ମଦ୍ଵିଧୋ ନାପି ନୃପତିସ୍ତ୍ଵଯି ଯୁକ୍ତଃ କଥଂଚନ । ସନ୍ନାହଂ ସଂଯୁଗେ କର୍ତୁଂ କଂସଭୃତ୍ଯେ ଵିଶେଷତଃ
ମୋ ପରି ରାଜା କେବେ ତୁମ ପ୍ରତି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ବିଶେଷ କରି କଂସର ଦାସ ପ୍ରତି.
ତଂ ଚ ତୂବରକଂ ବାଲଂ ବହ୍ଵାଶିନମଵିଦ୍ଯକମ୍ । ଉଲୂକ ମଦ୍ଵଚୋ ବ୍ରୂହି ଅସକୃଦ୍ଭୀମସେନକମ୍
ଏହି ଦୁର୍ବଳ, ଅନ୍ୟଜନା, ଅନେକ ଖାଇଥିବା ଅବିଦ୍ୟା ଛୋଟ ଝିଅ—ଉଲୂକ, ଭୀମସେନଙ୍କୁ ମୋ କଥା ପୁନିପୁନି କହିଦେ.
ଵିରାଟନଗରେ ପାର୍ଥ ଯସ୍ତ୍ଵଂ ସୂଦୋ ହ୍ଯଭୂଃ ପୁରା। ବଲ୍ଲଵୋ ନାମ ଵିଖ୍ଯାତସ୍ତନ୍ମମୈଵ ହି ପୌରୁଷମ୍
ବିରାଟନଗରରେ, ପାର୍ଥ, ତୁମେ ପୂର୍ବେ ଏକ ରସୋଇଆ ହେଇଥିଲା, ବଲ୍ଲଭ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସେ ମୋର ଶକ୍ତି ଥିଲା.
ପ୍ରତିଜ୍ଞାତଂ ସଭାମଧ୍ଯେ ନ ତନ୍ମିଥ୍ଯା ତ୍ଵଯା ପୁରା। ଦୁଃଶାସନସ୍ଯ ରୁଧିରଂ ପୀଯତାଂ ଯଦି ଶକ୍ଯତେ
ସଭା ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଯାହା ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲା, ସେ ମିଥ୍ୟା ନୁହେଁ; ଦୁଃଶାସନଙ୍କ ରକ୍ତ ପିଇବାକୁ ଯଦି ସମ୍ଭବ, କର.
ଯଦ୍ବ୍ରଵୀଷି ଚ କୌନ୍ତେଯ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାନହଂ ରଣେ। ନିହନିଷ୍ଯାମି ତରସା ତସ୍ଯ କାଲୋଽଯମାଗତଃ
କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ତୁମେ ଯେଉଁଥିରି କହିଛ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେଂକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶକ୍ତିରେ ହରାଇବା—ସେହି ସମୟ ଏବେ ଆସିଛି।
ତ୍ଵଂ ହି ଭୋଜ୍ଯେ ପୁରସ୍କାର୍ଯୋ ଭକ୍ଷ୍ଯେ ପେଯେ ଚ ଭାରତ । କ୍ଵ ଯୁଦ୍ଧଂ କ୍ଵ ଚ ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ ଯୁଧ୍ଯସ୍ଵ ପୁରୁଷୋ ଭଵ
ଭାରତ, ତୁମେ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟରେ ସମ୍ମାନ ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ଯୁଦ୍ଧ ଓ ଭୋଗରେ କ'ଣ ତୁମର ଅଂଶ? ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧ କର, ପୁରୁଷ ହେଉ।
ଶଯିଷ୍ଯସେ ହତୋ ଭୂମୌ ଗଦାମାଲିଙ୍ଗ୍ଯ ଭାରତ। ତଦ୍ଵୃଥା ଚ ସଭାମଧ୍ଯେ ଵଲ୍ଗିତଂ ତେ ଵୃକୋଦର
ଭାରତ, ତୁମେ ଗଦାକୁ ଆଳିଙ୍ଗନ କରି ଭୂମିରେ ମୃତ ହେବ। ବୃକୋଦର, ସଭାମଧ୍ୟରେ ତୁମର ଗର୍ବ ଅକାରଣ ହେବ।
ଉଲୂକ ନକୁଲଂ ବ୍ରୂହି ଵଚନାନ୍ମମ ଭାରତ। ଯୁଧ୍ଦ୍ଯସ୍ଵାଦ୍ଯ ସ୍ଥିରୋ ଭୂତ୍ଵା ପଶ୍ଯାମସ୍ତଵ ପୌରୁଷମ୍
ଉଲୂକ, ମୋର କଥା ନକୁଳଙ୍କୁ କହ, ଭାରତ—'ଆଜି ଦୃଢ଼ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ କର, ତୁମର ପୁରୁଷ ମାନ ଦେଖିବାକୁ ଦିଅ।'
ଯୁଧିଷ୍ଠିରାନୁରାଗଂ ଚ ଦ୍ଵେଷଂ ଚ ମଯି ଭାରତ। କୃଷ୍ଣାଯାଶ୍ଚ ପରିକ୍ଲେଶଂ ସ୍ମରେଦାନୀଂ ଯଥାତଥମ୍
ଭାରତ, ସେ ଏବେ ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ସ୍ନେହ, ମୋ ପ୍ରତି ଦ୍ୱେଷ ଓ କୃଷ୍ଣାଙ୍କ ଦୁଃଖ ସ୍ମରଣ କରୁ।
ବ୍ରୂଯାସ୍ତ୍ଵଂ ସହଦେଵଂ ଚ ରାଜମଧ୍ଯେ ଵଚୋ ମମ। ଯୁଦ୍ଧ୍ଯେଦାନୀଂ ରଣେ ଯତ୍ତଃ କ୍ଲେଶାନ୍ସ୍ମର ଚ ପାଣ୍ଡଵ
ମଧ୍ୟରେ ରାଜାମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସହଦେବଙ୍କୁ ମୋର କଥା କହ—'ଏବେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଦେଇ ଯୁଦ୍ଧ କର, ଏବଂ ତୁମ ଦୁଃଖ ସ୍ମରଣ କର, ପାଣ୍ଡବ।'
ଵିରାଟଦ୍ରୁପଦୌ ଚୋଭୌ ବ୍ରୂଯାସ୍ତ୍ଵଂ ଵଚନାନ୍ମମ । ନ ଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵା ଭର୍ତାରୋ ଭୃତ୍ଯୈରପି ମହାଗୁଣୈଃ । ତଥାର୍ଥପତିଭିର୍ଭୃତ୍ଯା ଯତଃ ସୃଷ୍ଟାଃ ପ୍ରଜାସ୍ତତଃ
ବିରାଟ ଓ ଦ୍ରୁପଦଙ୍କୁ ମୋର କଥା କହ—'ଏପରି ମହାଗୁଣୀ ଭୃତ୍ୟ ଓ ଭୃତ୍ୟମାନେ ଏପରି ଗୁଣବାନ୍ ଭୂତପୂର୍ବେ ଦେଖାଯାଇନାହିଁ। ଭୃତ୍ୟମାନେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପାଇଁ ହିଁ ତିଆରି, ସ୍ୱାମୀମାନେଠାରୁ ହିଁ ପ୍ରଜା ଉତ୍ପନ୍ନ।'
ଅଶ୍ଲାଘ୍ଯୋଽଯଂ ନରପତିର୍ଯୁଵଯୋରିତି ଚାଗତମ୍
ଏହି ରାଜା ତୁମେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ପ୍ରଶଂସା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ, ଏହି ଅବସ୍ଥା ଆସିଛି।
ତେ ଯୂଯଂ ସଂହତା ଭୂତ୍ଵା ତଦ୍ଵଧାର୍ଥଂ ମମାପି ଚ। ଆତ୍ମାର୍ଥଂ ପାଣ୍ଡଵାର୍ଥଂ ଚ ପ୍ରଯୁଦ୍ଧ୍ଯଧ୍ଵଂ ମଯା ସହ
ତୁମେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ମୋ ନାଶ ଓ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ମୋ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କର।
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଂ ଚ ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯଂ ବ୍ରୂଯାସ୍ତ୍ଵଂ ଵଚନାନ୍ମମ। ଏଷ ତେ ସମଯଃ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଲବ୍ଧଵ୍ଯଶ୍ଚ ତ୍ଵଯାପି ସଃ
ପାଞ୍ଚାଳପୁତ୍ର ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ମୋର କଥା କହ—'ତୁମ ପାଇଁ ଏହି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ଆସିଛି, ଏବଂ ତୁମେ ଯାହା ପାଇବାକୁ ଥିଲ, ସେହିଟି ମିଳିବ।'
ଦ୍ରୋଣମାସାଦ୍ଯ ସମରେ ଜ୍ଞାସ୍ଯସେ ହିତମୁତ୍ତମମ୍ । ଯୁଦ୍ଧ୍ଯସ୍ଵ ସମୁହୃତ୍ପାପଂ କୁରୁ କର୍ମ ସୁଦୁଷ୍କରମ୍
ସମରେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ, ତୁମେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳ ଜାଣିପାରିବ। ପାପ ଛାଡ଼ି ଯୁଦ୍ଧ କର, ଅତି କଠିନ କାମ କର।
ଶିଖଣ୍ଡିନମଥୋ ବ୍ରୂହି ଉଲୂକ ଵଚନାନ୍ମମ । ସ୍ତ୍ରୀତି ମତ୍ଵା ମହାବାହୁର୍ନ ହନିଷ୍ଯତି କୌରଵଃ
ଉଲୂକ, ମୋର କଥା ଶିଖଣ୍ଡୀଙ୍କୁ କହ—'ସେ ଜଣେ ଜନା ଭାବି, ମହାବାହୁ କୌରବ ତାଙ୍କୁ ମାରିବେ ନାହିଁ।'
ଗାଙ୍ଗେଯୋ ଧନ୍ଵିନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଯୁଦ୍ଧ୍ଯେଦାନୀଂ ସୁନିର୍ଭଯଃ । କୁରୁ କର୍ମ ରଣେ ଯତ୍ତଃ ପଶ୍ଯାମଃ ପୌରୁଷଂ ତଵ
ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର, ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବେ ଭୟ ଛାଡ଼ି ଯୁଦ୍ଧ କର। ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଦେଖା, ତୁମର ପୁରୁଷ ମାନ ଦେଖିବାକୁ ଦିଅ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତତୋ ରାଜା ପ୍ରହସ୍ଯୋଲୂକମବ୍ରଵୀତ୍। ଧନଞ୍ଜଯଂ ପୁନର୍ବ୍ରୂହି ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ଶ୍ରୃଣ୍ଵତଃ
ଏଭଳି କହି, ରାଜା ହସି ଉଲୂକଙ୍କୁ କହିଲେ—'ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଏହି କଥା ପୁନି କହ, ବାସୁଦେବ ଶୁଣୁଥିବାବେଳେ।'
ଅସ୍ମାନ୍ଵା ତ୍ଵଂ ପରାଜିତ୍ଯ ପ୍ରସାଧି ପୃତିଵୀମିମାମ୍ । ଅଥଵା ନିର୍ଜିତୋସ୍ମାଭୀ ରଣେ ଵୀର ଶଯିଷ୍ଯସି
ତୁମେ ଆମକୁ ହରାଇ ଏଇ ପୃଥିବୀରେ ଶାସନ କରିପାର, କିମ୍ବା ଯଦି ଆମେ ତୁମକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହରାଇବା, ତେବେ ତୁମେ ବୀର ଭାବେ ମୃତ ହେବ।
ରାଷ୍ଟ୍ରାନ୍ନିର୍ଵାସନକ୍ଲେଶଂ ଵନଵାସଂ ଚ ପାଣ୍ଡଵ । କୃଷ୍ଣାଯାଶ୍ଚ ପରିକ୍ଲେଶଂ ସଂସ୍ମରନ୍ପୁରୁଷୋ ଭଵ
ପାଣ୍ଡବ, ରାଜ୍ୟରୁ ବହିଷ୍କାର, ଅରଣ୍ୟବାସର କଷ୍ଟ ଓ କୃଷ୍ଣାଙ୍କ ଦୁଃଖ ସ୍ମରଣ କର, ପୁରୁଷ ହେଉ।
ଯଦର୍ଥଂ କ୍ଷତ୍ରିଯା ସୂତେ ସର୍ଵଂ ତଦିଦମାଗତମ୍ । ବଲଂ ଵୀର୍ଯଂ ଚ ଶୌର୍ଯଂ ଚ ପରଂ ଚାପ୍ଯସ୍ତ୍ରଲାଘଵମ୍
ଯାହା ପାଇଁ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି, ସେ ସବୁ ଏବେ ଆସିଛି—ଶକ୍ତି, ପ୍ରତାପ, ସୌର୍ଯ୍ୟ ଓ ଶସ୍ତ୍ରଚାଳନର ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଦକ୍ଷତା।
ପୌରୁଷଂ ଦର୍ଶଯନ୍ଯୁଦ୍ଧେ କୋପସ୍ଯ କୁରୁ ନିଷ୍କୃତିମ୍। ପରିକ୍ଲିଷ୍ଟସ୍ଯ ଦୀନସ୍ଯ ଦୀର୍ଘକାଲୋଷିତସ୍ଯ ଚ। ହୃଦଯଂ କସ୍ଯ ନ ସ୍ଫୋଟେଦୈଶ୍ଵର୍ଯାଦ୍ଧଂଶିତସ୍ଯ ଚ
ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମର ପୁରୁଷ ମାନ ଦେଖାଅ, କ୍ରୋଧର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କର। ଦୀର୍ଘଦିନ ଦୁଃଖିତ, ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଥିବା, ଏବଂ ଶାସନ ହରାଇଥିବା ମନୁଷ୍ୟର ହୃଦୟ କିଏ ଭାଙ୍ଗିଯିବ ନାହିଁ?
କୁଲେ ଜାତସ୍ଯ ଶୂରସ୍ଯ ପରିଵିତ୍ତେଷ୍ଵଗୃଧ୍ଯତଃ। ଆସ୍ଥିତଂ ରାଜ୍ଯମାକ୍ରମ୍ଯ କୋପଂ କସ୍ଯ ନ ଦୀପଯେତ୍
ଏକ ଉଚ୍ଚ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ସାହସୀ ଏବଂ ଅନ୍ୟଙ୍କର ଧନରେ ଲୋଭ ନ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଅଧିକାର ରାଜ୍ୟ ଦଳିଆଯିବାରେ କିଏ ରେଷ ରଖିବେ ନାହିଁ?
ଯତ୍ତଦୁକ୍ତଂ ମହଦ୍ଵାକ୍ଯଂ କର୍ମଣା ତଦ୍ଵିଭାଵ୍ଯତାମ୍। ଅକର୍ମଣା କତ୍ଥିତେନ ସନ୍ତଃ କୁପୁରୁଷଂ ଵିଦୁଃ
ଯେଉଁ ମହାନ କଥା କହାଯାଇଛି, ତାହା କାମରେ ପ୍ରମାଣିତ ହେଉ। କାମ କରିବା ବଦଳରେ କେବଳ ଗର୍ବ କରୁଥିବାକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକେ ନିର୍ଥକ୍କ ଲୋକ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।
ଅମିତ୍ରାଣାଂ ଵଶେ ସ୍ଥାନଂ ରାଜ୍ଯଂ ଚ ପୁନରୁଦ୍ଧର। ଦ୍ଵାଵର୍ଥୌ ଯୁଦ୍ଧକାମସ୍ଯ ତସ୍ମାତ୍ତତ୍କୁରୁ ପୌରୁଷମ୍
ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ହାତରୁ ତୁମର ରାଜ୍ୟ ଫେରାଇ ନିଅ। ଯୁଦ୍ଧ ଚାହିଁଥିବା ପାଇଁ ଏହି ଦୁଇଟି କାମ। ତେଣୁ ତୁମର ପୁରୁଷ ଶକ୍ତି ଦେଖା।
ପରାଜିତୋଽସି ଦ୍ଯୂତେନ କୃଷ୍ଣା ଚାନାଯିତା ସଭାମ୍ । ଶକ୍ଯୋଽମର୍ଷୋ ମନୁଷ୍ଯେଣ କର୍ତୁ ପୁରୁଷମାନିନା
ତୁମେ ଜୁଆରେ ପରାଜିତ ହେଲ, ଏବଂ କୃଷ୍ଣାଙ୍କୁ ସଭାକୁ ଆଣାଯାଇଥିଲା। ଏପରି ଅପମାନକୁ ଏକ ସତ୍ପୁରୁଷ ନିଜ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ରଖି ସହିପାରେ।
ଦ୍ଵାଦଶୈଵ ତୁ ଵର୍ଷାଣି ଵନେ ଧିଷ୍ଣ୍ଯାଦ୍ଵିଵାସିତଃ। ସଂଵତ୍ସରଂ ଵିରାଟସ୍ଯ ଦାସ୍ଯମାସ୍ଥାଯ ଚୋଷିତଃ
ବାର ବର୍ଷ ତୁମେ ଅରଣ୍ୟରେ ନିର୍ବାସିତ ହେଲ, ଏବଂ ଏକ ବର୍ଷ ତୁମେ ବିରାଟଙ୍କ ଘରେ ଦାସ୍ୟ କରି ରହିଥିଲ।
ରାଷ୍ଟ୍ରାନ୍ନିର୍ଵାସନକ୍ଲେଶଂ ଵନଵାସଂ ଚ ପାଣ୍ଡଵ । କୃଷ୍ଣାଯାଶ୍ଚ ପରିକ୍ଲେଶଂ ସଂସ୍ମରନ୍ପୁରୁଷୋ ଭଵ
ତୁମର ରାଜ୍ୟରୁ ନିର୍ବାସନର କଷ୍ଟ, ଅରଣ୍ୟବାସର ଦୁଃଖ ଏବଂ କୃଷ୍ଣାଙ୍କ ଭୋଗିଥିବା ଯନ୍ତ୍ରଣାକୁ ମନେ ପକା, ହେ ପାଣ୍ଡବ, ଏବଂ ପୁରୁଷ ହେଉ।
ଅପ୍ରିଯାଣାଂ ଚ ଵଚନଂ ପ୍ରବ୍ରୁଵତ୍ସୁ ପୁନଃ ପୁନଃ । ଅମର୍ଷଂ ଦର୍ଶଯସ୍ଵ ତ୍ଵମମର୍ଷୋ ହ୍ଯେଵ ପୌରୁଷମ୍
ଯେତେବେଳେ କେହି ପୁନିପୁନି ଅପ୍ରିୟ କଥା କହେ, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ରେଷ ପ୍ରଦର୍ଶନ କର। କାରଣ ରେଷ ଦେଖାଇବା ହେଉଛି ପୁରୁଷତ୍ୱ।
କ୍ରୋଧୋ ବଲଂ ତଥା ଵୀର୍ଯଂ ଜ୍ଞାନଯୋଗୋଽସ୍ତ୍ରଲାଘଵମ୍। ଇହ ତେ ଦୃଶ୍ଯତାଂ ପାର୍ଥ ଯୁଦ୍ଧ୍ଯସ୍ଵ ପୁରୁଷୋ ଭଵ
ତୁମର କ୍ରୋଧ, ଶକ୍ତି, ପରାକ୍ରମ, ଜ୍ଞାନ, ଅସ୍ତ୍ର ଚଳାଇବା ଦକ୍ଷତା ଏଠାରେ ପ୍ରମାଣ ହେଉ। ଯୁଦ୍ଧ କର, ପୁରୁଷ ହେଉ।