ତ୍ଵଦ୍ଯୁକ୍ତୋଽଯମନୁପ୍ରଶ୍ନୋ ମହାରାଜ ଯଥେଚ୍ଛସି। ନ ତୁ ଦୁର୍ଯୋଧନେ ଦୋଷମିମମାଧାତୁମର୍ହସି
'ତୁମର ପ୍ରଶ୍ନ ଉଚିତ, ହେ ମହାରାଜ, ଯେପରି ଇଚ୍ଛା କର; କିନ୍ତୁ ଏହି ଦୋଷ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ଉପରେ ଆରୋପ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।'
ଶୃଣୁଷ୍ଵାନଵଶେଷେଣ ଵଦତୋ ମମ ପାର୍ଥିଵ । ଯ ଆତ୍ମନୋ ଦୁଶ୍ଚରିତାଦଶୁଭଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାନ୍ନରଃ । ନ ସ କାଲଂ ନ ଵା ଦେଵାନେନସା ଗନ୍ତୁମର୍ହତି
'ମୋ କଥାକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଶୁଣ, ହେ ରାଜା; ଯେଉଁ ମଣିଷ ନିଜ ଦୁଷ୍କର୍ମରେ ଦୁଃଖ ପାଏ, ସେ କେବେ ଭାଗ୍ୟ କିମ୍ବା ଦେବତାଙ୍କୁ ଦୋଷ ଦେଇପାରିବ ନାହିଁ।'
ମହାରାଜ ମନୁଷ୍ଯେଷୁ ନିନ୍ଦ୍ଯଂ ଯଃ ସର୍ଵମାଚରେତ୍। ସ ଵଧ୍ଯଃ ସର୍ଵଲୋକସ୍ଯ ନିନ୍ଦିତାନି ସମାଚରନ୍
ମହାରାଜ, ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁଠି କିଏ ଦୁଷ୍ଟ କାମ କରେ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ହୁଏ ଏବଂ ଏହା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ଦଣ୍ଡ ଦେବା ଯୋଗ୍ୟ।
ନିକାରା ମନୁଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାଣ୍ଡଵୈସ୍ତ୍ଵତ୍ପ୍ରତୀକ୍ଷଯା । ଅନୁଭୂତାଃ ସହାମାତ୍ଯୈର୍ନିକୃତୈରଧିଦେଵନେ
ମନୁର ସନ୍ତାନ, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ତୁମ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଦୂତ୍ତ ଖେଳରେ ଚତୁର ଲୋକମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନ ସହିଛନ୍ତି।
ହଯାନାଂ ଚ ଗଜାନାଂ ଚ ରାଜ୍ଞାଂ ଚାମିତତେଜସାମ୍ । ଵୈଶସଂ ସମରେ ଵୃତ୍ତଂ ଯତ୍ତନ୍ମେ ଶୃଣୁ ସର୍ଵଶଃ
ଘୋଡା, ହାତୀ ଏବଂ ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଯେଉଁ ହତ୍ୟା ଘଟିଥିଲା, ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଏହା ବିଷୟରେ କହିବି, ଶୁଣ।
ସ୍ଥିରୋ ଭୂତ୍ଵା ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ସର୍ଵଲୋକକ୍ଷଯୋଦଯମ୍। ଯଥାଭୂତଂ ମହାଯୁଦ୍ଧେ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମା ଵିମନା ଭଵ
ମହାପ୍ରଜ୍ଞ, ତୁମେ ଦୃଢ଼ ହେଇ ରହ, ଏବଂ ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ଉତ୍ଥାନ ଓ ପତନ ଯେପରି ଘଟିଥିଲା, ମୁଁ ଏହା କହିବି; ତୁମ ମନ ଅଶାନ୍ତ ହେବା ଦରକାର ନାହିଁ।
ନ ହ୍ଯେଵ କର୍ତା ପୁରୁଷଃ କର୍ମଣୋଃ ଶୁଭପାପଯୋଃ । ଅସ୍ଵତନ୍ତ୍ରୋ ହି ପୁରୁଷଃ କାର୍ଯତେ ଦାରୁଯନ୍ତ୍ରଵତ୍
ମନୁଷ୍ୟ ନିଜେ କର୍ମର ଭଲ କିମ୍ବା ମନ୍ଦ ଫଳର ନିର୍ମାତା ନୁହେଁ; ସେ ସ୍ୱାଧୀନ ନୁହେଁ, ଏହିପରି ଦାରୁ ଗୁଡିକୁ ଯେପରି ଚଳାଯାଏ, ତେଣୁ କର୍ମ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୁଏ।
କେଚିଦୀଶ୍ଵରନିର୍ଦିଷ୍ଟାଃ କେଚିଦେଵ ଯଦୃଚ୍ଛଯା। ପୂର୍ଵକର୍ମଭିରପ୍ଯନ୍ଯେ ତ୍ରୈଧମେତତ୍ପ୍ରଦୃଶ୍ଯତେ। ତସ୍ମାଦନର୍ଥମାପନ୍ନଃ ସ୍ଥିରୋ ଭୂତ୍ଵା ନିଶାମଯ
କିଏ କିଏ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ କାମ କରନ୍ତି, କିଏ କିଏ ସଂଯୋଗ ଦ୍ୱାରା, ଅନ୍ୟ କିଏ କିଏ ପୂର୍ବ କର୍ମର ଫଳରେ; ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ଦେଖାଯାଏ। ତେଣୁ ଅନର୍ଥ ଆସିଥିଲେ ଦୃଢ଼ ହେଇ ଶୁଣ।
ହିରଣ୍ଵତ୍ଯାଂ ନିଵିଷ୍ଟେଷୁ ପାଣ୍ଡଵେଷୁ ମହାତ୍ମସୁ। ନ୍ଯଵିଶନ୍ତ ମହାରାଜ କୌରଵେଯା ଯଥାଵିଧି
ହିରଣ୍ଵତୀ ନଦୀକୁ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଶିବିର କରିଥିଲେ, ମହାରାଜ, କୌରବମାନେ ମଧ୍ୟ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଶିବିର କଲେ।
ତତ୍ର ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ରାଜା ନିଵେସ୍ଯ ବଲମୋଜସା । ସଂମାନଯିତ୍ଵା ନୃପତୀନ୍ନ୍ଯସ୍ଯ ଗୁଲ୍ମାଂସ୍ତଥୈଵ ଚ
ସେଠାରେ ଦୁର୍ୟୋଧନ ରାଜା ନିଜ ସେନାକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବରେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ, ରାଜାମାନେ ଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ ଏବଂ ଦଳମାନେ ଙ୍କୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ରଖିଲେ।
ଆରକ୍ଷସ୍ଯ ଵିଧିଂ କୃତ୍ଵା ଯୋଧାନାଂ ତତ୍ର ଭାରତ । କର୍ଣଂ ଦୁଃଶାସନଂ ଚୈଵ ଶକୁନିଂ ଚାପି ସୌବଲମ୍
ଯୋଧ୍ୟମାନେ ଙ୍କର ସୁରକ୍ଷା ନିମିତ୍ତେ ନିୟମ କରି, ଭାରତ, ସେ କର୍ଣ୍ଣ, ଦୁ:ଶାସନ ଏବଂ ସୌବଳ ପୁତ୍ର ଶକୁନିଙ୍କୁ ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଲେ।
ଆନାଯ୍ଯ ନୃପତିସ୍ତତ୍ର ମନ୍ତ୍ରଯାମାସ ଭାରତ। ତତ୍ର ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ରାଜା କର୍ଣେନ ସହ ଭାରତ
ତାପରେ ରାଜା ସେମାନେ ଙ୍କୁ ଡାକିଲେ ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରଣା କଲେ, ଭାରତ; ଦୁର୍ୟୋଧନ ରାଜା କର୍ଣ୍ଣ ସହିତ ମନ୍ତ୍ରଣା କଲେ।
ସୌବଲେନ ଚ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ମନ୍ତ୍ରଯିତ୍ଵା ନରର୍ଷଭ । ଆହୂଯୋପହ୍ଵରେ ରାଜନ୍ନୁଲୂକମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ସୌବଳ ସହ ମନ୍ତ୍ରଣା କରି, ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାଜା ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ଉଲୂକଙ୍କୁ ଡାକିଲେ ଏବଂ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଉଲୂକ ଗଚ୍ଛ କୈତଵ୍ଯ ପାଣ୍ଡଵାନ୍ସହସୋମକାନ୍। ଗତ୍ଵା ମମ ଵଚୋ ବ୍ରୂହି ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ଶ୍ରୃଣ୍ଵତଃ
ଉଲୂକ, ସୌବଳ ପୁତ୍ର, ପାଣ୍ଡବ ଓ ସୋମକମାନେ ଙ୍କଠାରେ ଯାଅ; ଯାଇ, ମୋର କଥା ବାସୁଦେବ ଶୁଣିବା ପରି କହ।
ଇଦଂ ତତ୍ସମନୁପ୍ରାପ୍ତଂ ଵର୍ଷପୂଗାଭିଚିନ୍ତିତମ୍ । ପାଣ୍ଡଵାନାଂ କୁରୂଣାଂ ଚ ଯୁଦ୍ଧଂ ଲୋକଭଯଙ୍କରମ୍
ଏହି ହେଉଛି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଚିନ୍ତିତ ଯୁଦ୍ଧ, ଯାହା ଏବେ ପାଣ୍ଡବ ଓ କୌରବ ଉପରେ ଆସିଛି, ଏହା ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରେ।
ଯଦେତତ୍କତ୍ଥନାଵାକ୍ଯଂ ସଞ୍ଜଯୋ ମହଦବ୍ରଵୀତ୍। ଵାସୁଦେଵସହାଯସ୍ଯ ଗର୍ଜତଃ ସାନୁଜସ୍ଯ ତେ
ସଂଜୟ ଯେଉଁ ଗର୍ବିତ କଥା କହିଥିଲେ, ଯାହା ବଡ଼ ଅର୍ଥବହୀ, ତୁମେ ବାସୁଦେବ ଓ ତୁମ ଭାଇମାନେ ସହିତ ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲା, ସେ କଥା—
ମଧ୍ଯେ କରୂଣାଂ କୌନ୍ତେଯ ତସ୍ଯ କାଲୋଯମାଗତଃ । ଯଥାଵତ୍ସଂପ୍ରତିଜ୍ଞାତଂ ତତ୍ସର୍ଵଂ କ୍ରିଯତାମିତି
କୁରୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ, କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ଏହି ସମୟ ଆସିଛି, ଯେପରି ଦେଉଥିଲା, ସେ ସମସ୍ତ କଥା ଏବେ ପ୍ରକୃତ ଭାବରେ କରାଯିଉ।
ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ତଥୈଵ କୌନ୍ତେଯଂ ବ୍ରୂଯାସ୍ତ୍ଯଂ ଵଚନାନ୍ମମ
ଏହିପରି, କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଜ୍ୟେଷ୍ଠଙ୍କୁ ମୋର କଥା କହ।
ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହିତଃ ସର୍ଵୈଃ ସୋମକୈଶ୍ଚ ସକେକଯୈଃ। କଥଂ ଵା ଧାର୍ମିକୋ ଭୂତ୍ଵା ତ୍ଵମଧର୍ମେ ମନଃ କୃଥାଃ। ଯ ଇଚ୍ଛସି ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ନଶ୍ଯମାନଂ ନୃଶଂସଵତ୍
ସମସ୍ତ ଭାଇମାନେ, ସୋମକ ଓ କେକୟମାନେ ଙ୍କ ସହିତ ରହି, ତୁମେ ଧର୍ମିକ ହେବାକୁ ଚାହିଁ, କିପରି ଅଧର୍ମରେ ମନ ଲଗାଇଛ? ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ନଶ୍ଟ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ନିର୍ଦୟ ଲୋକ ପରି।
ଅଭଯଂ ସର୍ଵଭୂତେଭ୍ଯୋ ପାତା ତ୍ଵମିତି ମେ ମତିଃ
ମୋର ବିଚାର ଏହି, ତୁମେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଭୟମୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ ବିରତ ହେବା ଉଚିତ।
ଶ୍ରୂଯତେ ହି ପୁରା ଗୀତଃ ଶ୍ଲୋକୋଽଯଂ ଭରତର୍ଷଭ । ପ୍ରହ୍ଲାଦେନାଥ ଭଦ୍ରଂ ତେ ହୃତେ ରାଜ୍ଯେ ତୁ ଦୈଵତୈଃ
ଭାରତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୁରୁଣା କାଳରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ନେଇ ନିଅନ୍ତିବାବେଳେ ଏହି ଶ୍ଲୋକଟି ଗାଇଥିବା କଥା ଶୁଣାଯାଏ। ତୁମେ ଭଲ ରୁହ।
ଯସ୍ଯ ଧର୍ମଧ୍ଵଜୋ ନିତ୍ଯଂ ସୁରା ଧ୍ଵଜ ଇଵୋଚ୍ଛ୍ରିତଃ। ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନାନି ଚ ପାପାନି ବୈଡାଲଂ ନାମ ତଦ୍ବ୍ରତମ୍
ଯାହାର ଧର୍ମର ପତାକା ସଦା ଦେବତାଙ୍କ ପତାକା ପରି ଉଚ୍ଚ ରହିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ପାପ କାମଗୁଡିକ ଲୁଚାଇ ରହିଥାଏ, ସେହି ଆଚରଣକୁ ବିଳାଇ ନୀତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅତ୍ର ତେ ଵର୍ତଯିଷ୍ଯାମି ଆଖ୍ଯାନମିଦମୁତ୍ତମମ୍ । କଥିତଂ ନାରଦେନେହ ପିତୁର୍ମମ ନରାଧିପ
ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କଥାଟି କହିବି, ଯାହା ଏଠାରେ ନାରଦ ମୋର ପିତାଙ୍କୁ କହିଥିଲେ, ମନୁଷ୍ୟର ରାଜା।
ମାର୍ଜାରଃ କିଲ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟଃ ସର୍ଵକର୍ମସୁ। ଊର୍ଧ୍ଵବାହୁଃ ସ୍ଥିତୋ ରାଜନ୍ ଗଙ୍ଗାତୀର କଦାଚନ
ରାଜା, ଏକ ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଥିବା ବିଳାଇ ଗଙ୍ଗା ତୀରରେ ଦିନେ ଉପରକୁ ହାତ ଉଠାଇ ଅଚଳ ଭାବେ ଦଉଡ଼ି ରହିଥିଲା।
ସ ଵୈ କୃତ୍ଵା ମନଃଶୁଦ୍ଧିଂ ପ୍ରତ୍ଯଯାର୍ଥଂ ଶରୀରିଣାମ୍ । କରୋମି ଧର୍ମମିତ୍ଯାହ ସର୍ଵାନେଵ ଶରୀରିଣଃ
ସେ ନିଜ ମନକୁ ପବିତ୍ର କରି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଭରସା ପାଇବାକୁ, 'ମୁଁ ଧର୍ମ କରୁଛି' ବୋଲି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ କହିଲା।
ତସ୍ଯ କାଲେନ ମହତା ଵିସ୍ତ୍ରମ୍ଯଂ ଜଗ୍ମୁରଣ୍ଡଜାଃ। ସମେତ୍ଯ ଚ ପ୍ରଶଂସନ୍ତି ମାର୍ଜାରଂ ତଂ ଵିଶାଂପତେ
ଏହିପରି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ଅନେକ ପକ୍ଷୀ ଏଠାରେ ଆସି ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ ଏବଂ ସେ ବିଳାଇକୁ ପ୍ରଶଂସା କରିଲେ, ଲୋକଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ।
ପୂଜ୍ଯମାନସ୍ତୁ ତୈଃ ସର୍ଵୈଃ ପକ୍ଷିଭିଃ ପକ୍ଷିଭୋଜନଃ। ଆତ୍ମକାର୍ଯଂ କୃତଂ ମେନେ ଚାର୍ଯାଯାଶ୍ଚ କୃତଂ ଫଲମ୍
ସମସ୍ତ ପକ୍ଷୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ପରେ, ପକ୍ଷୀ ଭୋଜନ କରୁଥିବା ସେ ବିଳାଇ ନିଜ କାମ ସଫଳ ଭାବିଲେ ଏବଂ ନିଜ ବ୍ରତର ଫଳ ପାଇବାକୁ ଭାବିଲେ।
ଅଥ ଦୀର୍ଘସ୍ଯ କାଲସ୍ଯ ତଂ ଦେଶଂ ମୂଷିକା ଯଯୁଃ। ଦଦୃଶୁସ୍ତଂ ଚ ତେ ତତ୍ର ଧାର୍ମିକଂ ଵ୍ରତଚାରିଣମ୍
ଏହିପରି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ଏହି ସ୍ଥାନକୁ କିଛି ମୂଷା ଆସିଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ଧର୍ମିକ ଓ ବ୍ରତରେ ଲଗିଥିବା ବିଳାଇକୁ ଦେଖିଲେ।
କାର୍ଯେଣ ମହତା ଯୁକ୍ତଂ ଦମ୍ଭଯୁକ୍ତେନ ଭାରତ । ତେଷାଂ ମତିରିଯଂ ରାଜନ୍ନାସୀତ୍ତତ୍ର ଵିନିଶ୍ଚଯେ
ଭାରତ, ତାଙ୍କୁ ଏକ ବଡ଼ କାମରେ ଲଗିଥିବା ଦେଖି, କିନ୍ତୁ ଚତୁର୍ୟ ଭରିଥିବା ଦେଖି, ମୂଷାମାନେ ଏହି ମତ ଗଠନ କଲେ।
ବହୁମିତ୍ରା ଵଯଂ ସର୍ଵେ ତେଷାଂ ନୋ ମାତୁଲୋ ହ୍ଯଯମ୍ । ରକ୍ଷାଂ କରୋତୁ ସତତଂ ଵୃଦ୍ଧବାଲସ୍ଯ ସର୍ଵଶଃ
'ଆମେ ସମସ୍ତେ ଗଭୀର ମିତ୍ର, ଏହି ବିଳାଇ ଆମ ପିଶା, ସେ ସଦା ଆମ ଭଳି ବୃଦ୍ଧ ଓ ଶିଶୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା କରୁନ।'