ଦ୍ଵାଵେଵ ତୁ ମହାରାଜ ତସ୍ମାଦ୍ଯୁଦ୍ଧାଦପେଯତୁଃ। ରୌହିଣେଯଶ୍ଚ ଵାର୍ଷ୍ଣେଯୋ ରୁକ୍ମୀ ଚ ଵସୁଧାଧିପ
ଏହିପରି ଭାବେ, ହେ ମହାରାଜ, କେବଳ ଦୁଇଜଣ ଯୁଦ୍ଧରୁ ପଛୁଆଇଗଲେ—ରୋହିଣୀଙ୍କ ପୁଅ, ବୃଷ୍ଣି ବଂଶୀ ଏବଂ ଭୂମିର ରାଜା ରୁକ୍ମୀ।
ଗତେ ରାମେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଂ ଭୀଷ୍ମକସ୍ଯ ସୁତେ ତଥା। ଉପାଵିଶନ୍ପାଣ୍ଡଵେଯା ମନ୍ତ୍ରାଯ ପୁନରେଵ ଚ
ଭୀଷ୍ମକଙ୍କ ପୁଅ ରାମ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାକୁ ଯିବା ପରେ, ପାଣ୍ଡବସବଳ ଆଉଥରେ ମିଶି ବିଚାରବିମର୍ଶ ପାଇଁ ବସିଲେ।
ସମିତିର୍ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ସା ପାର୍ଥିଵସମାକୁଲା । ଶୁଶୁଭେ ତାରକୈଶ୍ଚିତ୍ରା ଦ୍ଯୌଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରେଣେଵ ଭାରତ
ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ସଭା, ଅନେକ ରାଜାମାନେ ଭରିଥିଲେ, ତାହା ତାରା ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରରେ ଶୋଭିତ ଆକାଶ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ହେ ଭାରତ।
ତଥା ଵ୍ଯୂଢେଷ୍ଵନୀକେଷୁ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭ । କିମର୍କୁର୍ଵଂଶ୍ଚ କୁରଵଃ କାଲେନାଭିପ୍ରଚୋଦିତାଃ
ଏଭଳି ଭାବେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ସେନାମାନେ ଶ୍ରେଣୀବଦ୍ଧ ହେବା ପରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମୟର ପ୍ରେରଣାରେ କୌରବମାନେ କଣ କଲେ?
ତଥା ଵ୍ଯୂଢେଷ୍ଵନୀକେଷୁ ଯତ୍ତେଷୁ ଭରତର୍ଷଭ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୋ ମହାରାଜ ସଞ୍ଜଯଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ଏଭଳି ଭାବେ ସେନାମାନେ ଶ୍ରେଣୀବଦ୍ଧ ଏବଂ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେବା ପରେ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ମହାରାଜ ସଞ୍ଜୟଙ୍କୁ କହିଲେ—
ଏହି ସଞ୍ଜଯ ସର୍ଵ ମେ ଆଚକ୍ଷ୍ଵାନଵଶେଷତଃ । ସେନାନିଵେଶେ ଯଦ୍ଵୃତ୍ତଂ କୁରୁପାଣ୍ଡଵସେନଯୋଃ
'ହେ ସଞ୍ଜୟ, ମୋତେ ସବୁକିଛି ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କୁହ, କୁରୁ ଏବଂ ପାଣ୍ଡବ ସେନାମାନଙ୍କ ବିନ୍ୟାସରେ କଣ ଘଟିଲା?'
ଦିଷ୍ଟମେଵ ପରଂ ମନ୍ଯେ ପୌରୁଷଂ ଚାପ୍ଯନର୍ଥକମ୍ । ଯଦହଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଯମାନୋଽପି ଯୁଦ୍ଧଦୋଷାନ୍କ୍ଷଯୋଦଯାନ୍
'ମୁଁ ଭାଗ୍ୟକୁ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବେ ମନେ କରେ, ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟର ଚେଷ୍ଟାକୁ ଅର୍ଥହୀନ ଭାବେ ଦେଖେ; କାରଣ ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧର ଦୁଷ୍ପରିଣାମ ଏବଂ ଫଳ ବୁଝିଥିଲେ ମଧ୍ୟ,'
ତଥାପି ନିକୃତିପ୍ରଜ୍ଞଂ ପୁତ୍ରଂ ଦୁର୍ଦ୍ଯୂତଦେଵିନମ୍ । ନ ଶକ୍ନୋମି ନିଯନ୍ତୁଂ ଵା କର୍ତୁଂ ଵା ହିତମାତ୍ମନଃ
'ତଥାପି, ଚତୁର ଚଳାକିରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟ ଜୁଆରେ ଆସକ୍ତ ମୋ ପୁଅକୁ ମୁଁ ବାନ୍ଧି ରଖିପାରୁନାହିଁ, ନାହିଁ ମୋ ପାଇଁ ଭଲ କିଛି କରିପାରୁଛି।'
ଭଵତ୍ଯେଵ ହି ମେ ସୂତ ବୁଦ୍ଧିର୍ଦୋଷାନୁଦର୍ଶିନୀ । ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ସମାସାଦ୍ଯ ପୁନଃ ସା ପରିଵର୍ତତେ
'ହେ ସାରଥି, ମୋର ବୁଦ୍ଧି ସବୁବେଳେ ଦୁଷ୍ଟତା ଦେଖିପାରେ, କିନ୍ତୁ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଗଲେ ସେହି ବୁଦ୍ଧି ପୁଣି ବଦଳିଯାଏ।'
ଏଵଂ ଗତେ ଵୈ ଯଦ୍ଭାଵି ତଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତି ସଞ୍ଜଯ । କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମଃ କିଲ ରଣେ ତନୁତ୍ଯାଗେ ହି ପୂଜିତଃ
'ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ, ଯାହା ହେବାକୁ ଥିବା, ତାହା ହେବ; କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଧର୍ମ ସମ୍ମାନିତ।'
ତ୍ଵଦ୍ଯୁକ୍ତୋଽଯମନୁପ୍ରଶ୍ନୋ ମହାରାଜ ଯଥେଚ୍ଛସି। ନ ତୁ ଦୁର୍ଯୋଧନେ ଦୋଷମିମମାଧାତୁମର୍ହସି
'ତୁମର ପ୍ରଶ୍ନ ଉଚିତ, ହେ ମହାରାଜ, ଯେପରି ଇଚ୍ଛା କର; କିନ୍ତୁ ଏହି ଦୋଷ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ଉପରେ ଆରୋପ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।'
ଶୃଣୁଷ୍ଵାନଵଶେଷେଣ ଵଦତୋ ମମ ପାର୍ଥିଵ । ଯ ଆତ୍ମନୋ ଦୁଶ୍ଚରିତାଦଶୁଭଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାନ୍ନରଃ । ନ ସ କାଲଂ ନ ଵା ଦେଵାନେନସା ଗନ୍ତୁମର୍ହତି
'ମୋ କଥାକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଶୁଣ, ହେ ରାଜା; ଯେଉଁ ମଣିଷ ନିଜ ଦୁଷ୍କର୍ମରେ ଦୁଃଖ ପାଏ, ସେ କେବେ ଭାଗ୍ୟ କିମ୍ବା ଦେବତାଙ୍କୁ ଦୋଷ ଦେଇପାରିବ ନାହିଁ।'
ମହାରାଜ ମନୁଷ୍ଯେଷୁ ନିନ୍ଦ୍ଯଂ ଯଃ ସର୍ଵମାଚରେତ୍। ସ ଵଧ୍ଯଃ ସର୍ଵଲୋକସ୍ଯ ନିନ୍ଦିତାନି ସମାଚରନ୍
ମହାରାଜ, ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁଠି କିଏ ଦୁଷ୍ଟ କାମ କରେ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ହୁଏ ଏବଂ ଏହା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ଦଣ୍ଡ ଦେବା ଯୋଗ୍ୟ।
ନିକାରା ମନୁଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାଣ୍ଡଵୈସ୍ତ୍ଵତ୍ପ୍ରତୀକ୍ଷଯା । ଅନୁଭୂତାଃ ସହାମାତ୍ଯୈର୍ନିକୃତୈରଧିଦେଵନେ
ମନୁର ସନ୍ତାନ, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ତୁମ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଦୂତ୍ତ ଖେଳରେ ଚତୁର ଲୋକମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନ ସହିଛନ୍ତି।
ହଯାନାଂ ଚ ଗଜାନାଂ ଚ ରାଜ୍ଞାଂ ଚାମିତତେଜସାମ୍ । ଵୈଶସଂ ସମରେ ଵୃତ୍ତଂ ଯତ୍ତନ୍ମେ ଶୃଣୁ ସର୍ଵଶଃ
ଘୋଡା, ହାତୀ ଏବଂ ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଯେଉଁ ହତ୍ୟା ଘଟିଥିଲା, ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଏହା ବିଷୟରେ କହିବି, ଶୁଣ।
ସ୍ଥିରୋ ଭୂତ୍ଵା ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ସର୍ଵଲୋକକ୍ଷଯୋଦଯମ୍। ଯଥାଭୂତଂ ମହାଯୁଦ୍ଧେ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମା ଵିମନା ଭଵ
ମହାପ୍ରଜ୍ଞ, ତୁମେ ଦୃଢ଼ ହେଇ ରହ, ଏବଂ ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ଉତ୍ଥାନ ଓ ପତନ ଯେପରି ଘଟିଥିଲା, ମୁଁ ଏହା କହିବି; ତୁମ ମନ ଅଶାନ୍ତ ହେବା ଦରକାର ନାହିଁ।
ନ ହ୍ଯେଵ କର୍ତା ପୁରୁଷଃ କର୍ମଣୋଃ ଶୁଭପାପଯୋଃ । ଅସ୍ଵତନ୍ତ୍ରୋ ହି ପୁରୁଷଃ କାର୍ଯତେ ଦାରୁଯନ୍ତ୍ରଵତ୍
ମନୁଷ୍ୟ ନିଜେ କର୍ମର ଭଲ କିମ୍ବା ମନ୍ଦ ଫଳର ନିର୍ମାତା ନୁହେଁ; ସେ ସ୍ୱାଧୀନ ନୁହେଁ, ଏହିପରି ଦାରୁ ଗୁଡିକୁ ଯେପରି ଚଳାଯାଏ, ତେଣୁ କର୍ମ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୁଏ।
କେଚିଦୀଶ୍ଵରନିର୍ଦିଷ୍ଟାଃ କେଚିଦେଵ ଯଦୃଚ୍ଛଯା। ପୂର୍ଵକର୍ମଭିରପ୍ଯନ୍ଯେ ତ୍ରୈଧମେତତ୍ପ୍ରଦୃଶ୍ଯତେ। ତସ୍ମାଦନର୍ଥମାପନ୍ନଃ ସ୍ଥିରୋ ଭୂତ୍ଵା ନିଶାମଯ
କିଏ କିଏ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ କାମ କରନ୍ତି, କିଏ କିଏ ସଂଯୋଗ ଦ୍ୱାରା, ଅନ୍ୟ କିଏ କିଏ ପୂର୍ବ କର୍ମର ଫଳରେ; ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ଦେଖାଯାଏ। ତେଣୁ ଅନର୍ଥ ଆସିଥିଲେ ଦୃଢ଼ ହେଇ ଶୁଣ।
ହିରଣ୍ଵତ୍ଯାଂ ନିଵିଷ୍ଟେଷୁ ପାଣ୍ଡଵେଷୁ ମହାତ୍ମସୁ। ନ୍ଯଵିଶନ୍ତ ମହାରାଜ କୌରଵେଯା ଯଥାଵିଧି
ହିରଣ୍ଵତୀ ନଦୀକୁ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଶିବିର କରିଥିଲେ, ମହାରାଜ, କୌରବମାନେ ମଧ୍ୟ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଶିବିର କଲେ।
ତତ୍ର ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ରାଜା ନିଵେସ୍ଯ ବଲମୋଜସା । ସଂମାନଯିତ୍ଵା ନୃପତୀନ୍ନ୍ଯସ୍ଯ ଗୁଲ୍ମାଂସ୍ତଥୈଵ ଚ
ସେଠାରେ ଦୁର୍ୟୋଧନ ରାଜା ନିଜ ସେନାକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବରେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ, ରାଜାମାନେ ଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ ଏବଂ ଦଳମାନେ ଙ୍କୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ରଖିଲେ।
ଆରକ୍ଷସ୍ଯ ଵିଧିଂ କୃତ୍ଵା ଯୋଧାନାଂ ତତ୍ର ଭାରତ । କର୍ଣଂ ଦୁଃଶାସନଂ ଚୈଵ ଶକୁନିଂ ଚାପି ସୌବଲମ୍
ଯୋଧ୍ୟମାନେ ଙ୍କର ସୁରକ୍ଷା ନିମିତ୍ତେ ନିୟମ କରି, ଭାରତ, ସେ କର୍ଣ୍ଣ, ଦୁ:ଶାସନ ଏବଂ ସୌବଳ ପୁତ୍ର ଶକୁନିଙ୍କୁ ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଲେ।
ଆନାଯ୍ଯ ନୃପତିସ୍ତତ୍ର ମନ୍ତ୍ରଯାମାସ ଭାରତ। ତତ୍ର ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ରାଜା କର୍ଣେନ ସହ ଭାରତ
ତାପରେ ରାଜା ସେମାନେ ଙ୍କୁ ଡାକିଲେ ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରଣା କଲେ, ଭାରତ; ଦୁର୍ୟୋଧନ ରାଜା କର୍ଣ୍ଣ ସହିତ ମନ୍ତ୍ରଣା କଲେ।
ସୌବଲେନ ଚ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ମନ୍ତ୍ରଯିତ୍ଵା ନରର୍ଷଭ । ଆହୂଯୋପହ୍ଵରେ ରାଜନ୍ନୁଲୂକମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ସୌବଳ ସହ ମନ୍ତ୍ରଣା କରି, ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାଜା ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ଉଲୂକଙ୍କୁ ଡାକିଲେ ଏବଂ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଉଲୂକ ଗଚ୍ଛ କୈତଵ୍ଯ ପାଣ୍ଡଵାନ୍ସହସୋମକାନ୍। ଗତ୍ଵା ମମ ଵଚୋ ବ୍ରୂହି ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ଶ୍ରୃଣ୍ଵତଃ
ଉଲୂକ, ସୌବଳ ପୁତ୍ର, ପାଣ୍ଡବ ଓ ସୋମକମାନେ ଙ୍କଠାରେ ଯାଅ; ଯାଇ, ମୋର କଥା ବାସୁଦେବ ଶୁଣିବା ପରି କହ।
ଇଦଂ ତତ୍ସମନୁପ୍ରାପ୍ତଂ ଵର୍ଷପୂଗାଭିଚିନ୍ତିତମ୍ । ପାଣ୍ଡଵାନାଂ କୁରୂଣାଂ ଚ ଯୁଦ୍ଧଂ ଲୋକଭଯଙ୍କରମ୍
ଏହି ହେଉଛି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଚିନ୍ତିତ ଯୁଦ୍ଧ, ଯାହା ଏବେ ପାଣ୍ଡବ ଓ କୌରବ ଉପରେ ଆସିଛି, ଏହା ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରେ।
ଯଦେତତ୍କତ୍ଥନାଵାକ୍ଯଂ ସଞ୍ଜଯୋ ମହଦବ୍ରଵୀତ୍। ଵାସୁଦେଵସହାଯସ୍ଯ ଗର୍ଜତଃ ସାନୁଜସ୍ଯ ତେ
ସଂଜୟ ଯେଉଁ ଗର୍ବିତ କଥା କହିଥିଲେ, ଯାହା ବଡ଼ ଅର୍ଥବହୀ, ତୁମେ ବାସୁଦେବ ଓ ତୁମ ଭାଇମାନେ ସହିତ ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲା, ସେ କଥା—
ମଧ୍ଯେ କରୂଣାଂ କୌନ୍ତେଯ ତସ୍ଯ କାଲୋଯମାଗତଃ । ଯଥାଵତ୍ସଂପ୍ରତିଜ୍ଞାତଂ ତତ୍ସର୍ଵଂ କ୍ରିଯତାମିତି
କୁରୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ, କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ଏହି ସମୟ ଆସିଛି, ଯେପରି ଦେଉଥିଲା, ସେ ସମସ୍ତ କଥା ଏବେ ପ୍ରକୃତ ଭାବରେ କରାଯିଉ।
ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ତଥୈଵ କୌନ୍ତେଯଂ ବ୍ରୂଯାସ୍ତ୍ଯଂ ଵଚନାନ୍ମମ
ଏହିପରି, କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଜ୍ୟେଷ୍ଠଙ୍କୁ ମୋର କଥା କହ।
ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହିତଃ ସର୍ଵୈଃ ସୋମକୈଶ୍ଚ ସକେକଯୈଃ। କଥଂ ଵା ଧାର୍ମିକୋ ଭୂତ୍ଵା ତ୍ଵମଧର୍ମେ ମନଃ କୃଥାଃ। ଯ ଇଚ୍ଛସି ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ନଶ୍ଯମାନଂ ନୃଶଂସଵତ୍
ସମସ୍ତ ଭାଇମାନେ, ସୋମକ ଓ କେକୟମାନେ ଙ୍କ ସହିତ ରହି, ତୁମେ ଧର୍ମିକ ହେବାକୁ ଚାହିଁ, କିପରି ଅଧର୍ମରେ ମନ ଲଗାଇଛ? ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ନଶ୍ଟ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ନିର୍ଦୟ ଲୋକ ପରି।
ଅଭଯଂ ସର୍ଵଭୂତେଭ୍ଯୋ ପାତା ତ୍ଵମିତି ମେ ମତିଃ
ମୋର ବିଚାର ଏହି, ତୁମେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଭୟମୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ ବିରତ ହେବା ଉଚିତ।