ସିଂହନାଦାଶ୍ଚ ଵିଵିଧା ଵାହନାନାଂ ଚ ନିଃସ୍ଵନାଃ
ବିଭିନ୍ନ ସିଂହନାଦ ଓ ଅନେକ ଯାନମାନଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଗଲା।
ନିର୍ଘାର୍ତାଃ ପୃଥିଵୀକମ୍ପା ଗଜବୃଂହିତନିଃସ୍ଵନାଃ। ଆସଂଶ୍ଚ ସର୍ଵଯୋଧାନାଂ ପାତଯନ୍ତୋ ମନାଂସ୍ଯୁତ
ପୃଥିବୀ କମ୍ପାଇ ଦେଇଥିବା ଗଜମାନଙ୍କ ତୁଣ୍ଡ ଶବ୍ଦ ଓ ଅନେକ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ମନକୁ ଆଘାତ କରୁଥିବା ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଗଲା।
ଵାଚଶ୍ଚାପ୍ଯଶରୀରିଣ୍ଯୋ ଦିଵଶ୍ଚୋଲ୍କାଃ ପ୍ରପେଦିରେ। ଶିଵାଶ୍ଚ ଭଯଵେଦିନ୍ଯୋ ନେଦୁର୍ଦୀପ୍ତତରା ଭୃଶମ୍
ଆକାଶରେ ଦେହ ନଥିବା ଶବ୍ଦ ଓ ଉଲ୍କାପିଣ୍ଡ ଦେଖାଦେଲା; ଭୟଙ୍କର ଓ ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତଗୁଡିକ ତୀବ୍ର ଆଲୋକରେ ଗୁଞ୍ଜି ଉଠିଲା।
ସୈନାପତ୍ଯେ ଯଦା ରାଜା ଗାଙ୍ଗେଯମଭିଷିକ୍ତଵାନ୍ । ତଦୈତାନ୍ଯୁଗ୍ରରୂପାଣି ବଭୂଵୁଃ ଶତଶୋ ନୃପ
ରାଜା ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ରଙ୍କୁ ସେନାପତି କରିବା ସମୟରେ, ଶତାଧିକ ଭୟଙ୍କର ଅଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଦେଖାଦେଲା, ରାଜନ।
ତତଃ ସେନାପତିଂ କୃତ୍ଵା ଭୀଷ୍ମଂ ପରବଲାର୍ଦନମ୍ । ଵାଚଯିତ୍ଵା ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠାନ୍ଗୋଭିର୍ନିଷ୍କୈଶ୍ଚ ଭୂରିଶଃ
ପରବଳକୁ ନଷ୍ଟ କରୁଥିବା ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ସେନାପତି କରି, ଅନେକ ଗାଁ ଓ ସୁନାରେ ଦ୍ବିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ।
ଵର୍ଧମାନୋ ଜଯାଶୀର୍ଭିର୍ନିର୍ଯଯୌ ସୈନିକୈର୍ଵୃତଃ। ଆପଗେଯଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହିତସ୍ତଦା
ବିଜୟର ଆଶୀର୍ବାଦ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ସେ ସେନାରେ ଘିରି ଆପଗାପୁତ୍ରଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ରଖି, ଭାଇମାନେ ସହିତ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ସ୍କନ୍ଧାଵାରେଣ ମହତା କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରଂ ଜଗାମ ହ
ବଡ଼ ଶିବିର ନେଇ ସେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଗଲେ।
ପରିକ୍ରମ୍ଯ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରଂ କର୍ଣେନ ସହ କୌରଵଃ । ଶିବିରଂ ମାପଯାମାସ ସମେ ଦେଶେ ଜନାଧିପ
କର୍ଣ୍ଣ ସହ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପରିକ୍ରମା କରି, କୌରବ ରାଜା ଉପଯୁକ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ଶିବିର ଗଠନ କଲେ।
ମଧୁରାନୂଷରେ ଦେଶେ ପ୍ରଭୂତଯଵସେନ୍ଧନେ। ଯଥୈଵ ହାସ୍ତିନପୁରଂ ତଦ୍ଵଚ୍ଛିବିରମାବଭୌ
ମଧୁର ଓ ଉର୍ବର ଭୂମିରେ, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରଚୁର ଯବ ଓ ଜଳାନ୍ତ ଉପଲବ୍ଧ, ଶିବିର ହାସ୍ତିନାପୁର ପରି ଦେଖାଯାଇଲା।
ଆପଗେଯଂ ମହାତ୍ମାନଂ ଭୀଷ୍ମଂ ଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂ ଵରମ୍। ପିତାମହଂ ଭାରତାନାଂ ଧ୍ଵଜଂ ସର୍ଵମହୀକ୍ଷିତାମ୍
ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ, ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭାରତମାନେଙ୍କ ପିତାମହ, ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ଗର୍ବର ଚିହ୍ନ,
ବୃହସ୍ପତିସଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା କ୍ଷମଯା ପୃଥିଵୀସମମ୍ । ସମୁଦ୍ରମିଵ ଗାମ୍ଭୀର୍ଯେ ହିମଵନ୍ତମିଵ ସ୍ଥିରମ୍
ବୁଦ୍ଧିରେ ବୃହସ୍ପତି ପରି, ଧୈର୍ଯ୍ୟରେ ପୃଥିବୀ ପରି, ଗଭୀରତାରେ ସମୁଦ୍ର ପରି, ଦୃଢତାରେ ହିମାଳୟ ପରି,
ପ୍ରଜାପତିମିଵୌଦାର୍ଯେ ତେଜସା ଭାସ୍କରୋପମମ୍ । ମହେନ୍ଦ୍ରମିଵ ଶତ୍ରୂଣାଂ ଧ୍ଵଂସନଂ ଶରଵୃଷ୍ଟିଭିଃ
ଉଦାରତାରେ ପ୍ରଜାପତି ପରି, ତେଜରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି, ଶତ୍ରୁମାନେ ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ବାଣ ବର୍ଷା କରି ନଷ୍ଟ କରୁଥିବା,
ରଣଯଜ୍ଞେ ପ୍ରଵିତତେ ସୁଭୀମେ ଲୋମହର୍ଷଣେ। ଦୀକ୍ଷିତଂ ଚିରରାତ୍ରାଯ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ
ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଯଜ୍ଞରେ, ଦୀର୍ଘ ରାତି ପାଇଁ ଦୀକ୍ଷିତ, ଏହା ଶୁଣି ଯୁଧିଷ୍ଠିର,
କିମବ୍ରଵୀନ୍ମହାବାହୁଃ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂ ଵରଃ । ଭୀମସେନାର୍ଜୁନୌ ଵାପି କୃଷ୍ଣୋ ଵା ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ
ବିଶାଳ ଭୁଜାବଳୀ, ସମସ୍ତ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କଣ କହିଲେ? ଭୀମସେନ, ଅର୍ଜୁନ କିମ୍ବା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କିଛି କହିଲେ କି?
ଆପଦ୍ଧର୍ମାର୍ଥକୁଶଲୋ ମହାବୁଦ୍ଧିର୍ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ସର୍ଵାନ୍ଭ୍ରାତୄନ୍ସମାନୀଯ ଵାସୁଦେଵଂ ଚ ଶାଶ୍ଵତମ୍
ଆପଦର ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥରେ ପାରଙ୍ଗତ, ବଡ଼ ବୁଦ୍ଧିମତି ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ସମସ୍ତ ଭାଇ ଓ ଶାଶ୍ୱତ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଏକତ୍ର କଲେ।
ଉଵାଚ ଵଦତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସାନ୍ତ୍ଵପୂର୍ଵମିଦଂ ଵଚଃ। ପର୍ଯାକ୍ରାମତ ସୈନ୍ଯାନି ଯତ୍ତାସ୍ତିଷ୍ଠତ ଦଂଶିତାଃ
ବକ୍ତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ: 'ସେନାଗୁଡିକୁ ଆଗେ ବଢ଼ାନ୍ତୁ; ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ସତର୍କ ଓ ଦୃଢ଼ ରହନ୍ତୁ।'
ପିତାମହେନ ଵୋ ଯୁଦ୍ଧଂ ପୂର୍ଵମେଵ ଭଵିଷ୍ଯତି। ତସ୍ମାତ୍ସପ୍ତସୁ ସେନାସୁ ପ୍ରଣେତୄନ୍ମମ ପଶ୍ଯତ
'ପିତାମହଙ୍କ ସହ ପ୍ରଥମେ ଯୁଦ୍ଧ ହେବ; ତେଣୁ ସପ୍ତ ସେନା ମଧ୍ୟରେ, ମୋର ନିୟୁକ୍ତ ନେତାମାନେକୁ ଦେଖନ୍ତୁ।'
ଯଥାର୍ହତି ଭଵାନ୍ଵକ୍ତୁମସ୍ମିନ୍କାଲେ ହ୍ଯୁପସ୍ଥିତେ। ତଥେଦମର୍ଥଵଦ୍ଵାକ୍ଯମୁକ୍ତଂ ତେ ଭରତର୍ଷଭ
'ଏହି ସମୟରେ ଯେଉଁପରି ଉଚିତ, ତୁମେ ଏହି ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଛ; ଭାରତମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।'
ରୋଚତେ ମେ ମହାବାହୋ କ୍ରିଯତାଂ ଯଦନନ୍ତରମ୍। ନାଯକାସ୍ତଵ ସେନାଯାଂ କ୍ରିଯନ୍ତାମିହ ସପ୍ତ ଵୈ
'ମୋତେ ଏହା ଭଲ ଲାଗିଲା, ବିଶାଳ ଭୁଜାବଳୀ; ପରେ ଏହା କରାଯାଉ। ତୁମ ସେନା ପାଇଁ ଏଠାରେ ସପ୍ତ ନେତା ନିୟୁକ୍ତ ହେଉ।'
ତତୋ ଦ୍ରୁପଦମାନାଯ୍ଯ ଵିରାଟଂ ଶିନିପୁଙ୍ଗଵମ୍ । ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଂ ଚ ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯଂ ଧୃଷ୍ଟକେତୁଂ ଚ ପାର୍ଥିଵ। ଶିଖଣ୍ଡିନଂ ଚ ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯଂ ସହଦେଵଂ ଚ ମାଗଧମ୍
ତାପରେ ଡ୍ରୁପଦ, ବିରାଟ, ଶିନିମାନେଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପାଞ୍ଚାଳ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଧୃଷ୍ଟକେତୁ ରାଜା, ପାଞ୍ଚାଳ ଶିଖଣ୍ଡି, ମାଗଧ ସହଦେବଙ୍କୁ ଆଣିଲେ।
ଏତାନ୍ସପ୍ତ ମହାଭାଗାନ୍ଵୀରାନ୍ଯୁଦ୍ଧାଭିକାଙ୍କ୍ଷିଣଃ । ସେନାପ୍ରଣେତୄନ୍ଵିଧିଵଦଭ୍ଯଷିଞ୍ଚଦ୍ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଏହି ସାତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଧାଙ୍କୁ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଦଳପତି ଭାବରେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ।
ସର୍ଵସେନାପତିଂ ଚାତ୍ର ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଂ ଚକାର ହ । ଦ୍ରୋଣାନ୍ତହେତୋରୁତ୍ପନ୍ନୋ ଯ ଇଦ୍ଧାଞ୍ଜାତଵେଦସଃ
ସେଠାରେ, ସମସ୍ତ ସେନାର ମୁଖ୍ୟ ନେତା ଭାବରେ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ, ଯିଏ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ଦେବାଗ୍ନିରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।
ସର୍ଵେଷାମେଵ ତେଷାଂ ତୁ ସମସ୍ତାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ । ସେନାପତିପତିଂ ଚକ୍ରେ ଗଡାକେଶଂ ଧନଞ୍ଜଯମ୍
ସମସ୍ତ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଗଡାକେଶ ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ସେନାପତିଙ୍କ ଉପରେ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଲେ।
ଅର୍ଜୁନସ୍ଯାପି ନେତା ଚ ସଂଯନ୍ତା ଚୈଵ ଵାଜିନାମ୍। ସଙ୍କର୍ଣଣାନୁଜଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ମହାବୁଦ୍ଧିର୍ଜନାର୍ଦନଃ
ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଯୋଗ୍ୟ ନେତା ଓ ରଥଚାଳକ ଭାବରେ, ଶ୍ରୀମାନ୍ ଜନାର୍ଦନ, ସଙ୍କର୍ଷଣଙ୍କ ଭାଉଁ ଓ ମହାବୁଦ୍ଧି, ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ।
ତଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୋପସ୍ଥିତଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ସମାସନ୍ନଂ ମହାତ୍ଯଯମ୍ । ପ୍ରାଵିଶଦ୍ଭଵନଂ ରାଜ୍ଞଃ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ହଲାଯୁଧଃ
ଏହି ଭୟାନକ ଯୁଦ୍ଧ ଆସୁଛି ଦେଖି, ହଳାୟୁଧ ପାଣ୍ଡବ ରାଜାଙ୍କ ଭବନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ସହାକ୍ରୂରପ୍ରଭୃତିଭିର୍ଦଦସାମ୍ବୋଦ୍ଧଵାଦିଭିଃ । ରୌକ୍ମିଣେଯାହୁକସୁତୈଶ୍ଚାରୁଦେଷ୍ଣପୁରୋଗମୈଃ
ତାଙ୍କ ସହିତ ଆକୃର, ଉଦ୍ଧବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ରୁକ୍ମିଣୀ ଓ ଆହୁକଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ଚାରୁଦେଷ୍ଣ ଆଗରେ ରହି, ଯାଇଥିଲେ।
ଵୃଷ୍ଣିମୁଖ୍ଯୈରଧିଗତୈର୍ଵ୍ଯାଘ୍ରୈରିଵ ବଲୋତ୍କଟୈଃ । ଅଭିଗୁପ୍ତୋ ମହାବାହୁର୍ମରୁଦ୍ଭିରିଵ ଵାସଵଃ
ବୃଷ୍ଣିମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବାଘ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମହାବାହୁ ହଳାୟୁଧ, ମାରୁତମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଥିବା ପରି, ସୁରକ୍ଷିତ ଥିଲେ।
ନୀଲକୌଶେଯଵସନଃ କୈଲାସଶିଖରୋପମଃ । ସିଂହଖେଲଗତିଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ମଦରକ୍ତାନ୍ତଲୋଚନଃ
ନୀଳ କୋଶେୟ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, କୈଲାସ ପର୍ବତ ଶିଖର ପରି, ସିଂହ ପରି ଚାଲି, ଶ୍ରୀମାନ୍, ମଦରେ ରଙ୍ଗିତ ଚକ୍ଷୁ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଧର୍ମରାଜଶ୍ଚ କେଶଵଶ୍ଚ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ । ଉଦତିଷ୍ଠତ୍ତତଃ ପାର୍ଥୋ ଭୀମକର୍ମା ଵୃକୋଦରଃ
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଧର୍ମରାଜ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ କେଶବ, ପାର୍ଥ ଓ ବୃକୋଦର, ଉଠି ଆସିଲେ।
ଗାଣ୍ଡୀଵଧନ୍ଵା ଯେ ଚାନ୍ଯେ ରାଜାନସ୍ତତ୍ର କେଚନ। ପୂଜଯାଞ୍ଚକ୍ରିରେ ତେ ଵୈ ସମାଯାନ୍ତଂ ହଲାଯୁଧମ୍
ଗାଣ୍ଡୀବଧାରୀ ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ, ହଳାୟୁଧ ପ୍ରବେଶ କରିବାବେଳେ ସମ୍ମାନ କଲେ।