ଅକ୍ଷୌହିଣ୍ଯା ମହାଵୀର୍ଯଃ ପାଣ୍ଡଵାନ୍କ୍ଷିପ୍ରମାଗମତ୍। ତତଃ ସ କଵଚୀ ଧନ୍ଵୀ ତଲୀ ଖଙ୍ଗୀ ଶରାସନୀ
ଏକ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ସହିତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ସେ ଶୀଘ୍ର ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ; ପରେ, କବଚ, ଧନୁ, ତଳ, ତଳୱାର ଓ ଶରାସନ ନେଇ,
ରଥେନାଦିତ୍ଯଵର୍ଣେନ ପ୍ରଵିଵେଶ ମହାଚମୂମ୍ । ଵିଦିତଃ ପାଣ୍ଡଵେଯାନାଂ ଵାସୁଦେଵପ୍ରିଯେପ୍ସଯା
ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିବା ରଥରେ, ସେ ବଡ଼ ସେନାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ପାଣ୍ଡବପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରେମ କରିଥିବା ଲୋକ ଭାବରେ ସେ ଚିହ୍ନିତ ହୋଇଥିଲେ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରସ୍ତୁ ତଂ ରାଜା ପ୍ରତ୍ଯୁଦ୍ଗମ୍ଯାଭ୍ଯପୂଜଯତ୍। ସ ପୂଜିତଃ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରୈର୍ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ସୁସଂସ୍ତୁତଃ
ୟୁଧିଷ୍ଠିର ରାଜା ସେଠାକୁ ଯାଇ, ସେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ; ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ ଯଥାଯଥି ଆଦର ଓ ପ୍ରଶଂସା କରି ସେଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ତୁ ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଵିଶ୍ରାନ୍ତଃ ସହସୈନିକଃ । ଉଵାଚ ମଧ୍ଯେ ଵୀରାଣାଂ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରଂ ଧନଞ୍ଜଯମ୍
ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଦର ଗ୍ରହଣ କରି, ସେ ନିଜ ସେନା ସହିତ ବିଶ୍ରାମ କଲେ; ତାପରେ, ବୀରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସହାଯୋସ୍ମି ସ୍ଥିତୋ ଯୁଦ୍ଧେ ଯଦି ଭୀତୋସି ପାଣ୍ଡଵ । କରିଷ୍ଯାମି ରଣେ ସାହ୍ଯମସହ୍ଯଂ ତଵ ଶତ୍ରୁଭିଃ
ହେ ପାଣ୍ଡବ, ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାକୁ ମୁଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ; ଯଦି ତୁମେ ଭୟଭିତ ଅଛ, ମୁଁ ଏପରି ସାହାଯ୍ୟ ଦେବି, ଯାହାକୁ ତୁମର ଶତ୍ରୁମାନେ ସହିପାରିବେନି।
ନ ହି ମେ ଵିକ୍ରମେ ତୁଲ୍ଯଃ ପୁମାନସ୍ତୀହ କଶ୍ଚନ। ହନିଷ୍ଯାମିରଣେ ଭାଗଂ ଯନ୍ମେ ଦାସ୍ଯସି ପାଣ୍ଡଵ
ଏଠାରେ ମୋର ଶୌର୍ୟ ସମାନ କେହି ନାହିଁ; ହେ ପାଣ୍ଡବ, ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମେ ଯେଉଁ ଭାଗ ଦେବ, ମୁଁ ସେଠାରେ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେବି।
ଅପି ଦ୍ରୋଣକୃପୌ ଵୀରୌ ଭୀଷ୍ମକର୍ଣାଵଥୋ ପୁନଃ । ଅଥଵା ସର୍ଵ ଏଵୈତେ ତିଷ୍ଠନ୍ତୁ ଵସୁଧାଧିପାଃ
ଦ୍ରୋଣ ଓ କୃପା, ଭୀଷ୍ମ ଓ କର୍ଣ୍ଣ, କିମ୍ବା ସମସ୍ତ ଭୂପତିମାନେ ଏକସାଥିରେ ମୋ ପ୍ରତି ଦଢ଼ି ହେଲେ ମଧ୍ୟ—
ନିହତ୍ଯ ସମରେ ଶତ୍ରୂଂସ୍ତଵ ଦାସ୍ଯାମି ମେଦିନୀମ୍ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ କେଶଵସ୍ଯ ଚ ସଂନିଧୌ
ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମର ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ହତ କରି, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏ ଭୂମି ଦେବି। ଏଭଳି କଥା ସେ ଧର୍ମରାଜ ଓ କେଶବଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କହିଲେ।
ଶ୍ରୃଣ୍ଵତାଂ ପାର୍ଥିଵେନ୍ଦ୍ରାଣାମନ୍ଯେଷାଂ ଚୈଵ ସର୍ଵଶଃ । ଵାସୁଦେଵମଭିପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଧର୍ମରାଜଂ ଚ ପାଣ୍ଡଵମ୍। ଉଵାଚ ଧୀମାନ୍କୌନ୍ତେଯଃ ପ୍ରହସ୍ଯ ସଖିପୂର୍ଵକମ୍
ସମସ୍ତ ରାଜା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଶୁଣୁଥିବାବେଳେ, ବାସୁଦେବ ଓ ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, ବୁଦ୍ଧିମାନ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ହସି, ନିଜ ସଖାକୁ କହିଲେ:
ଯୁଧ୍ଯମାନସ୍ଯ ମେ ଵୀର ଗନ୍ଧର୍ଵୈଃ ସୁମହାବଲୈଃ । ସହାଯୋ ଘୋଷଯାତ୍ରାଯାଂ କସ୍ତଦାସୀତ୍ସଖା ମମ
ହେ ବୀର, ଗୋ ଚୋରି ଘଟଣାରେ ମୁଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲି, ସେତେବେଳେ କିଏ ମୋ ସାହାଯ୍ୟକାରୀ ଓ ସଖା ଥିଲେ?
ତଥା ପ୍ରତିଭଯେ ତସ୍ମିନ୍ଦେଵଦାନଵସଂକୁଲେ। ଖାଣ୍ଡଵେ ଯୁଧ୍ଯମାନସ୍ଯ କଃ ସହାଯସ୍ତଦାଵଭଵତ୍
ଖାଣ୍ଡବ ଅଗ୍ନିରେ ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ସହିତ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ, ସେତେବେଳେ କିଏ ମୋ ସାହାଯ୍ୟକାରୀ ଥିଲେ?
ନିଵାତକଵଚୈର୍ଯୁଦ୍ଧେ କାଲକେଯୈଶ୍ଚ ଦାନଵୈଃ । ତତ୍ର ମେ ଯୁଧ୍ଯମାନସ୍ଯ କଃ ସହାଯସ୍ତଦାଭଵତ୍
ନିବାତକବଚ ଓ କାଳକେୟ ଦାନବମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ, ସେତେବେଳେ କିଏ ମୋ ସାହାଯ୍ୟକାରୀ ଥିଲେ?
ତଥା ଵିରାଟନଗରେ କୁରୁଭିଃ ସହ ସଙ୍ଗରେ। ଯୁଧ୍ଯତୋ ବହୁଭିସ୍ତତ୍ର କଃ ସହାଯୋଽଭଵନ୍ମମ
ଭିରାଟ ନଗରରେ, ଅନେକ କୁରୁମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବାବେଳେ, ସେତେବେଳେ କିଏ ମୋ ସାହାଯ୍ୟକାରୀ ଥିଲେ?
ଉପଜୀଵ୍ଯ ରଣେ ରୁଦ୍ରଂ ଶକ୍ରଂ ଵୈଶ୍ରଵଣଂ ଯମମ୍। ଵରୁଣଂ ପାଵକଂ ଚୈଵ କୃପଂ ଦ୍ରୋଣଂ ଚ ମାଧଵମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ରୁଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର, ବୈଶ୍ରବଣ, ଯମ, ବରୁଣ, ଅଗ୍ନି, ଏବଂ କୃପା, ଦ୍ରୋଣ ଓ ମାଧବଙ୍କୁ ଭରସା କରି—
ଧାରଯନ୍ଗାଣ୍ଡିଵଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଧନୁସ୍ତେଜୋମଯଂ ଦୃଢମ୍ । ଅକ୍ଷଯ୍ଯଶରସଂଯୁକ୍ତୋ ଦିଵ୍ଯାସ୍ତ୍ରପରିବୃଂହିତଃ
ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁଷ୍ୟ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଯାହା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତେଜରେ ଭରିଥିଲା ଏବଂ ଅଟୁଟ ଥିଲା, ଅସୀମ ବାଣରେ ସଜିତ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇଥିଲା।
କୌରଵାମାଂ କୁଲେ ଜାତଃ ପାଣ୍ଡୋଃ ପୁତ୍ରୋ ଵିଶେଷତଃ । ଦ୍ରୋଣଂ ଵ୍ଯପଦିଶଞ୍ଛିଷ୍ଯୋ ଵାସୁଦେଵସହାଯଵାନ୍
କୌରବ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ବିଶେଷ କରି ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପୁଅ ଭାବରେ, ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଭାବରେ ପରିଚିତ ଏବଂ ବାସୁଦେବଙ୍କ ସହ ଥିବା ଅର୍ଜୁନ।
କଥମସ୍ମଦ୍ଵିଧୋ ବ୍ରୂଯାଦ୍ଭୀତୋଽସ୍ମୀତି ଯଶୋହରମ୍ । ଵଚନଂ ନରଶାର୍ଦୂଲ ଵଜ୍ରାଯୁଧସମସ୍ଵନମ୍
ମୁଁ କିପରି ଏପରି ଲଜ୍ଜାଜନକ କଥା କହିପାରିବି, 'ମୁଁ ଡରୁଛି'—ଏହା ମୋର ମର୍ଯ୍ୟାଦାକୁ ହ୍ରାସ କରିବ ଏବଂ ବଜ୍ର ଅସ୍ତ୍ରର ଗର୍ଜନ ପରି ଶୁଣାଯିବ, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ନାସ୍ମି ଭୀତୋ ମହାବାହୋ ସହାଯାର୍ଥଶ୍ଚ ନାସ୍ତି ମେ । ଯଥାକାମଂ ଯଥାଯୋଗଂ ଗଚ୍ଛ ଵାତ୍ରୈଵ ତିଷ୍ଠ ଵା
ମୁଁ କେବେ ଡରୁନାହିଁ, ହେ ବଳଶାଳୀ; ମୋତେ ସହଯୋଗୀ ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ। ତୁମେ ଯେପରି ଇଚ୍ଛା କର, ଯାଅ କିମ୍ବା ଏଠାରେ ରୁହ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ଵିଜଯସ୍ଯ ଚ ଧୀମତଃ ।' ଵିନିଵର୍ତ୍ଯ ତତୋ ରୁକ୍ମୀ ସେନାଂ ସାଗରସଂନିଭାମ୍ । ଦୁର୍ଯୋଧନମୁପାଗଚ୍ଛତ୍ତଥୈଵ ଭରତର୍ଷଭ
ଧୀର ଅର୍ଜୁନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରୁକ୍ମୀ ତାଙ୍କର ସାମୁଦ୍ରିକ ସେନାକୁ ଫେରାଇଲେ ଏବଂ ପରେ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ତଥୈଵ ଚାଭିଗମ୍ଯୈନମୁଵାଚ ଵସୁଧାଧିପଃ। ପ୍ରତ୍ଯାଖ୍ଯାତଶ୍ଚ ତେନାପି ସ ତଦା ଶୂରମାନିନା
ସେହିପରି ଭାବରେ ଭୂମିର ରାଜା ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କରି କଥା କହିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଆତ୍ମମାନ୍ୟ ଶୂର ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ୱୀକାର କଲେ।
ଦ୍ଵାଵେଵ ତୁ ମହାରାଜ ତସ୍ମାଦ୍ଯୁଦ୍ଧାଦପେଯତୁଃ। ରୌହିଣେଯଶ୍ଚ ଵାର୍ଷ୍ଣେଯୋ ରୁକ୍ମୀ ଚ ଵସୁଧାଧିପ
ଏହିପରି ଭାବେ, ହେ ମହାରାଜ, କେବଳ ଦୁଇଜଣ ଯୁଦ୍ଧରୁ ପଛୁଆଇଗଲେ—ରୋହିଣୀଙ୍କ ପୁଅ, ବୃଷ୍ଣି ବଂଶୀ ଏବଂ ଭୂମିର ରାଜା ରୁକ୍ମୀ।
ଗତେ ରାମେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଂ ଭୀଷ୍ମକସ୍ଯ ସୁତେ ତଥା। ଉପାଵିଶନ୍ପାଣ୍ଡଵେଯା ମନ୍ତ୍ରାଯ ପୁନରେଵ ଚ
ଭୀଷ୍ମକଙ୍କ ପୁଅ ରାମ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାକୁ ଯିବା ପରେ, ପାଣ୍ଡବସବଳ ଆଉଥରେ ମିଶି ବିଚାରବିମର୍ଶ ପାଇଁ ବସିଲେ।
ସମିତିର୍ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ସା ପାର୍ଥିଵସମାକୁଲା । ଶୁଶୁଭେ ତାରକୈଶ୍ଚିତ୍ରା ଦ୍ଯୌଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରେଣେଵ ଭାରତ
ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ସଭା, ଅନେକ ରାଜାମାନେ ଭରିଥିଲେ, ତାହା ତାରା ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରରେ ଶୋଭିତ ଆକାଶ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ହେ ଭାରତ।
ତଥା ଵ୍ଯୂଢେଷ୍ଵନୀକେଷୁ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭ । କିମର୍କୁର୍ଵଂଶ୍ଚ କୁରଵଃ କାଲେନାଭିପ୍ରଚୋଦିତାଃ
ଏଭଳି ଭାବେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ସେନାମାନେ ଶ୍ରେଣୀବଦ୍ଧ ହେବା ପରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମୟର ପ୍ରେରଣାରେ କୌରବମାନେ କଣ କଲେ?
ତଥା ଵ୍ଯୂଢେଷ୍ଵନୀକେଷୁ ଯତ୍ତେଷୁ ଭରତର୍ଷଭ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୋ ମହାରାଜ ସଞ୍ଜଯଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ଏଭଳି ଭାବେ ସେନାମାନେ ଶ୍ରେଣୀବଦ୍ଧ ଏବଂ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେବା ପରେ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ମହାରାଜ ସଞ୍ଜୟଙ୍କୁ କହିଲେ—
ଏହି ସଞ୍ଜଯ ସର୍ଵ ମେ ଆଚକ୍ଷ୍ଵାନଵଶେଷତଃ । ସେନାନିଵେଶେ ଯଦ୍ଵୃତ୍ତଂ କୁରୁପାଣ୍ଡଵସେନଯୋଃ
'ହେ ସଞ୍ଜୟ, ମୋତେ ସବୁକିଛି ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କୁହ, କୁରୁ ଏବଂ ପାଣ୍ଡବ ସେନାମାନଙ୍କ ବିନ୍ୟାସରେ କଣ ଘଟିଲା?'
ଦିଷ୍ଟମେଵ ପରଂ ମନ୍ଯେ ପୌରୁଷଂ ଚାପ୍ଯନର୍ଥକମ୍ । ଯଦହଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଯମାନୋଽପି ଯୁଦ୍ଧଦୋଷାନ୍କ୍ଷଯୋଦଯାନ୍
'ମୁଁ ଭାଗ୍ୟକୁ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବେ ମନେ କରେ, ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟର ଚେଷ୍ଟାକୁ ଅର୍ଥହୀନ ଭାବେ ଦେଖେ; କାରଣ ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧର ଦୁଷ୍ପରିଣାମ ଏବଂ ଫଳ ବୁଝିଥିଲେ ମଧ୍ୟ,'
ତଥାପି ନିକୃତିପ୍ରଜ୍ଞଂ ପୁତ୍ରଂ ଦୁର୍ଦ୍ଯୂତଦେଵିନମ୍ । ନ ଶକ୍ନୋମି ନିଯନ୍ତୁଂ ଵା କର୍ତୁଂ ଵା ହିତମାତ୍ମନଃ
'ତଥାପି, ଚତୁର ଚଳାକିରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟ ଜୁଆରେ ଆସକ୍ତ ମୋ ପୁଅକୁ ମୁଁ ବାନ୍ଧି ରଖିପାରୁନାହିଁ, ନାହିଁ ମୋ ପାଇଁ ଭଲ କିଛି କରିପାରୁଛି।'
ଭଵତ୍ଯେଵ ହି ମେ ସୂତ ବୁଦ୍ଧିର୍ଦୋଷାନୁଦର୍ଶିନୀ । ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ସମାସାଦ୍ଯ ପୁନଃ ସା ପରିଵର୍ତତେ
'ହେ ସାରଥି, ମୋର ବୁଦ୍ଧି ସବୁବେଳେ ଦୁଷ୍ଟତା ଦେଖିପାରେ, କିନ୍ତୁ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଗଲେ ସେହି ବୁଦ୍ଧି ପୁଣି ବଦଳିଯାଏ।'
ଏଵଂ ଗତେ ଵୈ ଯଦ୍ଭାଵି ତଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତି ସଞ୍ଜଯ । କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମଃ କିଲ ରଣେ ତନୁତ୍ଯାଗେ ହି ପୂଜିତଃ
'ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ, ଯାହା ହେବାକୁ ଥିବା, ତାହା ହେବ; କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଧର୍ମ ସମ୍ମାନିତ।'