ନ ଚାହମୃତ୍ସହେ କୃଷ୍ଣମୃତେ ଲୋକମୁଦୀକ୍ଷିତୁମ୍ । ତତୋଽହମନୁଵର୍ତାମି କେଶଵସ୍ଯ ଚିକୀର୍ଷିତମ୍
କୃଷ୍ଣ ନଥିଲେ ମୁଁ ଏହି ଜଗତକୁ ଦେଖିବାକୁ ସହିପାରିବି ନାହିଁ; ତେଣୁ ମୁଁ କେଶବଙ୍କ ଇଚ୍ଛାକୁ ଅନୁସରଣ କରେ।
ଉଭୌ ଶିଷ୍ଯୌ ହି ମେ ଵୀରୌ ଗଦାଯଦ୍ଧଵିଶାରଦୌ । ତୁଲ୍ଯସ୍ନେହୋଽସ୍ମ୍ଯତୋ ଭୀତେ ତଥା ଦୁର୍ଯୋଧନେ ନୃପେ
ଏହି ଦୁଇ ଶୂରବୀର, ଗଦାଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରବୀଣ, ମୋ ଶିଷ୍ୟ; ମୋର ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମାନ ଭଲପାଇବା ଅଛି, ଏହିପରି ଦୁର୍ଯୋଧନ ରାଜା ପାଇଁ ମୁଁ ଭୟ ଅନୁଭବ କରୁଛି।
ତସ୍ମାଦ୍ଯାସ୍ଯାମି ତୀର୍ଥାନି ସରସ୍ଵତ୍ଯା ନିଷେଵିତୁମ୍ । ନ ହି ଶକ୍ଷ୍ଯାମି କୌରଵ୍ଯାନ୍ନଶ୍ଯମାନାନଵେକ୍ଷିତୁମ୍
ଏହି କାରଣରେ ମୁଁ ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀର ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇ ଉପାସନା କରିବି; କାରଣ ମୁଁ କୌରବମାନେ ନଷ୍ଟ ହେଉଥିବାକୁ ଦେଖିବାକୁ ସହିପାରିବି ନାହିଁ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମହାବାହୁରନୁଜ୍ଞାତଶ୍ଚ ପାଣ୍ଡଵୈଃ। ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଂ ଯଯୌ ରାମୋ ନିଵର୍ତ୍ଯ ମଧୁସୂଦନମ୍
ଏପରି କହି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ଅନୁମତି ନେଇ, ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାକୁ ଯାଇଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନୈଵ କାଲେ ତୁ ଭୀଷ୍ମକସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ହିରଣ୍ଯରୋମ୍ଣୋ ନୃପତେଃ ସାକ୍ଷାଦିନ୍ଦ୍ରସଖସ୍ଯ ଵୈ
ଏହି ସମୟରେ, ବିଶାଳ ଆତ୍ମା ଭୀଷ୍ମକ, ହିରଣ୍ୟରୋମ ରାଜା, ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସଖା ଥିଲେ,
ଆକୂତୀନାମଧିପତିର୍ଭୋଜସ୍ଯାତିଯଶସ୍ଵିନଃ । ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ଯପତେଃ ପୁତ୍ରୋ ଦିକ୍ଷୁ ରୁକ୍ମୀତି ଵିଶ୍ରୁତଃ
ଆକୂତିମାନଙ୍କ ଅଧିପତି, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଭୋଜ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ରୁକ୍ମି ଭାବେ ପରିଚିତ,
ଯଃ କିଂପୁରୁଷସିଂହସ୍ଯ ଗନ୍ଧମାଦନଵାସିନଃ । କୃତ୍ସ୍ନଂ ଶିଷ୍ଯୋ ଧନୁର୍ଵେଦଂ ଚତୁଷ୍ପାଦମଵାପ୍ତଵାନ୍
ଯିଏ କିମ୍ପୁରୁଷ ସିଂହଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ, ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତରେ ବସିଥିଲେ, ଏବଂ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାର ଚାରି ପ୍ରକାର ଶିଖିଥିଲେ,
ଯୋ ମାହେନ୍ଦ୍ରଂ ଧନୁର୍ଲେଭେ ତୁଲ୍ଯଂ ଗାଣ୍ଡୀଵତେଜସା। ଶାର୍ଙ୍ଗେଣ ଚ ମହାବାହୁଃ ସଂମିତଂ ଦିଵ୍ଯଲକ୍ଷଣମ୍
ଯିଏ ମାହେନ୍ଦ୍ର ଧନୁ ଲାଗିଥିଲେ, ଗାଣ୍ଡୀବର ତେଜସ୍ୱୀତା ସମାନ, ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧନୁ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଦିବ୍ୟ ଲକ୍ଷଣରେ ଚିହ୍ନିତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତରେ,
ତ୍ରୀଣ୍ଯେଵୈତାନି ଦିଵ୍ଯାନି ଧନୂଂଷି ଦିଵିଚାରିଣାମ୍ । ଵାରୁଣଂ ଗାଣ୍ଡିଵଂ ତତ୍ର ମାହେନ୍ଦ୍ରଂ ଵିଜଯଂ ଧନୁଃ । ଶାର୍ଙ୍ଗ ତୁ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ପ୍ରାହୁର୍ଦିଵ୍ଯଂ ତେଜୋମଯଂ ଧନୁଃ
ଏହି ତିନିଟି ଦିବ୍ୟ ଧନୁ, ଦେବମାନେ ଚାଲିଥିବା ଧନୁ: ବାରୁଣ ଗାଣ୍ଡୀବ, ମାହେନ୍ଦ୍ର ଜୟ ଧନୁ, ଏବଂ ଶାର୍ଙ୍ଗ ଭାଇଷ୍ଣବ ଧନୁ, ଦିବ୍ୟ ଏବଂ ତେଜସ୍ୱୀ।
ଧାରଯାମାସ ତତ୍କୃଷ୍ଣଃ ପରସେନାଭଯାଵହମ୍। ଗାଣ୍ଡୀଵଂ ପାଵକାଲ୍ଲେଭେ ଖାଣ୍ଡଵେ ପାକଶାସନିଃ
କୃଷ୍ଣ ଏହି ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଯାହା ମିତ୍ର ସେନାକୁ ଭୟ ହଟାଇଥାଏ; ସେ ଏହାକୁ ଖାଣ୍ଡବରେ ଅଗ୍ନି, ପାକ ନାଶକ, ଠାରୁ ପାଇଥିଲେ।
ଦ୍ରୁମାଦ୍ରୁକ୍ମୀ ମହାତେଜା ଵିଜଯଂ ପ୍ରତ୍ଯପଦ୍ଯତ। ସଂଛିଦ୍ଯ ମୌରଵାନ୍ପାଶାନ୍ନିହତ୍ଯ ମୁରମୋଜସା
ମହାତେଜସ୍ୱୀ ରୁକ୍ମି ଜୟ ଧନୁ ଲାଗିଥିଲେ, ମୌରବମାନଙ୍କର ବନ୍ଧନ ଭାଙ୍ଗି, ମୁରକୁ ଶକ୍ତିରେ ମାରିଥିଲେ।
ନିର୍ଜିତ୍ଯ ନରକଂ ଭୌମମାହୃତ୍ଯ ମଣିକୁଣ୍ଡଲେ । ଷୋଡଶ ସ୍ତ୍ରୀସହସ୍ରାଣି ରତ୍ନାନି ଵିଵିଧାନି ଚ
ଭୌମ ନରକକୁ ଜିତି, ମଣି କୁଣ୍ଡଳ ଆଣି, ଷୋଡଶ ହଜାର ଜନା ନାରୀ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ରତ୍ନ ଆଣିଥିଲେ,
ପ୍ରତିପେଦେ ହୃଷୀକେଶଃ ଶାର୍ଙ୍ଗଂ ଚ ଧନୁରୁତ୍ତମମ୍। ରୁକ୍ମୀ ତୁ ଵିଜଯଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଧନୁର୍ମେଘନିଭସ୍ଵନମ୍
ହୃଷୀକେଶ ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧନୁର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଲାଗିଥିଲେ, ରୁକ୍ମି ମେଘର ଗର୍ଜନ ସଦୃଶ ଜୟ ଧନୁ ଲାଗିଥିଲେ।
ଵିଭୀଷଯନ୍ନିଵ ଜଗତ୍ପାଣ୍ଡଵାନଭ୍ଯଵର୍ତତ। ନାମୃଷ୍ଯତ ପୁରା ଯୋଽସୌ ସ୍ଵବାହୁଲଗର୍ଵିତଃ
ସେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରିବା ପାଇଁ ପୃଥିବୀକୁ ଆଗକୁ ବଢିଲେ, ଯିଏ ଏଗୋଟେ ସମୟରେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଗର୍ବିତ ଥିଲେ, ଏବଂ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ—
ରୁକ୍ମିଣ୍ଯା ହରଣଂ ଵୀରୋ ଵାସୁଦେଵେନ ଧୀମତା। କୃତ୍ଵା ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ନାହତ୍ଵା ନିଵର୍ତିଷ୍ଯେ ଜନାର୍ଦନମ୍
ବିର ରୁକ୍ମି, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଭାସୁଦେବ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ ନେଇଯିବା ପରେ, ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ: 'ମୁଁ ଜନାର୍ଦ୍ଦନକୁ ହରାଇ ନାଯିଁବି ନାହିଁ।'
ତତୋଽନ୍ଵଧାଵଦ୍ଵାର୍ଷ୍ଣେଯଂ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂ ଵରଃ। ସେନଯା ଚତୁରଙ୍ଗିଣ୍ଯା ମହତ୍ଯା ଦୂରପାତଯା
ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏକ ବଡ଼ ଚତୁର୍ଅଙ୍ଗୀ ସେନା ନେଇ, ଶୀଘ୍ର ଏବଂ ଦୂରଗାମୀ ଭାବରେ ଭୃଷ୍ଣିକୁ ଖୋଜି ଚାଲିଲେ।
ଵିଚିତ୍ରାଯୁଧଵର୍ମିଣ୍ଯା ଗଙ୍ଗ୍ଯେଵ ପ୍ରଵୃଦ୍ଧଯା। ସ ସମାସାଦ୍ଯ ଵାର୍ଷ୍ଣେଯଂ ଯୋଗାନାମୀଶ୍ଵରଂ ପ୍ରଭୁମ୍
ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଓ କବଚ ପହିନି, ଗଙ୍ଗା ନଦୀର ପ୍ରବଳ ଧାରା ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ସେ ବାର୍ଷ୍ଣେୟଙ୍କୁ — ଯୋଗର ନାୟକ ଓ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ — ସମ୍ମୁଖୀନ କଲା।
ଵ୍ଯଂସିତୋ ଵ୍ରୀଡିତୋ ରାଜନ୍ନାଜଗାମ ସ କୁଣ୍ଡିନମ୍। ଯତ୍ରୈଵ କୃଷ୍ଣେନ ରଣେ ନିର୍ଜିତଃ ପରଵୀରହା
ହେ ରାଜା, ଲଜ୍ଜିତ ଓ ଅପମାନିତ ହୋଇ, ସେ କୁଣ୍ଡିନକୁ ଯାଇନଥିଲା; ଯେଉଁଠାରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପରବୀରହନ୍ତା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ହାତରେ ପରାଜିତ ହୋଇଥିଲା।
ତତ୍ର ଭୋଜକଟଂ ନାମ କୃତଂ ନଗରମୁତ୍ତମମ୍ । ସୈନ୍ଯେନ ମହତା ତେନ ପ୍ରଭୂତଗଜଵାଜିନା
ସେଠାରେ ସେ 'ଭୋଜକଟ' ନାମକ ଏକ ଉତ୍ତମ ନଗର ନିର୍ମାଣ କଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ହାତୀ ଓ ଘୋଡା ସହିତ ବଡ଼ ସେନା ଥିଲା।
ପୁରଂ ତଦ୍ଭୁଵି ଵିଖ୍ଯାତଂ ନାମ୍ନା ଭୋଜକଟଂ ନୃପ । ସ ଭୋଜରାଜଃ ସୈନ୍ଯେନ ମହତା ପରିଵାରିତଃ
ହେ ରାଜା, ଭୋଜକଟ ନାମରେ ଏହି ନଗର ଏହି ଭୂମିରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା; ଭୋଜରାଜା ଏହି ନଗରକୁ ନିଜ ବଡ଼ ସେନା ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ଅକ୍ଷୌହିଣ୍ଯା ମହାଵୀର୍ଯଃ ପାଣ୍ଡଵାନ୍କ୍ଷିପ୍ରମାଗମତ୍। ତତଃ ସ କଵଚୀ ଧନ୍ଵୀ ତଲୀ ଖଙ୍ଗୀ ଶରାସନୀ
ଏକ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ସହିତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ସେ ଶୀଘ୍ର ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ; ପରେ, କବଚ, ଧନୁ, ତଳ, ତଳୱାର ଓ ଶରାସନ ନେଇ,
ରଥେନାଦିତ୍ଯଵର୍ଣେନ ପ୍ରଵିଵେଶ ମହାଚମୂମ୍ । ଵିଦିତଃ ପାଣ୍ଡଵେଯାନାଂ ଵାସୁଦେଵପ୍ରିଯେପ୍ସଯା
ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିବା ରଥରେ, ସେ ବଡ଼ ସେନାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ପାଣ୍ଡବପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରେମ କରିଥିବା ଲୋକ ଭାବରେ ସେ ଚିହ୍ନିତ ହୋଇଥିଲେ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରସ୍ତୁ ତଂ ରାଜା ପ୍ରତ୍ଯୁଦ୍ଗମ୍ଯାଭ୍ଯପୂଜଯତ୍। ସ ପୂଜିତଃ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରୈର୍ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ସୁସଂସ୍ତୁତଃ
ୟୁଧିଷ୍ଠିର ରାଜା ସେଠାକୁ ଯାଇ, ସେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ; ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ ଯଥାଯଥି ଆଦର ଓ ପ୍ରଶଂସା କରି ସେଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ତୁ ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଵିଶ୍ରାନ୍ତଃ ସହସୈନିକଃ । ଉଵାଚ ମଧ୍ଯେ ଵୀରାଣାଂ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରଂ ଧନଞ୍ଜଯମ୍
ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଦର ଗ୍ରହଣ କରି, ସେ ନିଜ ସେନା ସହିତ ବିଶ୍ରାମ କଲେ; ତାପରେ, ବୀରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସହାଯୋସ୍ମି ସ୍ଥିତୋ ଯୁଦ୍ଧେ ଯଦି ଭୀତୋସି ପାଣ୍ଡଵ । କରିଷ୍ଯାମି ରଣେ ସାହ୍ଯମସହ୍ଯଂ ତଵ ଶତ୍ରୁଭିଃ
ହେ ପାଣ୍ଡବ, ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାକୁ ମୁଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ; ଯଦି ତୁମେ ଭୟଭିତ ଅଛ, ମୁଁ ଏପରି ସାହାଯ୍ୟ ଦେବି, ଯାହାକୁ ତୁମର ଶତ୍ରୁମାନେ ସହିପାରିବେନି।
ନ ହି ମେ ଵିକ୍ରମେ ତୁଲ୍ଯଃ ପୁମାନସ୍ତୀହ କଶ୍ଚନ। ହନିଷ୍ଯାମିରଣେ ଭାଗଂ ଯନ୍ମେ ଦାସ୍ଯସି ପାଣ୍ଡଵ
ଏଠାରେ ମୋର ଶୌର୍ୟ ସମାନ କେହି ନାହିଁ; ହେ ପାଣ୍ଡବ, ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମେ ଯେଉଁ ଭାଗ ଦେବ, ମୁଁ ସେଠାରେ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେବି।
ଅପି ଦ୍ରୋଣକୃପୌ ଵୀରୌ ଭୀଷ୍ମକର୍ଣାଵଥୋ ପୁନଃ । ଅଥଵା ସର୍ଵ ଏଵୈତେ ତିଷ୍ଠନ୍ତୁ ଵସୁଧାଧିପାଃ
ଦ୍ରୋଣ ଓ କୃପା, ଭୀଷ୍ମ ଓ କର୍ଣ୍ଣ, କିମ୍ବା ସମସ୍ତ ଭୂପତିମାନେ ଏକସାଥିରେ ମୋ ପ୍ରତି ଦଢ଼ି ହେଲେ ମଧ୍ୟ—
ନିହତ୍ଯ ସମରେ ଶତ୍ରୂଂସ୍ତଵ ଦାସ୍ଯାମି ମେଦିନୀମ୍ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ କେଶଵସ୍ଯ ଚ ସଂନିଧୌ
ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମର ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ହତ କରି, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏ ଭୂମି ଦେବି। ଏଭଳି କଥା ସେ ଧର୍ମରାଜ ଓ କେଶବଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କହିଲେ।
ଶ୍ରୃଣ୍ଵତାଂ ପାର୍ଥିଵେନ୍ଦ୍ରାଣାମନ୍ଯେଷାଂ ଚୈଵ ସର୍ଵଶଃ । ଵାସୁଦେଵମଭିପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଧର୍ମରାଜଂ ଚ ପାଣ୍ଡଵମ୍। ଉଵାଚ ଧୀମାନ୍କୌନ୍ତେଯଃ ପ୍ରହସ୍ଯ ସଖିପୂର୍ଵକମ୍
ସମସ୍ତ ରାଜା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଶୁଣୁଥିବାବେଳେ, ବାସୁଦେବ ଓ ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, ବୁଦ୍ଧିମାନ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ହସି, ନିଜ ସଖାକୁ କହିଲେ:
ଯୁଧ୍ଯମାନସ୍ଯ ମେ ଵୀର ଗନ୍ଧର୍ଵୈଃ ସୁମହାବଲୈଃ । ସହାଯୋ ଘୋଷଯାତ୍ରାଯାଂ କସ୍ତଦାସୀତ୍ସଖା ମମ
ହେ ବୀର, ଗୋ ଚୋରି ଘଟଣାରେ ମୁଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲି, ସେତେବେଳେ କିଏ ମୋ ସାହାଯ୍ୟକାରୀ ଓ ସଖା ଥିଲେ?