଵମତ୍ଯ ତଦା ଦେଵୈର୍ଯଜ୍ଞାଙ୍ଗଂ ତଦ୍ଵିନାଶିତମ୍
ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଙ୍କ ଶାପରୁ ରାଜର୍ଷି କୌଶିକ କିପରି ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅବମାନନା କରି, ଯଜ୍ଞର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲେ?
ଅନ୍ଯାନି ଚ ମହାତେଜା ଯଜ୍ଞାଙ୍ଗାନ୍ଯସୃଜତ୍ପ୍ରଭୁଃ। ନିନାଯ ଚ ତଦା ସ୍ଵର୍ଗଂ ତ୍ରିଶଙ୍କୁଂ ସ ମହାତପାଃ
ସେ ମହାତପସ୍ବୀ, ଅପାର ଶକ୍ତିର ମାଲିକ, ଆଉ ଅନ୍ୟ ଯଜ୍ଞାଙ୍ଗ ସୃଷ୍ଟି କଲେ ଏବଂ ସେଇ ସମୟରେ ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଗଲେ।
ଏତାନି ଯସ୍ଯ କର୍ମାଣି ତସ୍ଯାହଂ ଭୃଶମୁଦ୍ଵିଜେ। ଯଥାଽସୌ ନ ଦହେତ୍କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତଥାଽଽଜ୍ଞାପଯ ମାଂ ଵିଭୋ
ଏମିତି କାର୍ଯ୍ୟ ଯାହାଙ୍କର, ସେଠିପାଇଁ ମୁଁ ବହୁତ ଭୟଭିତ। ମୋତେ ଏମିତି ଉପାୟ କହ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେ କ୍ରୋଧରେ ମୋତେ ଦହି ଦେବେ ନାହିଁ।
ତେଜସା ନିର୍ଦହେଲ୍ଲୋକାନ୍କମ୍ପଯେଦ୍ଧରଣୀଂ ପଦା। ସଂକ୍ଷିପେଚ୍ଚ ମହାମେରୁଂ ତୂର୍ଣମାଵର୍ତଯେଦ୍ଦିଶଃ
ତାଙ୍କର ତେଜସ୍ୱୀ ଶକ୍ତିରେ ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଦହିପାରନ୍ତି, ପାଦରେ ପୃଥିବୀକୁ କମ୍ପାଇପାରନ୍ତି, ମହାମେରୁ ପର୍ବତକୁ ଛୋଟ କରିଦେଇପାରନ୍ତି, ଏବଂ ଦିଗଗୁଡ଼ିକୁ ଉଲ୍ଟାଇଦେଇପାରନ୍ତି।
ତାଦୃଶଂ ତପସା ଯୁକ୍ତଂ ପ୍ରଦୀପ୍ତମିଵ ପାଵକମ୍। କଥମସ୍ମଦ୍ଵିଧା ନାରୀ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯମଭିସ୍ପୃଶେତ୍
ଏମିତି ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ, ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜିତ କରିଥିବା ଏମି ଜଣେ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ମୋତେ ଭଳି ଜଣେ ନାରୀ କିପରି ସ୍ପର୍ଶ କରିପାରିବ?
ହୁତାଶନମୁଖଂ ଦୀପ୍ତଂ ସୂର୍ଯଚନ୍ଦ୍ରାକ୍ଷିତାରକମ୍। କାଲଜିହ୍ଵଂ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥମସ୍ମଦ୍ଵିଧା ସ୍ପୃଶେତ୍
ଯାହାଙ୍କର ମୁହଁ ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଚକ୍ଷୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ତାରାମାନେ, ଜିହ୍ୱା କାଳ ସ୍ୱରୂପ — ଏମି ଦେବମାନ୍ୟ, ମୋତେ ଭଳି ଜଣେ ନାରୀ କିପରି ସ୍ପର୍ଶ କରିପାରିବ?
ଯମଶ୍ଚ ସୋମଶ୍ଚ ମହର୍ଷଯଶ୍ଚ ସାଧ୍ଯା ଵିଶ୍ଵେ ଵାଲସ୍ଵିଲ୍ଯାଶ୍ଚ ସର୍ଵେ। ଏତେଽପି ଯସ୍ଯୋଦ୍ଵିଜନ୍ତେ ପ୍ରଭାଵା- ତ୍ତସ୍ମାତ୍କସ୍ମାନ୍ମାଦୃଶୀ ନୋଦ୍ଵିଜେତ
ଯମ, ସୋମ, ମହାର୍ଷିମାନେ, ସାଧ୍ୟମାନେ, ବିଶ୍ୱେଦେବମାନେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ବାଳଖିଲ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିକୁ ଦେଖି ଭୟଭିତ — ତେଣୁ ମୋତେ ଭଳି ଜଣେ ନାରୀ କିଏ ଭୟ କରିବ ନାହିଁ?
ତ୍ଵଯୈଵମୁକ୍ତା ଚ କଥଂ ସମୀପ- ମୃଷେର୍ନ ଗଚ୍ଛେଯମହଂ ସୁରେନ୍ଦ୍ର। ରକ୍ଷାଂ ଚ ମେ ଚିନ୍ତଯ ଦେଵରାଜ ଯଥା ତ୍ଵଦର୍ଥଂ ରକ୍ଷିତାଽହଂ ଚରେଯମ୍
ତୁମେ ଏମିତି କହିବା ପରେ, ମୁଁ କିପରି ସେ ଋଷିଙ୍କ ସମୀପକୁ ଯିବି? ଦେବରାଜ, ମୋର ରକ୍ଷା ଉପାୟ ଭାବିବା; ଯେପରି ତୁମ ପାଇଁ ମୁଁ ତୁମ ରକ୍ଷାରେ ରହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବି।
କାମଂ ତୁ ମେ ମାରୁତସ୍ତତ୍ର ଵାସଃ ପ୍ରକ୍ରୀଡିତାଯା ଵିଵୃଣୋତୁ ଦେଵ। ଭଵେଚ୍ଚ ମେ ମନ୍ମଥସ୍ତତ୍ର କାର୍ଯେ ସହାଯଭୂତସ୍ତୁ ତଵ ପ୍ରସାଦାତ୍
ମୋର ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ, ବାୟୁଦେବ ମୋ ପାଇଁ ସେଠାରେ ଖେଳିବା ପାଇଁ ଏକ ନିବାସ ଦେଉନ୍ତୁ; ଏବଂ ତୁମ ଅନୁଗ୍ରହରେ ମନ୍ମଥ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ମୋ ସହଯୋଗୀ ହେଉନ୍ତୁ।
ଵନାଚ୍ଚ ଵାଯୁଃ ସୁରଭିଃ ପ୍ରଵାଯା- ତ୍ତସ୍ମିନ୍କାଲେ ତମୃଷିଂ ଲୋଭଯନ୍ତ୍ଯାଃ। ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଵିହିତେ ଚୈଵ ତସ୍ମିଂ- ସ୍ତତୋ ଯଯୌ ସାଽଽଶ୍ରମଂ କୌଶିକସ୍ଯ
ତାପରେ ଜଙ୍ଗଲରୁ ସୁଗନ୍ଧିତ ବାତାସ ବହିଲା, ସେ ସମୟରେ ସେଇ ଋଷିଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କଲା; ସମସ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ହେବା ପରେ, ସେ କୌଶିକଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇଲା।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଯା ଶକ୍ରଃ ସଂଦିଦେଶ ସଦାଗତିମ୍। ପ୍ରାତିଷ୍ଠତ ତଦା କାଲେ ମେନକା ଵାଯୁନା ସହ
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ଶକ୍ର ତାଙ୍କୁ ସଦା ଯିବା ପାଇଁ ଆଦେଶ ଦେଲେ; ଏବଂ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ ମେନକା ବାୟୁ ସହିତ ଚାଲିଗଲେ।
ଅଥାପଶ୍ଯଦ୍ଵରାରୋହା ତପସା ଦଗ୍ଧକିଲ୍ବିଷମ୍। ମିଶ୍ଵାମିତ୍ରଂ ତପ୍ଯମାନଂ ମେନକା ଭୀରୁରାଶ୍ରମେ
ତାପରେ, ସୁନ୍ଦର ଅଙ୍ଗ ଓ ଭୟଭିତ ହୃଦୟ ଥିବା ମେନକା ଦେଖିଲେ — ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଦୋଷ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିବା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି।
ଅଭିଵାଦ୍ଯ ତତଃ ସା ତଂ ପ୍ରାକ୍ରୀଡଦୃଷିସନ୍ନିଧୌ। ଅପୋଵାହ ଚ ଵାସୋଽସ୍ଯା ମାରୁତଃ ଶଶିସଂନିଭମ୍
ସେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଋଷିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଖେଳିବାକୁ ଲାଗିଲେ; ଏବଂ ବାୟୁ ତାଙ୍କ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ସଦୃଶ ବସ୍ତ୍ରକୁ ଉଡ଼ାଇ ନେଲା।
ସାଗଚ୍ଛତ୍ତ୍ଵରିତା ଭୂମିଂ ଵାସସ୍ତଦଭିଲିପ୍ସତୀ। କୁତ୍ସଯନ୍ତୀଵ ସଵ୍ରୀଡଂ ମାରୁତଂ ଵରଵର୍ଣିନୀ
ସେ ତୁରନ୍ତ ଭୂମିକୁ ଗଲେ, ନିଜ ବସ୍ତ୍ର ଉଠାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ଏବଂ ଲଜ୍ଜାରେ ବାୟୁକୁ ମନେ ମନେ ଦୋଷ ଦେଉଥିବା ପରି, ସେ ସୁନ୍ଦରୀ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଗଲେ।
ପଶ୍ଯତସ୍ତସ୍ଯ ରାଜର୍ଷେରପ୍ଯଗ୍ନିସମତେଜସଃ। ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ତତସ୍ତାଂ ତୁ ଵିଷମସ୍ଥାମନିନ୍ଦିତାମ୍
ଅଗ୍ନି ସମାନ ତେଜସ୍ୱୀ ରାଜର୍ଷି ଦେଖୁଥିବା ବେଳେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କୁ ଦୁଃସ୍ଥିତିରେ ଏବଂ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଦେଖିଲେ।
ଗୃଦ୍ଧାଂ ଵାସସି ସଂଭ୍ରାନ୍ତାଂ ମେନକାଂ ମୁନିସତ୍ତମଃ। ଅନିର୍ଦେଶ୍ଯଵଯୋରୂପାମପଶ୍ଯଦ୍ଵିଵୃତାଂ ତଦା
ମହାମୁନି ତାଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର ପାଇଁ ଆତୁର ଓ ଅସ୍ଥିର ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କର ବୟସ ଓ ରୂପ ବର୍ଣ୍ଣନାତୀତ ଥିଲା।
ତସ୍ଯା ରୂପଗୁଣାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ ତୁ ଵିପ୍ରର୍ଷଭସ୍ତଦା। ଚକାର ଭାଵଂ ସଂସର୍ଗେ ତଯା କାମଵଶଂ ଗତଃ
ତାଙ୍କର ରୂପ ଓ ଗୁଣ ଦେଖି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ କାମବଶ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ସହ ମିଳନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ।