ନ ତୁ ପଶ୍ଯାମି ଯୋଦ୍ଧାରମାତ୍ମନଃ ସଦୃଶଂ ଭୁଵି । ଋତେ ତସ୍ମାନ୍ନରଵ୍ଯାଘ୍ରାତ୍କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରାଦ୍ଧନଞ୍ଜଯାତ୍
ମୁଁ ନିଜ ପରି ଏହି ପୃଥିବୀରେ କୌଣସି ଯୋଦ୍ଧାକୁ ଦେଖୁନି; କେବଳ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଧନଞ୍ଜୟ, ନରସିଂହ, ମୁଁ ଛଡ଼ି।
ସ ହି ଵେଦ ମହାବୁଦ୍ଧିର୍ଦିଵ୍ଯାନ୍ଯସ୍ତ୍ରାଣ୍ଯନେକଶଃ । ନ ତୁ ମାଂ ଵିଵୃତୋ ଯୁଦ୍ଧେ ଜାତୁ ଯୁଧ୍ଯେତ ପାଣ୍ଡଵଃ
ସେ ମହାବୁଦ୍ଧି, ଅନେକ ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ର ଜାଣିଛି; ତଥାପି ଖୋଲା ଯୁଦ୍ଧରେ ପାଣ୍ଡବ ମୋ ସହ କେବେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ ନାହିଁ।
ଅହଂ ସ ଚ କ୍ଷଣେନୈଵ ନିର୍ମନୁଷ୍ଯମିଦଂ ଜଗତ୍। କୁର୍ଯାଵାସ୍ତ୍ରବଲେନୈଵ ସସୁରାସୁରରାକ୍ଷସମ୍
ମୁଁ ଓ ସେ, କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ଅସ୍ତ୍ରଶକ୍ତିରେ ଏହି ଜଗତକୁ ମନୁଷ୍ୟହୀନ କରିପାରିବା, ସହିତ ଦେବ, ଅସୁର, ରାକ୍ଷସମାନେ।
ନ ତ୍ଵେଵୋତ୍ସାଦନୀଯା ମେ ପାଣ୍ଡୋଃ ପୁତ୍ରା ଜନାଧିପ । ତସ୍ମାଦ୍ଯୋଧାନ୍ହନିଷ୍ଯାମି ପ୍ରଯୋଗେଣାଯୁତଂ ସଦା
କିନ୍ତୁ, ରାଜା, ମୋର ପାଖରେ ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପୁଅମାନେ ନଷ୍ଟ କରିବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏହିପରି, ମୁଁ ସଠିକ୍ ଉପାୟରେ ସଦା ଯୋଦ୍ଧାମାନେକୁ ମାରିବି।
ଏଵମେଷାଂ ଫରିଷ୍ଯାମି ନିଧନଂ କୁରୁନନ୍ଦନ । ନ ଚେତ୍ତେ ମାଂ ହନିଷ୍ଯନ୍ତି ପୂର୍ଵମେଵ ସମାଗମେ
କୁରୁମାନଙ୍କ ଆନନ୍ଦ, ଏହିପରି ମୁଁ ତାଙ୍କର ନାଶ କରିବି, ଯଦି ସମ୍ମୁଖ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନେ ପ୍ରଥମେ ମୋତେ ମାରିନାହାନ୍ତି।
ସେନାପତିସ୍ତ୍ଵହଂ ରାଜନ୍ସମଯେନାପରେଣ ତେ। ଭଵିଷ୍ଯାମି ଯଥାକାମଂ ତନ୍ମେ ଶ୍ରୋତୁମିହାର୍ହସି
ରାଜା, ଆପଣଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଚୁକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ, ମୁଁ ସେନାପତି ହେବି; ଏହି କଥା ଆପଣ ଏଠାରେ ମୋଠାରୁ ଶୁଣିବା ଉଚିତ।
କର୍ଣୋ ଵା ଯୁଧ୍ଯତାଂ ପୂର୍ଵମହଂ ଵା ପୃଥିଵୀପତେ । ସ୍ପର୍ଧତେ ହି ସଦାତ୍ଯର୍ଥଂ ସୂତପୁତ୍ରୋ ମଯା ରଣେ
ପୃଥିବୀର ନାଥ, କର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଥମେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ କିମ୍ବା ମୁଁ; ସୁତପୁତ୍ର ସଦା ରଣରେ ମୋ ସହ ସ୍ପର୍ଦ୍ଧା କରେ।
ନାହଂ ଜୀଵତି ଗାଙ୍ଗେଯେ ରାଜନ୍ଯୋତ୍ସ୍ଯେ କଥଂଚନ। ହତେ ଭୀଷ୍ମେ ତୁ ଯୋତ୍ସ୍ଯାମି ସହ ଗାଣ୍ଡୀଵଧନ୍ଵନା
ରାଜା, ଗାଙ୍ଗେୟ ଜୀବନ୍ତ ଥିଲେ ମୁଁ କେବେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବିନାହିଁ; ଭୀଷ୍ମ ମୃତ ହେଲେ ମୁଁ ଗାଣ୍ଡୀବଧାରୀ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି।
ତତଃ ସେନାପତିଂ ଚକ୍ରେ ଵିଧିଵଦ୍ଭୂରିଦକ୍ଷିଣମ୍। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରାତ୍ମଜୋ ଭୀଷ୍ମଂ ସୋଽଭିଷିକ୍ତୋ ଵ୍ଯରୋଚତ
ତାପରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ, ଅତି ଦାନଶୀଳ, ସେନାପତି ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ; ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଇ ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ।
ତତୋ ଭେରୀଶ୍ଚ ଶଙ୍ଖାଂଶ୍ଚ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ। ଵାଦଯାମାସୁଵ୍ଯଗ୍ରା ଵାଦକା ରାଜଶାସନାତ୍
ତାପରେ, ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଉତ୍ସାହିତ ସଙ୍ଗୀତକାରମାନେ ଶତ ଶତ, ହଜାର ହଜାର ଭେରୀ ଓ ଶଂଖ ବାଜାଇଲେ।
ସିଂହନାଦାଶ୍ଚ ଵିଵିଧା ଵାହନାନାଂ ଚ ନିଃସ୍ଵନାଃ
ବିଭିନ୍ନ ସିଂହନାଦ ଓ ଅନେକ ଯାନମାନଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଗଲା।
ନିର୍ଘାର୍ତାଃ ପୃଥିଵୀକମ୍ପା ଗଜବୃଂହିତନିଃସ୍ଵନାଃ। ଆସଂଶ୍ଚ ସର୍ଵଯୋଧାନାଂ ପାତଯନ୍ତୋ ମନାଂସ୍ଯୁତ
ପୃଥିବୀ କମ୍ପାଇ ଦେଇଥିବା ଗଜମାନଙ୍କ ତୁଣ୍ଡ ଶବ୍ଦ ଓ ଅନେକ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ମନକୁ ଆଘାତ କରୁଥିବା ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଗଲା।
ଵାଚଶ୍ଚାପ୍ଯଶରୀରିଣ୍ଯୋ ଦିଵଶ୍ଚୋଲ୍କାଃ ପ୍ରପେଦିରେ। ଶିଵାଶ୍ଚ ଭଯଵେଦିନ୍ଯୋ ନେଦୁର୍ଦୀପ୍ତତରା ଭୃଶମ୍
ଆକାଶରେ ଦେହ ନଥିବା ଶବ୍ଦ ଓ ଉଲ୍କାପିଣ୍ଡ ଦେଖାଦେଲା; ଭୟଙ୍କର ଓ ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତଗୁଡିକ ତୀବ୍ର ଆଲୋକରେ ଗୁଞ୍ଜି ଉଠିଲା।
ସୈନାପତ୍ଯେ ଯଦା ରାଜା ଗାଙ୍ଗେଯମଭିଷିକ୍ତଵାନ୍ । ତଦୈତାନ୍ଯୁଗ୍ରରୂପାଣି ବଭୂଵୁଃ ଶତଶୋ ନୃପ
ରାଜା ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ରଙ୍କୁ ସେନାପତି କରିବା ସମୟରେ, ଶତାଧିକ ଭୟଙ୍କର ଅଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଦେଖାଦେଲା, ରାଜନ।
ତତଃ ସେନାପତିଂ କୃତ୍ଵା ଭୀଷ୍ମଂ ପରବଲାର୍ଦନମ୍ । ଵାଚଯିତ୍ଵା ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠାନ୍ଗୋଭିର୍ନିଷ୍କୈଶ୍ଚ ଭୂରିଶଃ
ପରବଳକୁ ନଷ୍ଟ କରୁଥିବା ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ସେନାପତି କରି, ଅନେକ ଗାଁ ଓ ସୁନାରେ ଦ୍ବିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ।
ଵର୍ଧମାନୋ ଜଯାଶୀର୍ଭିର୍ନିର୍ଯଯୌ ସୈନିକୈର୍ଵୃତଃ। ଆପଗେଯଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହିତସ୍ତଦା
ବିଜୟର ଆଶୀର୍ବାଦ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ସେ ସେନାରେ ଘିରି ଆପଗାପୁତ୍ରଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ରଖି, ଭାଇମାନେ ସହିତ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ସ୍କନ୍ଧାଵାରେଣ ମହତା କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରଂ ଜଗାମ ହ
ବଡ଼ ଶିବିର ନେଇ ସେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଗଲେ।
ପରିକ୍ରମ୍ଯ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରଂ କର୍ଣେନ ସହ କୌରଵଃ । ଶିବିରଂ ମାପଯାମାସ ସମେ ଦେଶେ ଜନାଧିପ
କର୍ଣ୍ଣ ସହ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପରିକ୍ରମା କରି, କୌରବ ରାଜା ଉପଯୁକ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ଶିବିର ଗଠନ କଲେ।
ମଧୁରାନୂଷରେ ଦେଶେ ପ୍ରଭୂତଯଵସେନ୍ଧନେ। ଯଥୈଵ ହାସ୍ତିନପୁରଂ ତଦ୍ଵଚ୍ଛିବିରମାବଭୌ
ମଧୁର ଓ ଉର୍ବର ଭୂମିରେ, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରଚୁର ଯବ ଓ ଜଳାନ୍ତ ଉପଲବ୍ଧ, ଶିବିର ହାସ୍ତିନାପୁର ପରି ଦେଖାଯାଇଲା।
ଆପଗେଯଂ ମହାତ୍ମାନଂ ଭୀଷ୍ମଂ ଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂ ଵରମ୍। ପିତାମହଂ ଭାରତାନାଂ ଧ୍ଵଜଂ ସର୍ଵମହୀକ୍ଷିତାମ୍
ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ, ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭାରତମାନେଙ୍କ ପିତାମହ, ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ଗର୍ବର ଚିହ୍ନ,
ବୃହସ୍ପତିସଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା କ୍ଷମଯା ପୃଥିଵୀସମମ୍ । ସମୁଦ୍ରମିଵ ଗାମ୍ଭୀର୍ଯେ ହିମଵନ୍ତମିଵ ସ୍ଥିରମ୍
ବୁଦ୍ଧିରେ ବୃହସ୍ପତି ପରି, ଧୈର୍ଯ୍ୟରେ ପୃଥିବୀ ପରି, ଗଭୀରତାରେ ସମୁଦ୍ର ପରି, ଦୃଢତାରେ ହିମାଳୟ ପରି,
ପ୍ରଜାପତିମିଵୌଦାର୍ଯେ ତେଜସା ଭାସ୍କରୋପମମ୍ । ମହେନ୍ଦ୍ରମିଵ ଶତ୍ରୂଣାଂ ଧ୍ଵଂସନଂ ଶରଵୃଷ୍ଟିଭିଃ
ଉଦାରତାରେ ପ୍ରଜାପତି ପରି, ତେଜରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି, ଶତ୍ରୁମାନେ ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ବାଣ ବର୍ଷା କରି ନଷ୍ଟ କରୁଥିବା,
ରଣଯଜ୍ଞେ ପ୍ରଵିତତେ ସୁଭୀମେ ଲୋମହର୍ଷଣେ। ଦୀକ୍ଷିତଂ ଚିରରାତ୍ରାଯ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ
ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଯଜ୍ଞରେ, ଦୀର୍ଘ ରାତି ପାଇଁ ଦୀକ୍ଷିତ, ଏହା ଶୁଣି ଯୁଧିଷ୍ଠିର,
କିମବ୍ରଵୀନ୍ମହାବାହୁଃ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂ ଵରଃ । ଭୀମସେନାର୍ଜୁନୌ ଵାପି କୃଷ୍ଣୋ ଵା ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ
ବିଶାଳ ଭୁଜାବଳୀ, ସମସ୍ତ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କଣ କହିଲେ? ଭୀମସେନ, ଅର୍ଜୁନ କିମ୍ବା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କିଛି କହିଲେ କି?
ଆପଦ୍ଧର୍ମାର୍ଥକୁଶଲୋ ମହାବୁଦ୍ଧିର୍ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ସର୍ଵାନ୍ଭ୍ରାତୄନ୍ସମାନୀଯ ଵାସୁଦେଵଂ ଚ ଶାଶ୍ଵତମ୍
ଆପଦର ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥରେ ପାରଙ୍ଗତ, ବଡ଼ ବୁଦ୍ଧିମତି ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ସମସ୍ତ ଭାଇ ଓ ଶାଶ୍ୱତ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଏକତ୍ର କଲେ।
ଉଵାଚ ଵଦତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସାନ୍ତ୍ଵପୂର୍ଵମିଦଂ ଵଚଃ। ପର୍ଯାକ୍ରାମତ ସୈନ୍ଯାନି ଯତ୍ତାସ୍ତିଷ୍ଠତ ଦଂଶିତାଃ
ବକ୍ତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ: 'ସେନାଗୁଡିକୁ ଆଗେ ବଢ଼ାନ୍ତୁ; ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ସତର୍କ ଓ ଦୃଢ଼ ରହନ୍ତୁ।'
ପିତାମହେନ ଵୋ ଯୁଦ୍ଧଂ ପୂର୍ଵମେଵ ଭଵିଷ୍ଯତି। ତସ୍ମାତ୍ସପ୍ତସୁ ସେନାସୁ ପ୍ରଣେତୄନ୍ମମ ପଶ୍ଯତ
'ପିତାମହଙ୍କ ସହ ପ୍ରଥମେ ଯୁଦ୍ଧ ହେବ; ତେଣୁ ସପ୍ତ ସେନା ମଧ୍ୟରେ, ମୋର ନିୟୁକ୍ତ ନେତାମାନେକୁ ଦେଖନ୍ତୁ।'
ଯଥାର୍ହତି ଭଵାନ୍ଵକ୍ତୁମସ୍ମିନ୍କାଲେ ହ୍ଯୁପସ୍ଥିତେ। ତଥେଦମର୍ଥଵଦ୍ଵାକ୍ଯମୁକ୍ତଂ ତେ ଭରତର୍ଷଭ
'ଏହି ସମୟରେ ଯେଉଁପରି ଉଚିତ, ତୁମେ ଏହି ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଛ; ଭାରତମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।'
ରୋଚତେ ମେ ମହାବାହୋ କ୍ରିଯତାଂ ଯଦନନ୍ତରମ୍। ନାଯକାସ୍ତଵ ସେନାଯାଂ କ୍ରିଯନ୍ତାମିହ ସପ୍ତ ଵୈ
'ମୋତେ ଏହା ଭଲ ଲାଗିଲା, ବିଶାଳ ଭୁଜାବଳୀ; ପରେ ଏହା କରାଯାଉ। ତୁମ ସେନା ପାଇଁ ଏଠାରେ ସପ୍ତ ନେତା ନିୟୁକ୍ତ ହେଉ।'
ତତୋ ଦ୍ରୁପଦମାନାଯ୍ଯ ଵିରାଟଂ ଶିନିପୁଙ୍ଗଵମ୍ । ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଂ ଚ ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯଂ ଧୃଷ୍ଟକେତୁଂ ଚ ପାର୍ଥିଵ। ଶିଖଣ୍ଡିନଂ ଚ ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯଂ ସହଦେଵଂ ଚ ମାଗଧମ୍
ତାପରେ ଡ୍ରୁପଦ, ବିରାଟ, ଶିନିମାନେଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପାଞ୍ଚାଳ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଧୃଷ୍ଟକେତୁ ରାଜା, ପାଞ୍ଚାଳ ଶିଖଣ୍ଡି, ମାଗଧ ସହଦେବଙ୍କୁ ଆଣିଲେ।